1915թ. այս օրը սկսվեց Մուսա լեռան հերոսամարտը

Մուսալեռը գտնվում է Միջերկրական ծովի ափին` պատմական Հայաստանի տարածքում` Թուրքիայի և Սիրիայի ներկա սահմանագծին: Իրադարձությունը, որի պատճառով մուսալեռցիներին ճանաչեց ողջ աշխարհը, տեղի ունեցավ արյունալի 1915 թ., երբ հայերին ոչնչացնելու թուրքական ծրագիրը սկսեց իրականացվել:

Երիտթուրքերի կառավարությունը հայերին հրամայեց լքել իրենց հողերը, սակայն Մուսալեռի բնակիչները, անտեսելով կարգադրությունը, որոշեցին բարձրանալ լեռան գագաթը և ինքնապաշտպանություն կազմակերպել: 4300 մուսալեռցիներ 53 օր շարունակ կատաղի կերպով դիմակայեցին թուրքական ջոկատներին: սովը, ծարավը, անդադար տեղացող անձրևները չկոտրեցին հայոց ոգին. Նրանք պար էին բռնում զուռնայի ու դհոլի հնչյունների ներքո, որպեսզի չսառչեն և բարձր պահեն հոգու արիությունը: Մուսալեռը մնաց անդրդվելի, և մահն անզոր էր նրա անմահ հերոսների առջև:

Մուսալեռցիները շուտով զինվորական նավեր նկատեցին, իրենց հերթին ֆրանսիացի նավաստները լեռան գագաթին տեսան ծածանվող ասեղնագործ մի դրոշ հետևյալ բառերով. «Քրիստոնյաները վտանգի մեջ են, օգնություն»:

Մուսա լեռան ինքնապաշտպանությունը տևեց 1915 թ.-ի հուլիսի 21-ից սեպտեմբերի 12-ը:

Ֆրանսիական և բրիտանական նավերը 4200 մարդ տեղափոխեցին Մուսալեռից դեպի Պորտ-Սաիդ (Եգիպտոս): Առաջին Համաշխարհային պատերազմից հետո հայերին թույլ տրվեց վերադառնալ հայրենիք, սակայն 1939 թ. Այդ տարածքը կցվեց Թուրքիային, և նրանք ստիպված' երկրորդ և վերջին անգամ հեռացան հայրենի վայրերից: Շատերը բնակույթուն հաստատեցին Լիբանանում, Այնճար գյուղում, իսկ մնացածը ապաստան գտան Հայաստանում` հիմնելով Մուսալեռ գյուղը: