Պարույր Սևակի թաղման օրը ասեղ գցելու տեղ չկար

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Ա. Զաքարյանի «Գրականության և պատմության ընթացքը» գրքից մի փոքրիկ հատված:

Հունիսի 17-ի լուսաբացին արթնացա ամուսնուս անհանգիստ տնքոցից, արթնացավ, զարհուրած պատմեց. – Աչքիս առջև կողք-կողքի երկու մեծ սյուն հրդեհվեցին, տապալվեցին գետնին … կրակը երկինք էր հասել: -

Ծնյալ նախապաշարվածիս երազը ոչինչ չասաց, ոչ էլ ունեցա որևէ նախազգացում: Գնացի Գրականության և արվեստի թանգարան Անահիտ Չարենցի հետ շարունակելու աշխատանքը Չարենցի անտիպների վրա: Այդ օրվա գործն ավարտելու վրա էինք, դռան առջևից Վարազդատ Հարությունյանը խառնաշփոթ տագնապով հայտնեց Պարույրի մահվան բոթը …

Մի կերպ աշխատասենյակից դուրս եկա, թանգարանի աշխատակիցները արդեն խմբվել էին միջանցքներում, նետվեցի փողոց: Չգիտեի ո՞ւր գնալ, համենայնդեպս ոչ տուն. քայլերս ուղղեցի դեպի ամուսնուս աշխատատեղին: Տրանսպորտ հասկացողությունը կորցրել էի և քայլում էի խելակորույս: Բարեկամության փողոցի (այժմյան Մարշալ Բաղրամյանի) խաչմերուկում թվաց առջևիցս գնացողը Սարգիս Հարությունյանն է. – Սաքո՜, Սաքո՜, - կանչելով նետվեցի, նա չէր …

Հասա Ակադեմիկա. ողբալով, մի կերպ մեզ հավաքելով որոշեցինք զանգել Մայայենց (Սևակի առաջին կնոջը): Հավաքեց ամուսինս, և սակայն Մայայի «Լսում եմ»-ին չկարողացավ պատասխանել որևէ բառով:

Ի՞նչ ասեր, ի՞նչ հարցներ, պետք էր գնալ: Աշխատանքի վերջն էր, մարդիկ դուրս էին գալիս մի տեսակ այլայլված: Էլ հույս ու հուսատեղ չէր մնում: Չեմ հիշում ինչպես հասանք մինչև Մայայենց տան մուտքը …

Ահավոր էր մոր և որդու սրտակտոր, գետնաթավալ վիշտը, Հրաչոն մոտենալ չէր թողնում, սիրտը փրթվում էր հեկեկոցից: Հետո տուն դարձավ Մայայի մայրը, հավաքվեցին հարևանները: Ավելի ուշ ներս մտավ Մայայի հայրը. խեղճը շվարած մնաց կանգնած դռների մեջ. ականջիս են սգի միջից նրան ուղղած կնոջ խոսքերը. - Ինչո՞ւ քեզ չպատահեց, ամեն օր մեքենայի վրա ես … Ինչո՞ւ նրան պատահեց … Մեղավորի պես հասկացավ, ծերունական լացով լացեց, մղկտաց …

Ընթացքում հայտնի դարձավ, որ Նելլին նույնպես չի փրկվել, երեխաները Արարատում են: Հրաչոն պապի հետ գնացին եղբայրների հետևից: Մենք էլ եկանք դիահերձարան (բժշկական ինստիտուտին կից): Շենքի առջև խռնվել էին մարդիկ. արդեն բերել էին … Միասին երկու դի … Մի կողմի վրա քարացած կանգնած էր Էմման, մի պատի տակ էլ կանգնած մնացինք ես ու ամուսինս: Եկան Ս. Մուրադյանը, Ջ. Թորոսյանը և Պարույրի քավոր Վազգենը … կողքներիս մղկտում էր Համլետ Կարճիկյանը:

Հետո գնացինք տուն, գլխակուրույս եկավ Հարություն Ֆելեքյանը: Նա Պարույրի հետ ծանոթացել էր մեր տանը 50-ականի վերջերին, երջանիկ մի օր, երբ հավաքվել էին ամուսնուս ծննդյան օրը: Միասին վերհիշում, վշտանում էին, իսկ իմ աչքի առջև Պարույրն էր, ծնոտն ու բերանը ափի մեջ առած նախագահությունում լուռ նստած, դառնացած Պարույրը …

Սրտառուչ էին բանաստեղծի հարազատ մարդկանց ուշժամյա և վաղ առավոտվա այցելությունները դիահերձարան` խմբված պատերի տակ, այն լուսամուտի առջև, որի հետևում պաշտելի Պարույրն էր Նելլիի հետ կողք-կողքի …

… Ականատես էի այն դաժան պահի, երբ Հրաչոն ու Մայայի հայրը տուն բերեցին Արմենի ու Կորյունի արյունոտ շորերը: Կորյունի գրպաններում գյուղական մանր-մունր «խալիքներ» էին, նաև քարկտիկի քարեր. Վերցրել էր հետը խաղալու Թբիլիսիում … Հիշում եմ և այն, որ Նելլիին հագցնելու ոչինչ չգտնվեց, և Նելլիի զրկվածությունը ողբալով իր ունեցածներից ինչպես էր ընտրում Մայան …

Թաղման նախօրեին Թբիլիսիից եկան Նելլիի հայրը, քույրը, քրոջ ամուսինը, մորոքույրը և իջան Մայայենց տանը: Օրեր անց այդտեղից էլ վերադարձան: Այդ տանը իջան նրանք նաև Պարույրի ու Նելլիի մահվան քառասունքին, տարեդարձին, և կարելի էր զարմանալ, թե որպիսի հարազատությամբ ու հոգատարությամբ էին վերաբերվում նրանց Մայան, նրա ծնողները: Հիշում եմ, Նելլիի քույրը` Էթերին, որքան էր զգացված լինում այդ վերաբերմունքից. - Ւնչքա՞ն կարելի է, ինչքա՞ն կարելի է, - հուզմունքով կրկնում էր, և այդ «ինչքա՞ն» հարազատությունը, իրոք, զարմանալի էր:

Հունիսի 19-ի օրը ասեղ գցելու տեղ չկար Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական թատրոնի հրապարակով` Լենինի պողոտայի և Թումանյան փողոցի տարածքով մեկ: Հրաժեշտի եկած անվերջանալի բազմություն, սգո երաժշտություն, մղկտացող-հեծկլտացող տղամարդիկ ու կանայք … Եվ հանկարծ … Պարույրի ձայնը, Պարույրը կարդում է իր բանաստեղծությունները … Մոռացած, որ աշխարհում կա ձայնագրություն, գոռում եմ. – Պարո՜ւյր, Պարո՜ւյր …

Նյութը` Ք. Ա-ի