Որդու հիվանդությունը նրանք կապեցին իրենց ուխտադրժության հետ ու թողեցին տղան ինքը որոշի իր կոչումը

Ներսես Լամբրոնացի /ավազանի անունը` Սմբատ, 1153, Լամբրոն - 14.7.1198, Սկևռայի վանքի Ս. Աստվածածին եկեղեցի (Կիլիկիայի հայկական պետություն)/, աստվածաբան, մեկնիչ, մատենագիր, պետական գործիչ, հրապարակախոս, բանաստեղծ, շարականագիր: Լամբրոնի բերդատեր Հեթումյան իշխան Օշին Բ-ի որդին: Ուսանել է Սկևռայի վանքում, ապա՝ Հռոմկլայի կաթողիկոսարանի բարձրագույն դպրոցում՝ Գրիգոր Գ Պահլավունու և Ներսես Շնորհալու հովանավորությամբ: Վերջինս 16-ամյա Ներսես Լամբրոնացուն ձեռնածել է քահանա՝ տալով իր անունը: 1175-ին Գրիգոր Դ Տղան նրան կարգել է Տարսոն քաղաքի արքեպիսկոպոս: Կյանքի վերջին տարիներին պաշտոնավարել է Լևոն Բ Մեծագործի արքունիքում՝ որպես ատենադպիր, խորհրդատու և թարգմանիչ: Ներսես Լամբրոնացի XII դ. 2-րդ կեսի Մերձավոր Արևելքի ամենահայտնի եկեղեցաքաղաքական գործիչներից է: Գործուն մասնակցություն է ունեցել Հռոմկլայի եկեղեցական ժողովին (1178-ի ապրիլ) և Կիլիկյան Հայաստանի արտաքին գործերի կարգավորմանը: Եղել է Հայ առաքելական եկեղեցու ինքնուրույնության և պետականության մեծ գաղափարախոսներից:

Ներսես Լամբրոնացին թողել է հարուստ ու բազմաժանր մատենագրական ժառանգություն: Նրա առաջին մեկնությունը (գրել է 23-24 տարեկանում) «Պատարագի մեկնութիւն»-ն է («Խորհրդածութիւնք ի կարգս եկեղեցւոյ եւ մեկնութիւն խորհրդոյ Պատարագին», հրտ.՝ 1847), որը համաքրիստոնեական մեկնող, գրականության և հատկապես Պատարագի մեկնությանը նվիրված նշանակալի երևույթ է ու համաշխարհային ճանաչում ստացած աշխատություն (բազմիցս թարգմանվել և վերահրատարակվել է լատիներեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, հունարեն և այլ լեզուներով):

Նշանավոր գործերից են «Ատենաբանութիւնը» (առաջին հրտ.՝ 1749, 1810-ին՝ թրգմ. լատիներեն, 1834-ին՝ գերմաներեն, 1865-ին՝ ռուսերեն), որը հայ միջնադարյան հոգևոր ճարտասանության լավագույն կոթողն է իր ձևով ու մարդասիրական գաղափարներով, և հայ բանավիճային գրականության ընտիր նմուշներից համարվող «Թուղթ առ Լեւոն արքայն հայոց»-ը (հրտ.՝ 1838): Ներսես Լամբրոնացին հորինել է ավելի քան երկու տասնյակ շարականներ և անձամբ երգել («Այսօր յարեաւ», «Նորոգեալ կղգիք», «Որ զլոյս աստուածային» ևն): Մեծարժեք են նաև նրա թարգման. գործերը:

Աղբյուրը՝ «Ով ով է: Հայեր» հանրագիտարան

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Ռատիովատիկանի կայքէջի «Էջ մը Հայ Գրականութենէն Սուրբ Ներսէս Լամբրոնացի» նյութը:

Ներսէս ծնած է 1154-ին, Լամբրոնի դղեակին մէջ։ Իր բուն անունն էր Սմբատ եւ որդին էր Լամբրոնի իշխան` Օշինի եւ անոր տիկնոջ` Շահանդուխտի որ Սուրբ Ներսէս Շնորհալիի եղբօր աղջիկն էր։ Իր ծնունդէն առաջ` ծնողքը ուխտ ըրած էին զինք նուիրել Աստուծոյ, բայց տեսնելով իր բացառիկ գեղեցկութիւնն ու վայելչութիւնը, զղջացին իրենց ուխտին վրայ եւ որոշեցին զինք աշխարհիկ կեանքի նուիրել։ Սակայն Սմբատ ծանր կերպով հիւանդացաւ եւ ծնողքը անդրադարձան իրենց սխալին վրայ ու թողուցին իրենց տղան ազատ իր կոչման հետեւելու։ Արդարեւ մանուկ հասակէն, ան արդէն ցոյց տուաւ իր յարումն ու սէրը հոգեւոր կեանքի նկատմամբ։

Պատանի տարիքին` ան կը քաշուի Սկեւռայի վանքը, ուր բացի սուրբ գրային ու աստուածաբանական ուսումներէ, ան կը տիրանայ նաեւ յունարէն, լատիներէն եւ եբրայերէն լեզուներու։ Իր հօրը կտակով` Ներսէս անոր մահուընէ ետք` պիտի ըլլար Սկեւռայի վանքի վանահայր. Ինք բացարձակապէս մերժեց, նոյնիսկ քահանայ ձեռնադրուիլ, սակայն իր մեծ քեռին, Շնորհալին բռնադատեց զինք որ ընդունի ձեռնադրութիւնը, նկատի ունենալով անոր հոգեւոր գերագոյն պատրաստութիւնը եւ բարիքները զոր պիտի գործէր ապագային ազգին համար։ այսպէսով ան քահանայ ձեռնադրուեցաւ 18 տարեկանին եւ ստացաւ Ներսէս անունը։

Երիտասարդ տարիքին` կաթողիկոսը զինք ուղարկեց որպէս դեսպանութեան մը գլխաւորը, Բիւզանդիոն, բանակցելու համար կայսեր եւ պատրիարքին հետ։ Հոն ամէնքը զարմացուց իր գիտութեամբ եւ սրբութեամբ։ 23 տարեկանին` օծուեցաւ եպիսկոպոս Տարսոն քաղաքին, մնալով հանդերձ վանահայրը Սկեւռայի։ Այս առթիւ` նախանձոտ մարտիկ սկսան ամբաստանե զինք Հայոց թագաւորին առջեւ եւ Ներսէս ինքնապաշտպանութեան սքանչելի նամակ մը յղեց Լեւոն թագաւորին, ըմբբերանելով իր հակառակորդները։ Յետ ճամբորդելու Անտիոք եւ Բիւզանդիոն եւ, շատ անգամներ, պատգամաւորական իր կարեւոր դերը կատարելու, Ներսէս վախճանեցաւ 1200 թուականին, 46 տարեկան հասակին։

Իր գործերէն յիշենք Ատենաբանութիւնը, զոր գրած է 1175-ին։ Ասիկա ճառախօսութիւն մըն է, գրուած Տարսոնի մէջ իր գումարած մէկ ժողովին առթիւ, ուր Ներսէս, յիշելէ ետք նախկին փառքը Հայոց, կ՛ողբայ ներկայ վիճակը ազգին եւ կը հրաւիրէ բոլորը սիրոյ եւ միաբանութեան։ Իր գործածած ոճին համար, շատեր զինք նմանցուցած են յոյն Տեմոսթենէսին, կամ լատին Կիկերոնին, որոնք երկուքն ալ մեծ հռետորներ եղան իրենց ազգին մէջ։

Իր լաւագոյն մեկնողական գործն է Մեկնութիւն սուրբ պատարագին որ կրնանք ըսել թէ գլուխ գործոց մըն է իր տեսակին մէջ։ 24 տարեկանին գրած այս ընտիր գործը մինչեւ այսօր կը մնայ տակաւին այժմէական։ Ներսէս կ՛ուզէ մաքրել բոլոր յետսամուտ աղօթքներն ու աւելորդ կրկնութիւնները պատարագին մէջէն եւ զայն ներկայացնել բիւրեղացած վիճակի մէջ, որպէսզի ամէն տեղ նոյն կերպով պաշտամունք մատուցուի։
Յարատեւ այս աշխատողը – գիշերները կ՛աշխատէր մինչեւ մոմերուն հալիլը եւ մարիլը – գրած է շատ մը ուրիշ մեկնութիւններ. Արարածոց գրքինը, Սողոմոնի Առակներունը, Ժողովողի, Իմաստութեան եւ Երգ Երգոցի մեկնութիւնները, Փոքր մարգարէներու գրութիւնները, Սաղմոսները, Դանիէլը, Մատթէոսի աւետարանը, Կաթողիկէ թուղթերը... եւայլն։ Այս բոլորը եղած են նիւթը աշխատանքներուն այս սրբակեաց, հոգելից եւ Տիեզերական վարդապետին, ինչպէս կոչած են զինք Յոյները։

Նյութը պատրաստեց Ք. Ա.-ն