«Հրապարակ». Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրի հեղինակը 88 տարեկան է. թե ինչպես կառուցվեց Ծիծեռնակաբերդը

Ամեն տարի այս օրը համայն հայությունը նշում է Հայոց եղեռնի զոհերի հիշատակի օրն ու Ծիծեռնակաբերդի բարձունքում հարգանքի տուրք մատուցում անմեղ զոհերին։ Իսկ թե ով է Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրի հեղինակը, քչերը գիտեն։ Ճարտարապետ, քանդակագործ Վան Խաչատուրն արդեն 88 տարեկան է: Նա Ծիծեռնակաբերդի ճարտարապետական-նախագծային խմբի ղեկավարն էր եւ այսօր հիացմունքով է հիշում այն ապրումները, որ ունեցել է այն ժամանակ, երբ իրեն էր վստահված 1.5 մլն մարդկանց, ինչպես ինքն է բնորոշում՝ «գերեզմանը կառուցել»։

«Դա 1964 թվականն էր։ Ես նկարչությամբ էի զբաղվում, մի օր ինձ կանչեցին Ակադեմիա. Սամվել Սաֆարյանը, որը ճարտարապետական արվեստանոցի ղեկավարն էր, ասաց, որ գաղտնի պայմաններում, 1915թ. եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանի նախագծի մրցույթ է հայտարարված։ Նա ինձ առաջարկեց արվեստանոցի մյուս երիտասարդ ճարտարապետներ Արթուր Թարխանյանի եւ Սաշուր Քալաշյանի հետ միասին նախագիծ պատրաստել՝ մրցույթին մասնակցելու համար»,- պատմում է նա եւ իր արվեստանոցի դարակներից դուրս բերում հարյուրավոր նախագծեր, թղթեր, որոնք պատված են ֆանտաստիկ գծագրերով։ Դրանց վրա պատկերված են վերջինիս մտահղացումները՝ հուշահամալիրի հետ կապված։

Շարունակությունը պատմում է՝ ձայնն իջեցնելով, կարծես զգուշանալով, որ ոչ ոք չլսի. «Հայպետնախագծի գաղտնի բաժնում ինձ տրամադրեցին 1915թ. եղեռնի մի քանի լուսանկարներ եւ զգուշացրին՝ ոչ ոքի դրանք ցույց չտալ։ Այսպես հավաքվեցինք եւ սկսեցինք աշխատել։ Առաջին նախագիծը, որ ներկայացրինք կառավարությանը, դա գետնափոր խաչ էր։ Այդ խաչը որոշել էինք փորել գետնի մեջ, այն ամբողջությամբ կառուցված էր լինելու խաչքարերից։ Մարդիկ մոմեր վառած աստիճաններով պետք է իջնեին խաչի մեջ։ Մենք ձգտել էինք խուսափել ճարտարապետական ձեւերից։ Հիմնական գաղափարը խաչված ազգն էր։ Երբ նախագիծը ցույց տվեցինք, Կենտկոմում մեզ ասացին՝ դուք ուզում եք, որ ժողովուրդը գժվի՞։ Ես հասկացա, որ նրանց ինչ-որ նպատակներով հուշարձան է հարկավոր, բայց չէին ցանկանում, որ դա լինի ազդեցիկ։ Տարբերակը չընդունվեց»։

Շարունակությունը` «Հրապարակ» օրաթերթի այսօրվա համարում: