«Քոչվորը իր վրանը խփում է որտեղ պատահի, և, ուրեմն, ամեն տեղ իր տունն է ու հայրենիքը»

Սկիզբը` «Որոտան գետը չդիմացավ, հոսեց ետընթաց», «Նետ-նիզակի տեղատարափից պատռված մի խուրջին երկինք հավաքեց իր համար», «Թուրք-սելջուկն աշխարհի բկին չոքած մոլախոտ է` լպրծուն, կպչուն ու տարածուն», «Քնեցին, զարթնեցին, տեսան Որոտանն ընթացքը փոխել է». Արմեն Մարտիրոսյան»:

Եկվորը մահվան օղակից մի փոքր հեռանում, շվարած կանգ է առնում: Չգիտի անելիքը: Կհավաքվեն, վճիռ-որոշման վրա ժամանակ կծախսվի, իսկ դա Ջուրջին ձեռնտու է: Եվ քանի դեռ խառնաշփոթի, անհասկանալիության մշուշ է ձորում, նա երկու կողմի իր զինվորներին աննկատ կքաշի լեռան գագաթը, ուր քարե բարձրադիր պատնեշն է: Միայն փոքրիկ գնդեր կթողնի նախկին դիրքում` Արշավիր իշխանի առաջնորդությամբ: Նրանք կշարունակեն մարտը, քոչվորին կհրապուրեն, կձգեն իրենց կողմը: Հետո, երբ թուրք-սելջուկը կմոտենա, կձևացնեն, թե նահանջում են, իսկ իրականում կմիանան ընդհանուր զորքին: Նրանց, պարզ է, կհետապնդեն, ուրեմն` կբարձրանան լանջն ի վեր: Դա հենց Ջուրջի ուզածն է:

Լեռան գագաթից, ասես բռի մեջ, ձորն անգաղտնիք երևում է: Մի կողմում դիակների կույտեր են, մյուսում սելջկական զորքի ծովն է, գնում-շարունակվում է, որքան աչքը կտրի: Նետերի տեղատարափի դադարելու հետ մշուշն աստիճանաբար ցրվում է, և հեռվում երևում են քոչվորի վրանները: Քիչ առաջ չկային, հենց նոր խփեցին: Նահանջելու միտք չունեն: Վրանների առաջ հարյուրավոր կանայք են ու երեխաներ: «Տարօրինակ է, - շշնջաց Ջուրջը, - սրանք ճակատամարտի են գնում իրենց կանանց ու երեխաների հետ, կռվի դաշտում թուրք-սելջուկը հազվադեպ է նահանջում: Ո՞ւր նահանջի` թիկունքին իր տունն է, իր կանայք ու երեխաներն են: Եվ որտեղ ոտք է դնում, այդ է իր հայրենիքը` մի վրան ունի, խփել է, ո՞ւր փախչի իր աղխ ու ունեցվածքից: Չի նահանջում, չէ, կռվում է մինչև վերջ, ում երկրում էլ լինի, իր տուն ու հայրենիքի համար է կռվում»: Եվ Ջուրջի միտքը հայացքի հետ չափչփում է հեռուն` այս պարզ ու փոքրիկ ճշմարտության մեջ է նրա աշխարհներ նվաճելու գաղտնիքը. քոչվորը իր վրանը խփում է որտեղ պատահի, և, ուրեմն, ամեն տեղ իր տունն է ու հայրենիքը:

Արմեն Մարտիրոսյան «Մազե կամուրջ»

Նյութը` Ք. Ա-ի