Գառնու դիտարանը` երեկ և այսօր

1968 թ. հունիսի 9-ին Զանգեզուրի կենտրոնական հատվածում Գյարդ գյուղի մոտ տեղի ունեցավ M=5.2 մագնիտուդով երկրաշարժ (7-8 բալ ուժգնությամբ), երկրի մակերևույթին առաջացնելով ճեղքեր և ակտիվացնելով սողանքներ: Այն առաջացրեց մեծ վնասվածքներ Քաջարանի և հարակից գյուղերի բնակելի, հասարակական և արտադրական շենքեր-շինություններում: Այս մասին տեղեկանում ենք ԱԻՆ պաշտոնական կայքից:

Երկրաշարժից անմիջապես հետո, ակադեմիկոս Ա. Գ. Նազարովի ղեկավարությամբ, ուսումնասիրություններ կատարելու նպատակով էպիկենտրոնային գոտի մեկնեց ՀՍՍՀ ԳԱ գեոֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմալոգիայի աշխատակիցների խումբը: Էպիկենտրոնային գոտի մեկնեցին նաև հարևան պետությունների հայտնի մասնագետներից կազմված խմբեր: Աշխատանքներին մասնակցում էին նաև ՍՍՀՄ ԳԱ երկրի ֆիզիկայի ինստիտուտի մասնագետները:

Կատարվող աշխատանքների հիմնական նպատակը գեոֆիզիկական, սեյսմոլոգիական, ինժեներոսեյսմոլոգիական ուսումնասիրությունների միջոցով երկրաշարժերի բնույթի պարզումն էր, շենքերի-շինությունների վրա սեյսմիկ ազդեցության աստիճանի ճշտումը, ինչպես նաև երկրաշարժերի կանխատեսման հնարավորության ուսումնասիրումը:

Կատարվեց հսկայածավալ աշխատանք: Բոլորի համար պարզ էր, որ հարկավոր էր ՀՍՍՀ տարածքում ուժեղացնել կանխատեսմանն ուղղված աշխատանքները, այդ նպատակով ստեղծել հատուկ գեոֆիզիկական դիտարաններ:

Գառնու դիտարանը սկսեց կառուցվել 70-ականներին, և այդ կառույցի շինարարության վրա ծախսվեց ավելի քան 3 մլն ռուբլի: Արդեն 80-ականների սկզբին դիտարանը հագեցած էր գեոֆիզիկական ուսումնասիրությունների համար անհրաժեշտ սարքերով: Հատուկ այդ նպատակով տեղադրած սեյսմոգրաֆով գրանցվում էին ՀՀ և հարակից տարածքում տեղի ունեցող անգամ ամենափոքր մագնիտուդի երկրաշարժերը։ Սկսված լայնածավալ աշխատանքները (թեքաչափերի, դեֆորմոգրաֆի տեղադրումը և այլն), շատ կարճ ծառայեցին իրենց նպատակին: 1988 թ. երկրաշարժին հաջորդած տարիների բազմաթիվ խնդիրները թույլ չտվեցին շարունակել իր նշանակությամբ և հնարավորություններով եզակի Գառնու գեոֆիզիկական դիտարանի աշխատանքը' իր բոլոր հնարավորություններով:

Հետագա տարիներին տարբեր փորձեր կատարվեցին դիտարանի «վերակնդանացման» ուղղությամբ, բայց' անհաջող։

Այսօր պատկերը բոլորովի այլ է: ՀՀ ԱԻՆ «ՍՊԾ» գործակալությունում պարբերաբար քննարկումներ են անցկացվում Գառնիում ժամանակակից մեթոդներով ուսումնասիրություններ անելու ուղղությամբ:

Վերջին շաբաթվա ընթացքում քննարկումներին ներգրավվել են նաև ՌԴ ԳԱ երկրի ֆիզիկայի ինստիտուտի երկու աշխատակից' տեխնիկական գիտությունների թեկնածու Իգոր Վասիլևը և Թիմուր Սենգիլիևը:

Նրանց հետ միասին ՀՀ ԱԻՆ «ՍՊԾ» գործակալությունում ստեղծված աշխատանքային խումբը մեկնեց Գառնի: Դիտարանի թունելում արած առաջին իսկ քայլերից մեծ էր ռուս պրոֆեսորների զարմանքն ու հիացմունքը, իսկ դեֆորմոգրաֆն ուսումնասիրելիս նրանց զարմացրեց շուրջ 30 տարի առաջ տեղադրված սարքի լավ պահպանված և աշխատունակ վիճակը: Հետազոտության ենթարկվեց նաև թեքաչափը: Նրանց ուսումնասիրությունների արդյունքն ու սարքերի տեխնիկական վիճակի գնահատականը հիմք կծառայի դրանց շուտափույթ վերականգնման համար։