00:00
1USD = AMD
1EUR = AMD
1RUB = AMD
Մեսսիի`Իսպանիայի առաջնության ավարտված մրցաշրջանում հեղինակած բոլոր գոլերը (տեսանյութ)«Բարսելոնա»-ն նոր ֆուտբոլիստ է ձեռք բերել (լուսանկարներ)Պետրոս Ավետիսյանը` Օմար Մոմանիի ծաղրանկարումՍերխիո Ագուերոյի նոր ընկերուհին (լուսանկարներ)Ոստիկանները հայտնաբերել են ԱՄԷ-ի իրավապահների կողմից հետախուզվող անձինՇիկահեր Մոնիկա` Բելուչչին նոր ֆոտոշարքումՔաղաքական ճգնաժամն Ուկրաինայում և Զելենսկիի առաջին քայլերըՎերջին զանգի օրը ոստիկանները կծառայեն ուժեղացված ռեժիմովՀարգում ենք Մխիթարյանի որոշումը. ՕբամեյանգԻնչպիսի եղանակ է սպասվում Հայաստանում առաջիկա օրերին

«Ազգ». Քաղաքական «օրագիր»

Շվեյցարիան չպետք է կատարի իր դեմ Փերինչեքի կայացրած հայցի առնչությամբ ՄԻԵԴ-ի կայացրած վճիռը

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) 2013 թ. դեկտեմբերի 17-ի վճռով Շվեյցարիային դատապարտեց այդ պետությունը թուրք ազգայնական Դողու Փերինչեքին հակադրող գործով վերջինիս դեմ շվեյցարական դատարանների կայացրած վճիռների համար։ 2005-ին Շվեյցարիայում անցկացված մի քանի միջոցառումների կապակցությամբ Փերինչեքը Հայոց ցեղասպանությունը նկարագրել էր իբրեւ «միջազգային սուտ», դրանով իսկ խախտելով հակառասիստական օրենքը (Շվեյցարիայի Քրեական օրենսգրքի 261-րդ հոդված)։ Սակայն ՄԻԵԴ-ը գտնում է, որ այդ հայտարարությունը պաշտպանված է խոսքի հիմնարար ազատությամբ, որն իբր զգալի չափով խախտվել է շվեյցարական դատարանների վճիռներով։ Այդ առանձնահատուկ կարծիքի արտահայտման նպատակը եւ քաղաքական համատեքստը կարծես թե կարեւորություն չունեն։ Արդեն Իմմանուել Կանտը ուշադրություն էր հրավիրել այն փաստի վրա, որ «կարծիք հայտնելը նշանակում է ինչ-որ բան համարել ճշմարտությունՙ միաժամանակ գիտակցելով, որ դա կարող է այդպիսին չլինել»։

Խնդիրը պահանջում է պարզել, թե քաղաքական ինչ «օրագիր» է կապված մարդու իրավունքների խախտումների շջրանակում պատմական կեղծ իրադարձությունների վրա հիմնված այդ կեղծ ճշմարտության հետ։

Հոլոքոսթի սակավաթիվ դասերից մեկն այն է, որ մարդու իրավունքների հիմնավոր պաշտպանության եւ հավաքական բռնության ու ցեղասպանության կանխման համար, իրավախախտման եւ հակամարդկային ոճիրների դեպքում ծանր պատժամիջոցների կիրառումից բացի, պատիժ է հարկավոր նաեւ այդ բռնարարքների ժխտման համար։ Այս ընդհանուր համաձայնությունը 1945-ից ի վեր Եվրոպայում հանդուրժողության, ժողովրդավարության եւ խաղաղության հիմքն է։

Նման պայմաններում մի կողմից ժխտողականության քրեականացումը եւ մյուս կողմից խոսքի ազատությունը նկատի ունենալովՙ օգտակար է վերհիշել «Օսվենցիմի ստի» քրեականացման համար Գերմանիայում կիրառվող իրավական կանոնները (Գերմանիայի Քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 3-րդ պարբերություն)։ Սահմանադրական խորհուրդը խոսքի ազատության հարցը մասնավորապես ստուգել էր «Օսվենցիմի ստի» համատեքստում։ Կարծիքներն առանձնացվել էին փաստական պնդումներից եւ ընդգծել էր, որ վերջիններս պաշտպանված են լոկ այն ժամանակ, երբ հիմք են ծառայում որեւէ կարծիքի ստեղծման համար։ Այսպիսով, ըստ սահմանադրական խորհրդի, ժողովրդավարական հասարակությունը բնավ շահագրգռված չէ խեղաթյուրված փաստերի պնդումների պաշտպանութամբ, քանի որ դրանք որեւէ դրական ներդրում չունեն հասարակության կարծիքի ստեղծման մեջ։ Ուստի խորհուրդը անհրաժեշտ չէր համարում խոսքի հիմնարար ազատությունը պաշտպանել Հոլոքոսթի ժխտման դեպքում։ Տասնամյակներով անփոփոխ մնացած նրա իրավադատության համաձայն, այդ ստահոդ հայտարարությունները կարծիքներ չեն Հիմնական օրենքի (Գերմանիայի սահմանադրության) իմաստով։ Այսպիսով, կարծիքի ազատության հիմնարար իրավունքը անգամ կիրառելի էլ չէ։

Դատավճիռը տվյալ տեսակետը հաստատում է նրանով, որ չի կարծում, թե Հոլոքոսթի ժխտումը պաշտպանվում է խոսքի ազատության հիմնարար իրավունքով, քանզի նացիստների ոճիրները հաստատված եւ արձանագրված են Նյուրնբերգյան դատավարությունում։

Հայոց ցեղասպանության ժխտումը համանման ստահոդ փաստական պնդում է, որը նույնպես չպետք է պաշտպանվեր խոսքի ազատության հիմնարար իրավունքով, քանզի հակահայկական ոճիրները ոչ միայն վավերագրվել են պատմականորեն, այլեւ (ինչպես հրեաների ողջակիզման դեպքում) հաստատվել են 1919-ին նախաձեռնողների, պատասխանատուների եւ գլխավոր հանցագործների դատապարտմամբ։ Դատավարություններն իրականացնում էր հատուկ ռազմական դատարանը, որը ստեղծվել էր դաշնակից երկրների կառավարությունների 1915 թ. մայիսին թվագրած մի գրության հիման վրա։ Մեղադրանքը վերաբերում էր «մարդկության եւ քաղաքակրթության դեմ գործված ոճիրներին»։

Երկու դեպքում էլ գլխավոր պատասխանատուների դատավարությունները վերաբերում էին ոչ թե «ցեղասպանութան» հանցագործությանը (քանզի այդ հասկացությունը որպես կատեգորիա դեռ գոյություն չուներ միջազգային հանրային իրավունքի մեջ), այլ «մարդկության դեմ ուղղված ոճրին», որի հիման վրա հետագայում զարգացվեց «ցեղասպանություն» իրավաբանական կատեգորիան։ Այդ երկուՙ հայկական եւ հրեական ցեղասպանությունները նպաստեցին միջազգաին իրավունքի մեջ «ցեղասպանություն» կատեգորիայի հաստատմանը։ Հայոց ցեղասպանության պատճառով էր, որ միջազգային իրավունքի փորձագետ Ռաֆայել Լեմկինը պահանջեց եւ խրախուսեց միջազգային իրավունքի մեջ նման կատեգորիայի հաստատման անհրաժեշտությունը։ Հրեաների ողջակիզման հետեւանքով էր, որ 1948-ին այդ հաստատումը տեղի ունեցավ ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու եւ դրա համար պատժելու կոնվենցիայում։

Իրավաբանական եւ պատմաիրավաբանական աս համատեքստից դուրս հարկավոր է հավաստել, որ Հայոց ցեղասպանության ժխտումը, ըստ էության, Թուրքիայի քաղաքական ռազմավարությունն է, եւ Դողու Փերինչեքը այդ ռազմավարության առավել կարեւոր եւ սադրիչ մասնակիցներից մեկն է։

ՄԻԵԴ-ի դատավճռի հիմնավորման մեջ նշված Հայոց ցեղասպանության ճանաչման «միջազգային կոնսենսուսի» բացակայությունը իրադարձությունների պատմական վավերագրերի պակասի արդյունք չէ, ոչ էլ պատմական հետազոտություններով դեպքերի անբավարար հիմնավորված բնորոշման արդյունք։ Պատճառը Թուրքիայի Հանրապետության ժխտողական քաղաքականությունն է, որը շարունակվում է գրեթե 100 տարի, ուղեկցվելով զանգվածային սպառնալիքներով եւ քաղաքական ու տնտեսական ակներեւ պատժամիջոցներով։ Պետական կոշտ ժխտողականության այդ քաղաքականության ուժը դրսւեորվում է, օրինակ, այն փաստի մեջ, որ Միացյալ Նահանգների նախագահ Բարաք Օբաման խուսափում է «ցեղասպանություն» եզրույթի օգտագործումից եւ այն փոխարինում է հայերեն «եղեռն» եզրույթով։ Ողջակիզման համարժեքը հանդիսացող այդ հասկացությունը 1920-ականներից հայ համայնքն օգտագործում է ազգի բնաջնջման իմաստն արտահայտելու համար։ Այն փաստը, որ միջազգային ընկերակցության վրա Թուրքիայի գործադրած վիթխարի ճնշմանը դիմադրելով առայժմ ընդամենը քսան պետություն է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը, չի կարող համարվել ընդհանուր համաձայնության բացակայության ապացույց։ Դա ավելի շուտ տնտեսական-քաղաքական նկատառումների եւ պետությունների քաղաքական դաշինքների պատճառով պատմական փաստերն արտահայտելու մեծ դժվարության արդյունք է։

Սակայն Թուրքիայի ժխտողական ռազմավարությունը, որը պետական եւ ինստիտուցիոնալ կազմակերպման նոր չափերի է հասնում ցեղասպանության հարյուրերորդ տարելիցի համատեքստում, պարզապես մռայլ հուշերի մերժումը չէ։ Խոսքը երկրի քաղաքականության հիմքը կազմող քաղաքական ռազմավարության մասին է, որը թուրքերի ազգային ինքնության ձեւավորման գործընթացի մի ամբողջական տարր է։ Այս համատեքստում Թուրքիայի պետական կարծիքի կողմից երկրի անցյալի հիշողության մերժումը մասնավորապես հնարավոր է դարձնում փոքրամասնությունների նկատմամբ հալածանքի քաղաքականության վարումը, մարդու իրավունքների ոտնահարումը եւ Թուրքիայում ռասիստական նախապաշարումների ընդլայնումը, երկիր, որտեղ «հայ» բառը մինչեւ օրս օգտագործվում է որպես զրպարտչական վիրավորանք։

Եթե ՄԻԵԴ-ը կարծում է, թե Հայոց ցեղասպանության «միջազգային սուտ» լինելու վերաբերյալ Փերինչեքի պնդումը պետք է պաշտպանվի կարծիքի ազատության միջազգային իրավունքով, ապա դա ունի լուրջ հետեւանքներ։ Քանզի մի կողմից, հակառակ դիրքորոշումը «ստահոդ» որակելու փաստը վերջինիս զրկում է կարծիքի արտահայտման հնարավորությունից եւ զրպարպտում որպես փաստերի միջազգայնորեն սխալ պնդում։ Մյուս կողմից, խոսքի ազատության միջազգային իրավունքի միջոցով այդ զրպարտության պաշտպանությունը վերջին հաշվով ընդգրկում է ոչ միայն անհատական արտահայտություն, այլեւ քաղաքական ժխտողականության մի համակարգ, որի շրջանակներում արտահայտվել է հիշյալ հայտարարությունը։ Պատահական չէ, որ դատավճռի հրապարակումից հետո թուրքական թերթերը պարզաբանում էին, որ այսուհետեւ Փերինչեքը «կահրաման» (հերոս) է, որը ՄԻԵԴ-ին ընդունել տվեց իր անհատական իրավունքը, եւ որ դատավճիռը նամանավանդ Թուրքիայի եւ նրա պատմական քաղաքականության, ազգային ինքնության հաղթանակն է։

Այսպիսով, ցեղասպանության հանցագործության ժխտումը եւ կարծիքի ազատությունը համեմատելի հարկավոր է նկատի ունենալ նաեւ հիմնարար ազատությունների որոշակի կիրառությունից պաշտպանվելու եղանակը։ Այդպիսի կիրառությունը վտանգում է եվրոպական հիմնարար արժեքներըՙ որպես ճանաչված փաստ ընդունելով մի ճշմարտություն, որն իրականում կեղծ է։ Անկասկած, դա ներառում է ամենածար ոճիրների ռազմավարական ու քաղաքական ժխտմանը եւ դրանց զոհերի ուրացումը Գերմանիայի սահմանադրական դատարանը որոշեց, որ Հոլոքոսթի ժխտման քրեականացումը չի վնասում խոսքի ազատությանը։ Այդուհանդերձ, եթե վերոհիշյալ հայտարարությունը նույնիսկ համարենք կարծիք, որը ենթակա կլիներ կարծիքի ազատության պաշտպանության ոլորտին, դարձյալ նման վնասի սահմանադրական արդարացման հարցը մնում է բաց։ Ուստի հարկավոր է ծանրութեթեւ անել «այո»-ն եւ »ոչ»-ը։

Շարունակությունը` «Ազգ» շաբաթաթերթում:

Լրահոս
24 Մայ
«Բարսելոնա»-ի սաների լավագույն գոլերը (տեսանյութ)Մեսսիի`Իսպանիայի առաջնության ավարտված մրցաշրջանում հեղինակած բոլոր գոլերը (տեսանյութ)«Բարսելոնա»-ն նոր ֆուտբոլիստ է ձեռք բերել (լուսանկարներ)Պետրոս Ավետիսյանը` Օմար Մոմանիի ծաղրանկարումՍերխիո Ագուերոյի նոր ընկերուհին (լուսանկարներ)Ոստիկանները հայտնաբերել են ԱՄԷ-ի իրավապահների կողմից հետախուզվող անձինՇիկահեր Մոնիկա` Բելուչչին նոր ֆոտոշարքումՔաղաքական ճգնաժամն Ուկրաինայում և Զելենսկիի առաջին քայլերըՎերջին զանգի օրը ոստիկանները կծառայեն ուժեղացված ռեժիմով«Ես և Անահիտը պահի ազդեցության տակ ենք իրար հետ համբուրվել». Սյուզան Սեդրակյան (տեսանյութեր)Հարգում ենք Մխիթարյանի որոշումը. ՕբամեյանգՔիմ Քարդաշյանը՝ առանց ներքնազգեստի (լուսանկար)Ինչպիսի եղանակ է սպասվում Հայաստանում առաջիկա օրերինՔոչարյանի պաշտպանը՝ ՀՅԴ հանրահավաքինՎթար Ստամբուլի նորաբաց օդանավակայանում (տեսանյութ)Քարով չխփեք, բայց իրոք չեմ հասկանում խի՞ եք քննադատում ՀՅԴ-ին. քաղաքագետՀրեշավոր կոնսեսուս Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարության միջև. Աշոտյան (տեսանյութ) ՀՀԿ նախագահ Սերժ Սարգսյանի գլխավորությամբ տեղի է ունեցել կուսակցության Գործադիր մարմնի հերթական նիստըՀՀ գլխավոր դատախազության պարզաբանումը Քոչարյանի գործով վերաքննիչ բողոքի վերաբերյալ ՀՅԴ-ն հանրահավաքը ավարտվեցՎճռաբեկ դատարանի քրեական պալատի դատավորները մինչև հոգու խորքը վիրավորվել են ՍԴ-ից. Վահագն ԳրիգորյանՎարչապետ Փաշինյանը վերընտրվելու առթիվ շնորհավորական ուղերձ է հղել Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա ՄոդիինՎերջին մեկ տարվա մեջ Հայաստանն աննախադեպ խաղաղ վիճակում է գտնվում և ամենաքիչ կրակոցներն են եղել․ պատգամավորԵՄ զեկույց. ՀԸԳՀ իրականացումն արդյունավետ է ընթանումԴեղին քարտ ենք ցույց տալիս այս իշխանությանը. Գեղամ ՄանուկյանԻրական ձեռքբերումներ չեն կարող լինել, քանի դեռ կառավարությունը չի լրջացել. Արթուր ԽաչատրյանՓաշինյանը «գրավեց» ԵՊՀ-ն. ո՞վ հաղթեց և ո՞վ պարտվեց ՊՎԾ-ն արձագանքել է ոստիկանությունում ուսումնասիրությունների վերաբերյալ Վալերիյ Օսիպյանի մեկնաբանությանըԹանկ արդարադատություն. ինչ ունեցվածք ունեն ՀՀ դատարանների նախագահներըԵՊՀ շուրջ ծավալված իրադարձությունները ցավալի են և ամոթալի. ԱշոտյանԴոն Պիպոյի PR-ը, գեղեցկուհիներն ու տապալված մամուլի ասուլիսը (տեսանյութ, լուսանկարներ)ԵՄ-ն պատրաստ է Հայաստանին աջակցություն տրամադրել դատաիրավական ոլորտի բարեփոխումների համարՈւղիղ. «Հանուն երկրի». Դաշնակցությունը հանրահավաք է անում(տեսանյութ, լուսանկարիներ)Հենրիխ Մխիթարյանի շուրջ ստեղծված իրավիճակը առաջ է բերում հարցեր, որոնք ուղղված են ՀՀ կառավարությանը և ԱԳՆ-ինԿենդանիների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքը քրեականացնող օրենսդրական նախաձեռնության քննարկումը հետաձգվեցԼիլի Մորտոն լքում է «Women's club»-ըԲԴԽ-ում շարունակվել է դատավորների թեկնածուների հավակնորդների հարցազրույցի փուլըԳլխավոր դատախազությունը բողոքարկել է Քոչարյանի և մյուսների գործի վարույթը կասեցնելու ու ՍԴ ուղարկելու, և խափանման միջոցը փոխելու որոշումները«Արսենալ»-ն ու «Չելսի»-ին ՈՒԵՖԱ-ին կվերադարձնեն Եվրոպայի լիգայի եզրափակիչի 6000 տոմսԶելենսկին երազում է Ուկրաինան դարձնել սմարթֆոնի երկիրՉիկագոյում խիստ հազվագյուտ սև ռնգեղջյուր է ծնվել Երազ եմ տեսել, որ ԱԱԾ-ն դիմելու է սադրանքի որդուս նկատմամբ. Ալեքսանդր ԱզարյանՀՖՖ-ն հարգում է Մխիթարյանի որոշումը. ՄելիքբեկյանՀերիք է. Արամ Սիմոնյանը հայտնել է իր հրաժարականի պատճառներըՇրջանառության մեջ դրվեց «Մահաթմա Գանդիի ծննդյան 150-ամյակը» թեմային նվիրված նամականիշ Առաջարկվում է սահմանափակել մարտական հերթապահության մասնակից զինծառայողների չմարած վարկերի դիմաց աշխատավարձի բռնագանձումը Մի քանի փաստ ու հարց` անցումային արդարադատության վերաբերյալՊարոն Մարուքյանն ամեն ինչ ներկայացնում է այնպես, ինչպես իրեն հարմար է. Ալեն Սիմոնյան«Հրազդան» ՔԿՀ-ի աշխատակիցները խցերից մեկի հեռուստացույցի մեջ հայտնաբերել են wi-fi սարք Հայտնաբերվել է Էջմիածնի հրապարակում սպանություն կատարած անձը (տեսանյութ)
Ամենադիտված
Ինչպես են տանը դիմավորել Ռոբերտ Քոչարյանին (տեսանյութ, լուսանկար)Անգամ չգիտենք՝ մեծի արած է, թե փոքրի. Բաղրամյանում շոկի մեջ են 13-ամյա երեխայի հղիության լուրիցԽաչատրյանը ռեգուլյար բռնաբարել է իր դստրերինՄեր հաջորդ կանգառը Շուշին է, սպասեք մեզ. ադրբեջանցի զինվորների գրառումը (լուսանկար)Էս ջուրը կշփեմ երեսիդ, տեղումդ կմնաս. Ռուբեն Հակոբյանի բարկացած պատասխանը` Պետրոս Ղազարյանին (տեսանյութեր)Սեքսի 7 տեսակ, որոնք կանայք, իրոք, հավանում ենԵթե որևէ մեկի մտքով անցնի խոչընդոտել դատարանի շենք մտնելս՝ քրգործ հարուցելու հաղորդում կտամ․ փաստաբանՎարդան Ղուկասյանի եղբորորդուն ՔԿՀ-ում «120 կիլոգրամանոց գազանը ուզեցել է մորթել»Զինված ոստիկանները Երևանում կանգնեցրել են Վիտալի Բալասանյանի ավտոմեքենան (տեսանյութ) Դատավոր Դավիթ Բալայանը փորձեց պատուհանից մտնել դատարան` վայր ընկավ (տեսանյութ)
Միհրան Պողոսյանն ասել է, թե Փաշինյանն ինչքան գումար է իրենից ուզել Սարսափելի կադրեր` «Շերեմետևո» օդանավակայանից․ ուղևորները ցատկում են այրվող ինքնաթիռի աստիճաններից (տեսանյութեր)Ինչպես են տանը դիմավորել Ռոբերտ Քոչարյանին (տեսանյութ, լուսանկար)Դմիտրի Մեդվեդևը կոպիտ հումորով ընդհատում է Փաշինյանին (տեսանյութ)Անգամ չգիտենք՝ մեծի արած է, թե փոքրի. Բաղրամյանում շոկի մեջ են 13-ամյա երեխայի հղիության լուրիցՀրապարակվել է տեսանյութ՝ այրվող ինքնաթիռի ներսիցՔոչարյանն անցավ հակագրոհի. ինչպես կարող է շրջվել «դարի դատավարությունը»Խաչատրյանը ռեգուլյար բռնաբարել է իր դստրերինԿրկին շքեղ հարսանիք. հարսիկը Արթուր Բաղդասարյանի դուստրն է (տեսանյութ)Ադրբեջանը և Երևանը կփլուզվեն. Վլադիմիր Ժիրինովսկի
Միհրան Պողոսյանն ասել է, թե Փաշինյանն ինչքան գումար է իրենից ուզել «Ուրեմն Գաբառի էդքան արածը...». հայտնի է, թե ում հետ էր վիճաբանում Սպիտակցի ՀայկոնՍարսափելի կադրեր` «Շերեմետևո» օդանավակայանից․ ուղևորները ցատկում են այրվող ինքնաթիռի աստիճաններից (տեսանյութեր)Ինչպես են տանը դիմավորել Ռոբերտ Քոչարյանին (տեսանյութ, լուսանկար)Քաշքշոց ու հայհոյանքներ՝ Սպիտակցի Հայկոյի մասնակցությամբ (տեսանյութ) Դմիտրի Մեդվեդևը կոպիտ հումորով ընդհատում է Փաշինյանին (տեսանյութ)Ալիևի հետ հանդիպման մասին խոսելիս Փաշինյանը հեռախոսով նամակ ստացավ, որից հետո սկսեց կմկմալ (տեսանյութ)Անգամ չգիտենք՝ մեծի արած է, թե փոքրի. Բաղրամյանում շոկի մեջ են 13-ամյա երեխայի հղիության լուրիցԻնչ տեսք ունի այսօր Արամ Ասատրյանի հետ «Հայ ես դու, հայ եմ ես» երգը կատարող աղջիկը (տեսանյութ) Հերոս Ռոբերտ Աբաջյանի՝ Կյաժի վերջին հեռախոսազրույցը զորամասի հրամանատարի հետ (տեսանյութ)