Հանրությանն է ներկայացվել Մայիսյան հերոսամարտերի մասնակիցների հուշագրություններն ամփոփող առաջին ժողովածուն

Հայկական պետականության հիմքը նախանշած Մայիսյան հերոսամարտի 96-րդ տարեդարձին նվիրված` մայիսի 27-ին տեղի ունեցավ հերոսամարտի մասնակիցների հւշագրություններն ամփոփող ժողովածուի շնորհանդեսը: «1918 թվականի Մայիսյան հերոսամարտերը մասնակիցների հուշերում» գիրքը նման առաջին հաջող փորձն է, քանզի մինչ օրս հերոսամարտերի մասնակիցների հուշերը լույս էին տեսել միայն ամսագրային և թերթային տարբերակներով: «Գրքի գլխա վոր առանձնահատկությունն այն է, որ բացի պատմական գիտելիքների ամփոփումից, ինչը հարաբերականորեն արդեն կատարվել էր մեր իրականության մեջ, այստեղ ներկայացվում են հերոսամարտի մասնակիցների հուշերը, ինչն ավելի կենդանի է դարձնում Մայիսյան հերոսամարտերի ամբողջ պատկերը: Երկրորդ կարևոր հանգամանքն այն է, որ բազմաթիվ հուշերի միջոցով բացահայտվում են այնպիսի փաստեր, որոնք նորություն են մեզ համար: Պատմագիտության մեջ զարգանում է նոր ուղղություն' առօրեական պատմությունը, որն ուսումնասիրում է այնպիսի փաստեր, որոնք թեև առաջին հայացքից փոքր են թվում, սակայն ավելի հետաքրքիր են դարձնում պատմությունը, բարձրացնում հերոսների մասնակցության արժեքը: Օրինակ' հայտնի է դարձել, որ Սարդարապատի ճակատամարտի զոհերի մեծ մասը թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում, որտեղ հուշարձան չկա»,- «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում նշեց պատմական գիտությունների դոկտոր, «1918 թվականի Մայիսյան հերոսամարտերը մասնակիցների հուշերում» գրքի մասնագիտական խմբագիր Վահան Մելիքյանը: Նա նաև նշեց մինչև Մայիսյան հերոսամարտերի հարյուրամյակը Հայոց ազգագրության և ազատագրական պայքարի պատմության ազգա յին թանգարանը և մասնագետ պատմաբանները համատեղ ուժերով կստեղծեն նոր ձեռնարկներ, ժողովածուներ, մենագրություններ, որոնք ի վերջո կամբողջացնեն 1918 թվականի Մայիսյան հերոսամարտերի պատմությունը:

Գիքրը լույս է տեսել Հայոց ազգագրության և ազատագրական պայքարի պատմության ազգային թանգարանի և ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի համատեղ ջանքերով: Հայոց ազգագրության և ազատագրական պայքարի պատմության ազգային թանգարանի տնօրեն Կարեն Արիստակեսյանը ներկաներին ներկայացրեց գրքի կազմման շուրջ տարված աշխատանքները: Միջոցառմանը ներկա էին նաև Մայիսյան հերոսամարտերի հերոսների ժառանգները:

Սարդարապատի ճակատամարտը տեղի է ունեցել 1918 թ. մայիսի 21-27-ը, հայկական կանոնավոր զորամասերի, աշխարհազորի և Արևելյան Հայաստան ներխուժած թուրքական զորաբանակի միջև: Հայկական ուժերին հաջողվել է ջախջախել թուրք հրոսակներին: Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը ծնունդ է առել 1918 թվականի մայիսի 28-ին՝ մայիսյան հերոսամարտներից՝ Սարդարապատից, Բաշ-Ապարանից և Ղարաքիլիսայից հետո։

1968 թ. կառուցված Սարդարապատի հուշահամալիրը խորհրդանշում է Սարդարապատի հերոսամարտի պատմական նշանակությունը հայրենիքի փրկության և Հայոց հնագույն մշակույթի պահպանության համար։ Թանգարանը ստեղծվել է Հայաստանի նախարարների խորհրդի 1978 թ. փետրվարի 16-ի որոշմամբ և այցելուների առաջ իր դռներն է բացել 1978 թ. սեպտեմբերի 13-ին։