Հովհաննես Այվազովսկու առաջին ամուսունությունը

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Մինաս Սարգսյանի «Մեծ ծավանկարչի կյանքը» գրքից մի փոքրիկ հատված:

1848 թ. ամռանը Հովհաննես Այվազովսկու կյանքում տեղի է ունենում նշանակալից մի իրադարձություն. նա ամուսնանում է: Ամուսնությունն այնքան արագ ու անսպասելի է լինում, որ նրան ճանաչողներից շատերը մնում են զարմացած: Ինքը` Այվազովսկին, խոստովանում է, որ «երկու շաբաթում ամեն ինչ վերջացած էր … Ես ամուսնացա որպես իսկական արտիստ, այսինքն` սիրահարվեցի, ինչպես երբեք»:

Այդ ամուսնությունն իսկապես բանաստեղծական էր, արտիստիկ: Պետերբուրգում ազնվական ընտանիքի տարեց մի այրի, որը ճանաչում ուներ հասարակության մեջ, Այվազովսկուն առաջարկում է նկարչություն դասավանդել իր երկու աղջիկներին: Այդ աղջիկները, ինչպես ասում են, «ամուսնացնելու տարիքի» էին և ստանալով տնային լավ դաստիարակություն, միաժամանակ Անգլիայից Ռուսաստան եկած շոտլանդուհի դաստիարակչուհու մոտ պարապում էին անգլերեն ու դաշնամուրային երաժշտություն: Նկարչությունը նրանց սիրած զբաղմունքն էր, և Այվազովսկու պես հանրահռչակ ուսուցիչ ունենալը նրանց ավելի է կապում գեղեցիկ արվեստների հետ:

Կարճ ժամանակում տիրապետելով ջրանկարչությանը` օրիորդները հոգնած պահերին իրենց առանձնատանը կազմակերպում են երաժշտական երեկոներ, որոնց մասնակցում են նաև Այվազովսկին և տնային դաստիարակչուհին: Այդ երեկոները երբեմն շատ երկար են տևում, իսկ ջութակ նվագող նկարիչն այնքան ուշադրություն է ցուցաբերում այրի տանտիրուհու նկատմամբ, որ վերջինս սկսում է ենթադրել, թե իր աղջիկներից որին նախապատվություն կտա անվանի նկարիչը, ներքուստ մտածելով, որ այդ ամենը կատարվում է հենց այդ նպատակով …

Բայց մեծ է լինում բոլորի զարմանքը, երբ Այվազովսկին առաջարկություն է անում դաստիարակչուհի Ջուլիա Գրեսին` լութերադավան շոտլանդուհուն: Շուտով նրանք մեկնում են Ղրիմ:

Այդ շտապ, չկշռադատված ամուսնությունը կատարվում է Ղրիմի հայոց եկեղեցում, հայկական ազգային սովորությամբ, պայմանով, որ նրանցից ծնված երեխաները նույնպես պետք է մկրտվեն «հայկական սուրբ ավազանում»: Այդ մասին վկայում է հենց ինքը` Այվազովսկին. «Ամուսնացյալ յամի 1848-ի 15 օգոստոսի ընդ Յուլիա դստեր Յակոբայ կռևս անգղիացւոյ լութերականի, - գրում է նկարիչը 1870 թ. հունիսի 10-ին Էջմիածնի սինոդին, - բայց պսակեալ և ի մերումս հայաստանեայց եկեղեցւոց` պայմանով մկրտել զզավակունս մեր ի նմին հայկական սուրբ ավազանի»:

Ինչպես տեսնում ենք, 31-ամյա Հովհաննես Այվազովսկին ընտանիք կազմելիս ևս պահպանում է հայկական սովորույթները և հետամուտ է լինում, որ ծնված չորս աղջիկներն էլ մկրտվեն «հայկական սուրբ ավազանում»: Պսակադրությունը և հարսանեկան հանդեսը նույնպես կատարվում են հայկական ընդունված կարգով: Եկեղեցուց նորապսակ հարսին տուն տանելու համար նկարիչը վարձում է ծաղիկներով զարդարված մի քանի կառք և հյուրերի հետ ճանապարհվում դեպի Շախ-մամայ` հարսանեկան ճաշկերույթի: Ահա հենց այդ ժամանակ անտառից դուրս է գալիս լեռնեցիների հագուստով, զինավառ ու հեծյալ մի ջոկատ և կանգնեցնում հարսանեկան թափորը: Շատերը վախենում են, կարծելով, թե դա թալանի ելած թաթար ավազակախում է: Սակայն նրանց առաջնորդը մոտենում է կառքին, իջնում ձիուց և, համարձակորեն բացելով կառքի դռնակը, ասպետին վայել հանդիսավորությամբ գլուխ է տալիս, շնորհավորում նորապսակներին: Գովելով Այվազովսկու ընտրությունը` գեղեցիկ հարսի ծնկներին է դնում մի թաշկինակ, ապա երկուսին էլ երջանկություն մաղթելով, նետվում է ձիու վրա և իր թիկնապահ հեծյալների հետ անհետանում: Դա լեգենդար Շամիլն էր, կովկասյան լեռների արծիվը, որն իր խոստման համաձայն եկել էր մասնակցելու մեծ նկարչի հարսանեկան հանդեսին (այս պատմությունը մենք ձեզ կներկայացնենք առաջիկայում): Շամիլի ասպետական այդ արարքը չափազանց դուր է գալիս նորապսակներին, և նկարիչը հետագայում` Անդրկովկասում եղած ժամանակ (1868) նկարում է նրա անվան հետ կապված լեռնային բնապատկերներ:

Ջուլիա Գրևսի հետ ամուսնության առաջին տարիներին Այվազովսկին իրեն երջանիկ է համարում: Ավելին, նա հիացած է այդ ամուսնությամբ: Հարսանեկան արարողությունից որոշ ժամանակ անց, իր բարեկամներից մեկին ուղարկած նամակում սիրահարված նկարիչը գրում է. «Ես այժմ աշխատում եմ ավելի քան երբևէ»: Իսկապես, տարվա երկրորդ կեսում և այնուհետև Այվազովսկին աշխատում է ավելի ոգևորված: Նա խոստովանում է, որ «Իմ լավագույն կտավները նրանք են, որոնք ես նկարել են ոգեշնչված, ինչպես և երբ ամուսնացա …»:

Նյութը` Ք. Ա.-ի