Մեր մշակույթը չափազանց ստոր աստիճանի վրա է. հատվածներ սուլթան Աբդուլ Համիդի օրագրից

Սկիզբը` «Հատվածներ սուլթան Աբդուլ Համիդի օրագրից»:

...Մեր պետության հիմքը հանդիսանում է կրոնը: Դժբախտաբար, Անգլիայի դավաճան քաղաքականությանը հաջողվեց մեզանում հարուցանել ազգայնական ոգին: Եվ ահա Արաբիայում ապստամբություններ են լինում, Ալբանիայում՝ իսլամի այդ եվրոպական ամրոցում, նույնպես խռովություններ են տեղի ունենում: Անկարգություններն անցել են և Սիրիա... Եթե իսլամի միության գաղափարը չքանա, կփլվի մեր կայսրությունը: Ցավալի է, որ մի շարք գավառներ, ուր մահմեդականներ են ապրում, անցել են արդեն քրիստոնյա պետություններին: Օսմանյան կայսրությանը թողնված է ընդամենը 20 միլիոն ուղղահավատ: Բայց և այնպես բոլոր մահմեդականների հայացքներն ուղղված են դեպի Ստամբուլ: Եվ անհրաժեշտ է տարեցտարի ամրապնդել ուղղափառներին միացնող կրոնական կապերը: Սա է մեր ապագան: Այն ժամանակ Անգլիան, Ֆրանսիան, Ռուսիան և Հոլանդիան մի՞թե իմ ձեռքը չեն ընկնի: Իմ մի խոսքը, խալիֆի մի խոսքն էլ բավական է, որ սրբազան պատերազմ հարուցանի: Վայ այն ժամանակ քրիստոնյա պետություններին: Րոպեն դեռ չի հասել, բայց կհասնի, երբ բոլոր ուղղափառները ոտքի կկանգնեն մի մարդու պես և կջախջախեն անհավատների կռած շղթաները: Անգլիական տիրապետությունների մեջ ապրող 85 միլիոն, հոլանդական գաղութներում ապրող 30 միլիոն և Ռուսիայում ապրող 10 միլիոն մուսուլմանները կմիանան: Հայտնի է, որ այսօր 250 միլիոն մուսուլմաններ ամեն օր աղոթում են Ալլահին՝ հայացքները բարձրացնելով դեպի խալիֆը, որ մարգարեի հաջորդն է հանդիսանում: Այս բանից հետո կարելի՞ է արդյոք պնդել, որ մենք միայն մի թույլ գործիք ունենք պետությունների համերգում:

***

...Եթե մենք ուզում ենք գտնել ինքներս մեզ, եթե մենք ուզում ենք հարություն տալ մեր վաղեմի ուժին, վերադարձնել մեր երբեմնի բարգավաճումը, պետք է նորից մոտենանք մեր հզորության ակունքին: Մենք կփրկվենք ոչ թե այն բանով, որ կապկություն անենք և փոխառնենք այսպես կոչված եվրոպական կուլտուրան, որ իր հետ բերում է ամենավտանգավոր վարակ, ոչ, մենք պետք է վերադառնանք մեր հին գանձին՝ իսլամին, ղուրանի սրբազան օրենքին:

***

Այն, ինչ անվանում ենք բարենորոգումներ, մեր քայքայումն է նշանակում: Ինչո՞ւ այդ պետությունները՝ մեր ժառանգական թշնամիները, ուզում են զոռով մեր վզին փաթաթել բարենորոգումները: Որովհետև նրանք գիտեն, որ բարենորոգումներն իրենց մեջ կրում են քայքայման այն բացիլները, որոնք պիտի կործանեն մեր կայսրությունը: Ամբողջ Եվրոպան ողբում և ասում է, որ մեր մշակույթը չափազանց ստոր աստիճանի վրա է: Եվրոպայի ազգերը մեզ քննադատում են և պահանջում, որ մենք գեթ որևէ բան անենք այս աստիճանից բարձրանալու համար: Բայց նրանք մոռանում են, որ իրենց մեջ ևս դեռ շատ բան մնում է կատարելագործելու: Ես, իհարկե, չեմ վիճելու, որ տեխնիկայի առաջադիմությունը Եվրոպայում և Ամերիկայում ապշեցնում է: Մենք հարյուր տարով հետ ենք մնացել Արևմուտքից, բայց անաչառ մարդիկ խոստովանում են, որ իմ թագավորության սկզբից զարգացումը կատարվել է կանոնավոր կերպով և թերևս նույնիսկ չափազանց արագ:

Աղբյուրը` «Ազգային գաղափար» ամսագիր /էլեկտրոնային տարբերակ/