Վեհամոր ավետարան

Մատենադարանի շուրջ 452.000 միավոր ձեռագրերի ու արխիվային փաստաթղթերի շարքում առանձնանում է անշուք ու առանց զարդարանքների մի ձեռագիր: Բայց ինչո՞վ է առանձնանում այդ Ավետարանը մյուսներից.

Վեհամոր Ավետարանն այն ձեռագրերից է, ուր միավորվում են երդման երկու սրբազան վկաներ` ավետարան եւ խաչ:

«Վեհամոր ավետարանը» մոտավոր թվագրմամբ 7-րդ դարի Ավետարան է: Այն ավելի հին է, քան 862 թվականին գրված Մլքե թագուհու ավետարանը:

1890-ական թվականներին այն գտնվել է Բանանց գյուղի եկեղեցում ու արձանագրվել Մակար եպ. Բարխուդարյանի «Արցախ» գրքում: Վանքում գտնվելու տարիներին Ավետարանը կնքվել է «Ծեր» եւ «Պահապան» անուններով` իր հնության եւ զորության պատճառով: Դրանից հետո այն տարվել է Գանձակի Սբ. Գրիգոր եկեղեցի, որտեղից էլ 1975 թվականին Ադրբեջանի նախկին թեմի առաջնորդ Տեր Վահան եպ. Տերյանը բերել է Էջմիածին ու նվիրվել Վազգեն Ա Վեհափառին: Վազգեն Ա կաթողիկոսը, գիտակցելով ավետարանի արժեքը, այն նվիրում է Մատենադարանին: Հենց այստեղ էլ այն ստանում է «Վեհամոր ավետարան» անունը` ի հիշատակ կաթողիկոսի մոր` Սիրանույշ Պալճյանի:
«Վեհամոր ավետարանը» պարզ ու անպաճույճ հարդարանքով ավետարան է. այն ժամանակ դեռեւս չէր սկսվել ավետարանների ճոխ նկարազարդումը: Այն ծածկված է մի քանի թանկարժեք քարերով ու կլոր գամերով: Ձեռագիրը բնագրարական իմաստով բավական հուշագրավ ու հետաքրքիր է, որովհետեւ հնագույն օրինակներից է: Բացի այդ շատ օգտակար ու կարեւոր ձեռագիր է ոսկեդարյան թարգմանության ճշգրտումների համար: Ավետարանի գիրը կանոնավոր երկաթագիր է, ինչը մեր մեծերը բուն մեսրոպյան երկաթագիր են անվանել:

Տառաձեւերը նման են հին 7-րդ դարի վիմական արձանագրությունների տառաձեւերին: Անկախ Հայաստանում «Վեհամոր Ավետարանը» ստացավ պետական խորհրդանիշի իմաստ: Մեր երկրի նախագահի պաշտոնակալման արարողության ժամանակ նախկինում միայն Ավետարանի, իսկ այժմ արդեն նախագահը ձեռքը դնում է ինչպես Ավետարանի, այնպես էլ երկրի մայր օրենքի` Սահամադրության վրա: Ավետարանի վրա երդվելը պատահական չէ ընտրված. միջնադարում քրիստոնյայի երդման հիմնական առարկան ավետարանն էր:

Ահա «Վեհամոր ավետարանի» պատմությունը: Այն Աստծո զորությամբ փրկվել է անհայտ ճակատագրից ու հանգրվանել Մատենադարանում, դառնալով մի ամբողջ ազգի հավաքական ուժի ու հավատի, ինչպես նաև հզոր պետականություն կերտելու ձգտման խորհրդանիշ:

parsamean.blogspot.com