«Ես կենսագրություն չունիմ». Ղևոնդ Ալիշան

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում Ավետիք Իսահակյանի «Ղևոնդ Ալիշան»-ի ﴾Ավ. Իսահակյան «Երկերի ժողովածու» հատոր V) հուշ-դիմանկարից մի փոքրիկ հատված:

Տակավին Վենետիկ էի, երբ Պետերբուրգի հայ ուսանողների մի խմբակից նամակ ստացա: Գրում էին, որ ուսանողների այդ խմբակը ձեռնարկել է ժամանակակից հայ անվանի մարդկանց կենսագրությունը գրել ժողովրդական լայն խավերի համար: Դիմում էին ինձ, որ անմիջապես Ալիշանից կենսագրական տեղեկություններ, փաստեր, դրվագներ խնդրեի, պատմեր ինձ և նույպես միաբաններից հավաքեի նյութեր, նաև հարցնեի նրա կարծիքը թրքահայերի հարցի մասին ﴾Հայկական հարց):

Այս նամակով զինված, գնացի Ալիշանի մոտ: Ալիշանը հեգնանքով ասաց.

- Այդ ին՞չ ծանր քար են դրած քո մեջինք: Վախեցա՞ր. գրելիք բան մը չկա: Ես կենսագրություն չունիմ:

Ասաց, որ իրեն 8-9 տարեկան հասակում Կ. Պոլսից բերել են Ս. Ղազար, նվիրել են վանքին: Սկսել է աշախերտել միաբանության դպրանոցներում, ավարտել է շատ մատաղ տարիքում, ուսանող է եղել և մի քանի տարի էլ Փարիզի Մուրադյան հայ վարժարանում դասոտու և վարիչ է եղել: - Եվ քանի մը գրքեր եմ գրած: Ուրիշ էլ ըսելիք չունիմ: Գրքե-գիրք` ատ է եղած իմ ճամփան: Ուրիշ տեղեր չեմ գացած:
Հետո ասաց, որ աշխարհականները կենսագրական ունին, կարող են ունենալ: Գործեր կբռնեն, կընկնին, կելնեն: Ճամփորդություններ կկատարեն, կկռվին, դատեր կվարեն, կամուսնանան, երեխաներ կունենան և այլն, և այլն:

Ինչ վերաբերում է Հայկական հարցին, Ալիշանն ասաց հետևյալը, որ ես շարադրում եմ արևելահայ բարբառով.

- Իհարկե, հայ ժողովուրդը լկավ գիտեր, որ իր սեփական ուժերով չպիտի կարողանար թոթափել թուրքական լուծը, ինչպես առանց Եվրոպայի օգնության չպիտի կարողանային ազատվել ո՜չ Հունաստանը և ո՜չ Բուլղարիան: Հայ ժողովուրդն էլ, նրանց հետևելով, հույսը դրել էր քրիստոնյա Եվրոպայի օգնության վրա, մեծ, քաղաքակիրթ պետությունների մարդասիրության վրա: Այստեղից էլ հայ ժողովրդի մեծագույն և բազմաղետ սխալը:
Կոտորածների ժամանակ Թերզյան հայ կարդինալը գնում է Հռոմ, ընկնում է սրբազան պապի ոտները, աղերսում է, որ պապը դիմում անե քրիստոնյա մեծ պետություններին` Անգլիային, Ռուսիային, Ֆրանսիային, Գերմանիային, որ ջարդարար թուքի ձեռքը բռնեն: Սրբազան պապն ասում է. - «Այդ քրիստոնյա մեծ պետություններն են հայերին կոտորողները, ես որին դիմեմ»:

Նյութը` Ք. Ա-ի: