00:00
1USD = AMD
1EUR = AMD
1RUB = AMD
Երևանը պետք է դիմի վետոյի. արցախյան ընտրություններ Հայաստանի շախմատի կանանց հավքականի կազմն աշխարհի առաջնությունումՍուսերամարտիկները մեկնարկում են Եվրոպայի առաջնությունում «Շշի Մելոյի» որդու և ևս 8 անձի չկալանավորելու որոշումը դատախազությունը բողոքարկել է Եվրոպայի լիգա. օրվա լավագույն դրվագը (տեսանյութ) ՖԻՖԱ-ի պատժամիջոցը «Չելսի»-ի նկատմամբՆիկոլ Փաշինյանի «ուլտրա-սկզբունքայնությունը»Օբամեյանգի նվերը` Սուպեր Սաքոյին (լուսանկար)NBA. օրվա արդյունքները (տեսանյութ)Նախարարը «թռնում» է կարևոր հարցերից

«Ազգ». Քաղաքական «օրագիր»

Շվեյցարիան չպետք է կատարի իր դեմ Փերինչեքի կայացրած հայցի առնչությամբ ՄԻԵԴ-ի կայացրած վճիռը

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) 2013 թ. դեկտեմբերի 17-ի վճռով Շվեյցարիային դատապարտեց այդ պետությունը թուրք ազգայնական Դողու Փերինչեքին հակադրող գործով վերջինիս դեմ շվեյցարական դատարանների կայացրած վճիռների համար։ 2005-ին Շվեյցարիայում անցկացված մի քանի միջոցառումների կապակցությամբ Փերինչեքը Հայոց ցեղասպանությունը նկարագրել էր իբրեւ «միջազգային սուտ», դրանով իսկ խախտելով հակառասիստական օրենքը (Շվեյցարիայի Քրեական օրենսգրքի 261-րդ հոդված)։ Սակայն ՄԻԵԴ-ը գտնում է, որ այդ հայտարարությունը պաշտպանված է խոսքի հիմնարար ազատությամբ, որն իբր զգալի չափով խախտվել է շվեյցարական դատարանների վճիռներով։ Այդ առանձնահատուկ կարծիքի արտահայտման նպատակը եւ քաղաքական համատեքստը կարծես թե կարեւորություն չունեն։ Արդեն Իմմանուել Կանտը ուշադրություն էր հրավիրել այն փաստի վրա, որ «կարծիք հայտնելը նշանակում է ինչ-որ բան համարել ճշմարտությունՙ միաժամանակ գիտակցելով, որ դա կարող է այդպիսին չլինել»։

Խնդիրը պահանջում է պարզել, թե քաղաքական ինչ «օրագիր» է կապված մարդու իրավունքների խախտումների շջրանակում պատմական կեղծ իրադարձությունների վրա հիմնված այդ կեղծ ճշմարտության հետ։

Հոլոքոսթի սակավաթիվ դասերից մեկն այն է, որ մարդու իրավունքների հիմնավոր պաշտպանության եւ հավաքական բռնության ու ցեղասպանության կանխման համար, իրավախախտման եւ հակամարդկային ոճիրների դեպքում ծանր պատժամիջոցների կիրառումից բացի, պատիժ է հարկավոր նաեւ այդ բռնարարքների ժխտման համար։ Այս ընդհանուր համաձայնությունը 1945-ից ի վեր Եվրոպայում հանդուրժողության, ժողովրդավարության եւ խաղաղության հիմքն է։

Նման պայմաններում մի կողմից ժխտողականության քրեականացումը եւ մյուս կողմից խոսքի ազատությունը նկատի ունենալովՙ օգտակար է վերհիշել «Օսվենցիմի ստի» քրեականացման համար Գերմանիայում կիրառվող իրավական կանոնները (Գերմանիայի Քրեական օրենսգրքի 130-րդ հոդվածի 3-րդ պարբերություն)։ Սահմանադրական խորհուրդը խոսքի ազատության հարցը մասնավորապես ստուգել էր «Օսվենցիմի ստի» համատեքստում։ Կարծիքներն առանձնացվել էին փաստական պնդումներից եւ ընդգծել էր, որ վերջիններս պաշտպանված են լոկ այն ժամանակ, երբ հիմք են ծառայում որեւէ կարծիքի ստեղծման համար։ Այսպիսով, ըստ սահմանադրական խորհրդի, ժողովրդավարական հասարակությունը բնավ շահագրգռված չէ խեղաթյուրված փաստերի պնդումների պաշտպանութամբ, քանի որ դրանք որեւէ դրական ներդրում չունեն հասարակության կարծիքի ստեղծման մեջ։ Ուստի խորհուրդը անհրաժեշտ չէր համարում խոսքի հիմնարար ազատությունը պաշտպանել Հոլոքոսթի ժխտման դեպքում։ Տասնամյակներով անփոփոխ մնացած նրա իրավադատության համաձայն, այդ ստահոդ հայտարարությունները կարծիքներ չեն Հիմնական օրենքի (Գերմանիայի սահմանադրության) իմաստով։ Այսպիսով, կարծիքի ազատության հիմնարար իրավունքը անգամ կիրառելի էլ չէ։

Դատավճիռը տվյալ տեսակետը հաստատում է նրանով, որ չի կարծում, թե Հոլոքոսթի ժխտումը պաշտպանվում է խոսքի ազատության հիմնարար իրավունքով, քանզի նացիստների ոճիրները հաստատված եւ արձանագրված են Նյուրնբերգյան դատավարությունում։

Հայոց ցեղասպանության ժխտումը համանման ստահոդ փաստական պնդում է, որը նույնպես չպետք է պաշտպանվեր խոսքի ազատության հիմնարար իրավունքով, քանզի հակահայկական ոճիրները ոչ միայն վավերագրվել են պատմականորեն, այլեւ (ինչպես հրեաների ողջակիզման դեպքում) հաստատվել են 1919-ին նախաձեռնողների, պատասխանատուների եւ գլխավոր հանցագործների դատապարտմամբ։ Դատավարություններն իրականացնում էր հատուկ ռազմական դատարանը, որը ստեղծվել էր դաշնակից երկրների կառավարությունների 1915 թ. մայիսին թվագրած մի գրության հիման վրա։ Մեղադրանքը վերաբերում էր «մարդկության եւ քաղաքակրթության դեմ գործված ոճիրներին»։

Երկու դեպքում էլ գլխավոր պատասխանատուների դատավարությունները վերաբերում էին ոչ թե «ցեղասպանութան» հանցագործությանը (քանզի այդ հասկացությունը որպես կատեգորիա դեռ գոյություն չուներ միջազգային հանրային իրավունքի մեջ), այլ «մարդկության դեմ ուղղված ոճրին», որի հիման վրա հետագայում զարգացվեց «ցեղասպանություն» իրավաբանական կատեգորիան։ Այդ երկուՙ հայկական եւ հրեական ցեղասպանությունները նպաստեցին միջազգաին իրավունքի մեջ «ցեղասպանություն» կատեգորիայի հաստատմանը։ Հայոց ցեղասպանության պատճառով էր, որ միջազգային իրավունքի փորձագետ Ռաֆայել Լեմկինը պահանջեց եւ խրախուսեց միջազգային իրավունքի մեջ նման կատեգորիայի հաստատման անհրաժեշտությունը։ Հրեաների ողջակիզման հետեւանքով էր, որ 1948-ին այդ հաստատումը տեղի ունեցավ ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու եւ դրա համար պատժելու կոնվենցիայում։

Իրավաբանական եւ պատմաիրավաբանական աս համատեքստից դուրս հարկավոր է հավաստել, որ Հայոց ցեղասպանության ժխտումը, ըստ էության, Թուրքիայի քաղաքական ռազմավարությունն է, եւ Դողու Փերինչեքը այդ ռազմավարության առավել կարեւոր եւ սադրիչ մասնակիցներից մեկն է։

ՄԻԵԴ-ի դատավճռի հիմնավորման մեջ նշված Հայոց ցեղասպանության ճանաչման «միջազգային կոնսենսուսի» բացակայությունը իրադարձությունների պատմական վավերագրերի պակասի արդյունք չէ, ոչ էլ պատմական հետազոտություններով դեպքերի անբավարար հիմնավորված բնորոշման արդյունք։ Պատճառը Թուրքիայի Հանրապետության ժխտողական քաղաքականությունն է, որը շարունակվում է գրեթե 100 տարի, ուղեկցվելով զանգվածային սպառնալիքներով եւ քաղաքական ու տնտեսական ակներեւ պատժամիջոցներով։ Պետական կոշտ ժխտողականության այդ քաղաքականության ուժը դրսւեորվում է, օրինակ, այն փաստի մեջ, որ Միացյալ Նահանգների նախագահ Բարաք Օբաման խուսափում է «ցեղասպանություն» եզրույթի օգտագործումից եւ այն փոխարինում է հայերեն «եղեռն» եզրույթով։ Ողջակիզման համարժեքը հանդիսացող այդ հասկացությունը 1920-ականներից հայ համայնքն օգտագործում է ազգի բնաջնջման իմաստն արտահայտելու համար։ Այն փաստը, որ միջազգային ընկերակցության վրա Թուրքիայի գործադրած վիթխարի ճնշմանը դիմադրելով առայժմ ընդամենը քսան պետություն է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը, չի կարող համարվել ընդհանուր համաձայնության բացակայության ապացույց։ Դա ավելի շուտ տնտեսական-քաղաքական նկատառումների եւ պետությունների քաղաքական դաշինքների պատճառով պատմական փաստերն արտահայտելու մեծ դժվարության արդյունք է։

Սակայն Թուրքիայի ժխտողական ռազմավարությունը, որը պետական եւ ինստիտուցիոնալ կազմակերպման նոր չափերի է հասնում ցեղասպանության հարյուրերորդ տարելիցի համատեքստում, պարզապես մռայլ հուշերի մերժումը չէ։ Խոսքը երկրի քաղաքականության հիմքը կազմող քաղաքական ռազմավարության մասին է, որը թուրքերի ազգային ինքնության ձեւավորման գործընթացի մի ամբողջական տարր է։ Այս համատեքստում Թուրքիայի պետական կարծիքի կողմից երկրի անցյալի հիշողության մերժումը մասնավորապես հնարավոր է դարձնում փոքրամասնությունների նկատմամբ հալածանքի քաղաքականության վարումը, մարդու իրավունքների ոտնահարումը եւ Թուրքիայում ռասիստական նախապաշարումների ընդլայնումը, երկիր, որտեղ «հայ» բառը մինչեւ օրս օգտագործվում է որպես զրպարտչական վիրավորանք։

Եթե ՄԻԵԴ-ը կարծում է, թե Հայոց ցեղասպանության «միջազգային սուտ» լինելու վերաբերյալ Փերինչեքի պնդումը պետք է պաշտպանվի կարծիքի ազատության միջազգային իրավունքով, ապա դա ունի լուրջ հետեւանքներ։ Քանզի մի կողմից, հակառակ դիրքորոշումը «ստահոդ» որակելու փաստը վերջինիս զրկում է կարծիքի արտահայտման հնարավորությունից եւ զրպարպտում որպես փաստերի միջազգայնորեն սխալ պնդում։ Մյուս կողմից, խոսքի ազատության միջազգային իրավունքի միջոցով այդ զրպարտության պաշտպանությունը վերջին հաշվով ընդգրկում է ոչ միայն անհատական արտահայտություն, այլեւ քաղաքական ժխտողականության մի համակարգ, որի շրջանակներում արտահայտվել է հիշյալ հայտարարությունը։ Պատահական չէ, որ դատավճռի հրապարակումից հետո թուրքական թերթերը պարզաբանում էին, որ այսուհետեւ Փերինչեքը «կահրաման» (հերոս) է, որը ՄԻԵԴ-ին ընդունել տվեց իր անհատական իրավունքը, եւ որ դատավճիռը նամանավանդ Թուրքիայի եւ նրա պատմական քաղաքականության, ազգային ինքնության հաղթանակն է։

Այսպիսով, ցեղասպանության հանցագործության ժխտումը եւ կարծիքի ազատությունը համեմատելի հարկավոր է նկատի ունենալ նաեւ հիմնարար ազատությունների որոշակի կիրառությունից պաշտպանվելու եղանակը։ Այդպիսի կիրառությունը վտանգում է եվրոպական հիմնարար արժեքներըՙ որպես ճանաչված փաստ ընդունելով մի ճշմարտություն, որն իրականում կեղծ է։ Անկասկած, դա ներառում է ամենածար ոճիրների ռազմավարական ու քաղաքական ժխտմանը եւ դրանց զոհերի ուրացումը Գերմանիայի սահմանադրական դատարանը որոշեց, որ Հոլոքոսթի ժխտման քրեականացումը չի վնասում խոսքի ազատությանը։ Այդուհանդերձ, եթե վերոհիշյալ հայտարարությունը նույնիսկ համարենք կարծիք, որը ենթակա կլիներ կարծիքի ազատության պաշտպանության ոլորտին, դարձյալ նման վնասի սահմանադրական արդարացման հարցը մնում է բաց։ Ուստի հարկավոր է ծանրութեթեւ անել «այո»-ն եւ »ոչ»-ը։

Շարունակությունը` «Ազգ» շաբաթաթերթում:

Լրահոս
22 Փետ
ԱՄՆ «shutdown»-ը և նրան հաջորդող ներքաղաքական ճգնաժամը Քայլի Ջենները ներկայացել է հայ ոճաբանի ստեղծած սեքսուալ կերպարներով (լուսանկարներ) Տավուշի մարզի սահմանամերձ 45 համայնքներում 2019թ. ընթացքում կստեղծվեն նոր աշխատատեղեր Հայրենիքին ծառայելն առաքելություն է. Նախագահը հյուրընկալել է Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ-ին և Արամ Ա-ինԷմիլի Ռատակովսկին հերթական կիսամերկ լուսանկարն է հրապարակել (լուսանկար)Մխիթար Հայրապետյանը հանդիպել է Լաս Վեգասի հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ 36-ամյա Թեհմինե Մանուկյանը որոնվում է որպես անհետ կորած (տեսանյութ) Արփինե Հովհաննիսյանն ու գործընկերը կպաշտպանեն մարդու իրավունքներըՉինաստանը «միկրոալիքային զենք» է մշակում ահաբեկիչների դեմ. Global Times Հայաստանը և Սուրբ Աթոռը հանդես կգան գիտակրթական ու մշակութային համատեղ նոր ծրագրերով ՍԱՊԾ մի խումբ աշխատակիցների կողմից կաշառք պահանջելու և ստանալու դեպքեր են բացահայտվել (տեսանյութ) Էկվադորում երկրաշարժի հետևանքով 3 անձ է տուժել Երևանը պետք է դիմի վետոյի. արցախյան ընտրություններ Հայաստանի շախմատի կանանց հավքականի կազմն աշխարհի առաջնությունումԴեսպան Նազարյանը հանդիպում է ունեցել Հայ կաթողիկե եկեղեցու Կաթողիկոս Պատրիարքի հետ Սուսերամարտիկները մեկնարկում են Եվրոպայի առաջնությունում «Շշի Մելոյի» որդու և ևս 8 անձի չկալանավորելու որոշումը դատախազությունը բողոքարկել է Եվրոպայի լիգա. օրվա լավագույն դրվագը (տեսանյութ) Սանիտարական ավիացիայի առաջին ուղղաթիռը ժամանեց Հայաստան (տեսանյութ) Բացահայտվել է ՊՆ պաշտոնատար անձի կողմից կաշառք ստանալու դեպք. ԱԱԾ (տեսանյութ) Արայիկ Հարությունյանն առաջարկում է փոխել «Շախմատ» առարկայի ծրագիրը. այն սովորող աշակերտների առաջադիմությունն ավելի բարձր է106 տարեկանում մահացել է Ցեղասպանությունը վերապրած հայուհի Լուսին Բերեջիկլյան դե Խաչերյանը. Tert.am ՖԻՖԱ-ի պատժամիջոցը «Չելսի»-ի նկատմամբՆիկոլ Փաշինյանի «ուլտրա-սկզբունքայնությունը»Գագիկ Ծառուկյանի հովանավորությամբ անցկացվել է Արմենակ Ուրֆանյանին նվիրված հուշամրցաշար (տեսանյութ) Մասիսի քաղաքապետի և մյուսների գործը դատախազությունը հետ է ուղարկել քննչական կոմիտե Մհեր Գրիգորյանը նախագահում է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի խորհրդի նիստը Օբամեյանգի նվերը` Սուպեր Սաքոյին (լուսանկար)NBA. օրվա արդյունքները (տեսանյութ)Նախարարը «թռնում» է կարևոր հարցերիցՔննարկում «Աշխատիր Հայաստան» արշավի վերաբերյալ Չեմպիոնների լիգայի շաբաթվա լավագույն ֆուտբոլիստը հայտնի է (լուսանկար)Գյումրիի բռնցքամարտի մարզադպրոցի տնօրենը 23.000.000 դրամ է յուրացրել (տեսանյութ) Որն է բենզինի թանկացման պատճառը․ պարզաբանում է ՏՄՊՊՀ-նՄեգան Մարքլի և արքայազն Հարրիի ապագա երեխայի սեռն «իմացել են» փաթեթավորումից Նազիկ Ավդալյանը հանդիպել է Արցախի կրթության, գիտության և սպորտի նախարարի հետ Հարվածներ կարելի է սպասել այն ժամանակ, երբ թուրքը հանգիստ էՍայլը տեղից շարժվել է, բայց այն դեռ սայլ է...դանդաղաշարժ (տեսանյութ) Պոլիէթիլենային պարկերի և տոպրակների օգտագործման համար առաջարկվում է սահմանել նոր բնապահպանական հարկ. Էրիկ Գրիգորյան Մարդասիրական առաքելություն իրականացնող հայ մասնագետները՝ ՍիրիայումԵվրոպայի լիգայի 1/8 եզրափակչի վիճակահանության արդյունքներըՀայ շախմատիստների ելույթները՝ «Աէրոֆլոտ օփեն»-ում 39-ամյա կնոջը մեղադրանք է առաջադրվել հարևանուհու ոսկյա զարդերը գողանալու համար Աշտարակում թալանել են պաշտոնյայի տունը Աղվերանում ձյան զանգվածի տակ մնացած Ֆրանսիայի քաղաքացին մահացել է Հուսով եմ՝ մեր բանակում «վախ չափելու» գործիք կա. Թևան Պողոսյան Միլիոնների հասնող արտոնություններ՝ «գոյություն չունեցող» օլիգարխներին«Արցախի հարցի լուծումը ՀՀ-ին միացումն է»․ «Կամք» ՀԿՄոր անուշադրության հետևանքով 2-ամյա երեխան լվացքի փոշի է կերել և մահացել (լուսանկարներ)77 տարեկանում կյանքից հեռացել է թարգմանչուհի Մաղվալա Գեուրկովան
Ամենադիտված
Ստորագրահավաք՝ ընդդեմ Նիկոլ ՓաշինյանիՀորդորում եմ բոլորիդ, չօգտվել mogo.am ընկերության ծառայություններիցՀրապարակվել է Հայխնայբանկում մինչև 1993 թ. ներդրված ավանդների դիմաց փոխհատուցում ստանալու իրավունք ունեցողների ցանկըՍաշիկի տղա Հայկ Սարգսյանին հեղափոխական Հայկ Սարգսյանը տալու ա, անցնիԻրավիճակ է փոխվում. մեքենա պահելը ՀՀ-ում կդառնա թանկ հաճույքՓողոցային առևտրով զբաղվողները եղել են ՀՀԿ գրասենյակում և ծնկաչոք օգնություն խնդրելԿարեն Կարապետյանը ժամանում է ՀայաստանՀամբարձումյան Սիլվային մի հատ հարցրեք՝ իր տալու տեղը չփչացա՞վ չի՞ ցավում...ՊԵԿ-ի «Նակոլկա Շուշոն»՝ իր անձին վերաբերվող լուրերի մասինԱնվտանգության աշխատակից չունեմ, «զոնտիկ պահող» ևս. Արարատ Միրզոյանի կինը պատասխանում է իր հասցեին հնչած քննադատություններին
«Լֆիկի փողերով առած սվիտրս լավնա, ժողովուրդ ջան» (լուսանկարներ)Ստորագրահավաք՝ ընդդեմ Նիկոլ ՓաշինյանիՀորդորում եմ բոլորիդ, չօգտվել mogo.am ընկերության ծառայություններիցԴալմայի մոտ «պարում են» մեքենաները (տեսանյութ)Հրապարակվել է Հայխնայբանկում մինչև 1993 թ. ներդրված ավանդների դիմաց փոխհատուցում ստանալու իրավունք ունեցողների ցանկըՈւ դո՞ւ ես դուխից խոսում, արա´․ Ռոբերտ Քոչարյանի որդու պատասխանը՝ «Նավակ Ճոճողի»՝ Մարտի մեկի վերաբերյալ գրառմանըՍաշիկի տղա Հայկ Սարգսյանին հեղափոխական Հայկ Սարգսյանը տալու ա, անցնիԻրավիճակ է փոխվում. մեքենա պահելը ՀՀ-ում կդառնա թանկ հաճույքՕրենքի նոր նախագծով Կառավարությունը արգելում է փաստաբաններին, խորհրդատուներին և հաշվապահներին աշխատել շրջանառության հարկով«Վառել հայերին». Ղազախստանի Կարագանդա քաղաքում բողոքի ցույցեր են (տեսանյութ)