«Վիկիլիքսը» բացահայտում է Միացյալ նահանգների գաղտնի զեկույցն ամերիկահայերի վերաբերյալ

Միշտ էլ հետաքրքրական է իմանալ, թե Ամերիկայի հայկական համայնքն ինչպես է դիտարկվում օտարների կողմից: Այդ պատկերն ավելի գրավիչ է դառնում, երբ գնահատականը տալիս է ամերիկացի դիվանագետը մի ներքին զեկույցում:

«Վիկիլիքսը» մեծ թվով ամերիկյան կառավարական գաղտնի փաստաթղթեր է հրապարակել, այդ թվում` Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատան հեռագրերըՙ ուղղված Միացյալ Նահանգների պետդեպարտամենտին: Այդ զեկուցագրերից մեկը, 2009 թվականի նոյեմբերի 17-ի թվագրությամբ, դեսպան Մարի Յովանովիչի «գաղտնի» զեկույցն է, որն ընդգրկում է 2009 թվականի նրա շրջայցը Լոս Անջելես, Բոստոն, Նյու Յորք եւ Վաշինգտոն քաղաքներ:

Ահա դեսպանի զեկույցի որոշ ուշագրավ հատվածներ` «Սփյուռքի համայնքների ներգրավման փորձը. Հայաստան» վերնագրով.

1. Հայ առաքելական եկեղեցու թեմը «Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածնի իշխանության ներքո է», մինչդեռ Կիլիկիո առաջնորդարանը «ճանաչում է Հայոց կաթողիկոսի իրավասությունը, որը գտնվում է Անթիլիասում, Լիբանան: Սա միայն վարչական նպատակներով է, սակայն Կիլիկիո առաջնորդարանը ճանաչում է Հայաստանի Էջմիածնի կաթողիկոսի աստվածաբանական գերակայությունը: Կիլիկիո առաջնորդարանը կապված է Հայ հեղափոխական դաշնակցության (ՀՅԴ)/դաշնակների հետ. հիմնադրվել է 1890 թվականին եւ կազմում է Ամերիկայի հայկական համայնքի երեք խոշորագույն հատվածներից մեկը եւ իր բնույթով պահպանողական է»:

Զեկույցում բացատրվում է, որ «ՀՅԴ-ն/դաշնակները երկու նպատակ ունեն. 1915 թվականի հայերի ջարդերը Թուրքիայում որպես ցեղասպանություն ճանաչումը եւ արեւելյան Թուրքիայում ավանդական հայկական տարածքների վերականգնումը»: Վստահաբար կարելի է ասել, որ Թուրքիայի կառավարությանը դուր չի գա, որ ամերիկյան դիվանագետը Թուրքիայի հատվածները ներկայացրել է որպես «ավանդական հայկական տարածքներ»: Բացի դրանիցՙ զեկույցում նշվում է, որ ՀՅԴ-ն «աջակցում է կանանց օժանդակ միությանը հայտնի որպես Հայ օգնության միություն (ՀՕՄ), ի լրումնՙ երիտասարդական եւ մշակութային միություններին եւ ԱՄՆ-ում գործեղ խոշոր լրատվամիջոցներին, ներառյալ` թերթեր, ռադիո եւ հեռուստատեսություն»:

2. Զեկույցում ամերիկահայ կաթոլիկները ներկայացված են որպես «ամենափոքր կրոնական դավանություն.... Հայ կաթոլիկ եկեղեցին աջակցում է քիչ թվով դպրոցների եւ մանկատների, բայց գրեթե ոչ մի գործունեություն չի ծավալում Հայաստանում»:

3. «Հայ բողոքական համայնքը համարվում է ամենահին հայկական համայնքը Միացյալ Նահանգներում, եւ այդ համայնքի անդամները շատ ակտիվ են իրենց` Ամերիկայի հայ ավետարանչական ընկերակցությամբ»:

4. «Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը» (ՀԲԸՄ) հիմնադրվել է 1906 թվականին, երկրորդ խոշոր հատվածն է եւ ամենամեծ բարեգործական կազմակերպությունը հայկական համայնքում.... Նրանք կապված են Ռամկավար ազատական կուսակցության (ՌԱԿ) հետ, նաեւ հայտնի են որպես ռամկավարներ, որն ակտիվ է (բայց լուսանցքային) Հայաստանում, Սփյուռքի ամերիկյան համայնքում եւ Միջին Արեւելքում, ինչպես Լիբանանում»:

5. «Հնչակները կամ Սոցիալ դեմոկրատ հնչակյան կուսակցությունը երրորդն է հայկական համայնքի քաղաքական կազմակերպությունների խմբում եւ ամենասակավաթիվը: Նա գործում է որպես քաղաքական ակումբ Կալիֆորնիայում եւ հրատարակում է շաբաթաթերթ»:

Մանրամասները` «Ազգ»-ի այսօրվա համարում: