Իշխել՝ նշանակում է ծառայել արդարությանը․ Իսահակ վարդապետ Պողոսյան

Բնական և օրինաչափ պայմաններում իշխանությունը ենթադրում է աստիճանակարգություն և ենթակայություն. օր.` հպատակություն Աստծուն, կամ՝ մարդուն : Իշխանությունը կարող է (տրված) լինել Աստծո կողմից, կարող է և սահմանված (պարտադրված) լինել (անկման հետևանքով, մեղքի արդյունքում, կամ` մեղավորների կողմից)։ Աստվածահաստ կամ աստվածատուր իշխանությունը ենթադրում և ներառում է մարդու հնազանդվելն Աստծուն, ինչպես նաև մարդուն` սակայն հանուն բարու, մինչդեռ մեղավոր(ի) իշխանությունը ներառում է սոսկ հպատակություն՝ «Ամենը քեզ կ’տամ, եթէ ընկած երկրպագես ինձ» (Մատթ. 4:8-9, Ղուկ. 4:5-7)։

 

Աստծու և մարդու միջև գոյություն ունեցող իշխանությունը` մասնահատուկ հարաբերություն է, հիմնված՝ սիրո, ազատության և փոխադարձ միասնության («աստվածացման») վրա։ Այսպես, Տերը բաժանում է Իր «էությունը» մարդու հետ, կամ՝ մարդուն մասնակից է դարձնում Իր «էությանը»: Այս գաղափարը սկզբնավորվել է դեռևս հնագույն ժամանակներում (Սաղմ. 81. 6, հմմտ. Հովհ. 9. 34) և հետագայում (զարգանալով Պլատոնի և նորպլատոնականների կողմից), իր բարձրակետին է հասել քրիստոնեության մեջ (Ս. Պողոս և Պետրոս առաքյալներ, Ս. Բարսեղ Կեսարացի, Ս. Գրիգոր Նյուսացի): Մեզանում այս հարցին անդրադարձել են այնպիսի շնորհաշատ ազգային ու եկեղեցական գործիչներ, ինչպիսիք են՝ Անանիա Նարեկացին, Ս. Ներսես Շնորհալին, Սարգիս Շնորհալին, Հովհան Գ. Օձնեցին:

 

Վերջին ընթրիքին Հիսուս Քրիստոսի հաստատած Հաղորդության խորհուրդը մարդ-Աստված միավորման, աստվածայինին հաղորդակից լինելու վերջնագիծն է այս աշխարհում: Իշխանության բարձրագույն և սկզբնական նորմը (կարգը)` Աստծու զորությունն է մարդու նկատմամբ (մյուս բոլոր դրսևորումները Տիրոջ ողորմության արդյունք են, կամ` թույլատրված են Աստծու կողմից)։ Իշխանության բարձրագույն նպատակը` իշխանություն ունեցողների (կողմից) սպասարկումն է (իրենց հսկողության տակ գտնվողներին). «Եվ նա ասաց նրանց. «Հեթանոսների մեջ թագավորները տիրում են նրանց, և բարերարներ են կոչվում են, բայց ձեզանում այդպես չպետք է լինի... ո՞վ է ավելի մեծ՝ սեղան նստողը, թե՞ սպասավորը։ Բայց ես ձեր մեջ եմ որպես ծառա» (Հմմտ. Ղուկ. 22.25-27): «Չկա իշխանություն, որ Աստծուց չլինի»։ Այս մոտեցմամբ իշխանությունն ունի բարոյական և աստվածային պատասխանատվություն․ իշխել՝ նշանակում է ծառայել արդարությանը։ Սրանով բացահայտվում է նաև իշխանության բարոյական կողմը, որը կապում է օրենքի և Աստծու հետ։

 

Մարդն իշխանություն ունի բնության (Ծննդ. 1:28), ամուսինը՝ կնոջ (Ծննդ. 3:16, Սիր. 9:2, Ա․ Կորնթ. 11. 7) , ծնողները՝ երեխաների (Ղևտ. 19:3) , նկատմամբ: Սակայն, ըստ էության, իշխանությունը պատկանում է միայն Աստծուն (Հռոմ. ԺԳ. 1, հմմտ. Սաղմ. 22:29, 46:3, 9, 94, 66: 5,7, Դան. 3:47): Եվ եթե մեկը (կամայականորեն) իր իշխանությունն իբրև արտոնություն փորձի գործածել, կնշանակի, որ իր անձին վերագրում է մի բան, որն իրեն չի պատկանում: Այլ խոսքով՝ իրեն վերապահելով աստվածային իշխանություն, մարդը, ինչպես որ սատանան, ընդդիմանում է Աստծուն, խախտում է հավասարության սկզբունքը, այլասերում հանրության համապատկերը: Միաժամանակ հարկ է գիտենալ, որ Աստծու կողմից տրված իշխանությունը բացարձակ չէ. այն սահման(ափակ)ված է բարոյական պարտավորություններով և օրենքներով (Ելք 21:1-6, 26-27; Բ Օրին. 15:12-18; Սիր. 7:22-23, 33:31-33):

 

Եկեղեցական և աշխարհիկ իշխանությունների գործառույթները հստակ ստորաբաժանված են: Եկեղեցին, իբրև բազմադարյա յուրօրինակ հաստատություն, իրականացնում է (ազգային, հոգևոր, մշակութային, սոցիալական) փրկչաբանական առաքելություն (Հմմտ. Մատթ. 28. 19-20, Հովհ. 19. 26-27): Եկեղեցու առաքելության անբաժան մասն է մարդկության՝ իբրև մեկ միասնական ընտանիքի փրկագործումն ու Աստծու արքայության իրագործումը (Հմմտ. Հովհ. ԺԳ 34-35, Ա Կորնթ. ԺԲ 5-6), որի վերջնական «արարը» հավիտենական կյանքն է։ Ընդ որում, Եկեղեցու՝ ազգային լինելու գործառույթի մեջ որևէ իմաստով դույզն-ինչ հակասություն չկա (Հմմտ. Ծննդ. 24. 3, 34. 14, Ելք 34. 15-16, Բ Օր. 7. 3-4, 21. 10-13, Դատ. 14. 13-14, Բ Եզր. 10. 10-11): Եկեղեցին, մի կողմից հանրային կյանքի մաս է կազմում, իսկ մյուս կողմից՝ ներառում է այդ կյանքն ու պատասխանատու է մարդկության բարոյական նկարագրի համար (Հմմտ. Ծննդ. 2. 27): Եկեղեցու սոցիալական ծառայության գործառույթն աստվածաբանական բնույթի է՝ հավատքի գործնականացմամբ (Հմմտ. Ծննդ. 1. 26, Հռոմ. 5.12, 8. 19, Հովհ. 3. 12):

 

Դեռևս Հին Կտակարանից հայտնի է, որ Մովսես մարգարեն «իրեն վերապահեց» բազմաճյուղ պարտականություններ (Բ Օրին. 5:31, 34:10-12, Ելք 3:10-12, Թվ. 11:11-13): Հին Կտակարանի հիերարխիան ևս նման գործառույթ էր իրականացնում (Ելք 28:1-3, 41; 29:1, Թվ. 1:47, 3:5, 18:1-7, 4:34, 8:15, Բ Օրին. 18:1-8) : Հետայնու, պետական միավորների ձևավորմանը զուգընթաց, պարտականությունները ստորաբաժանվեցին. դատարանում՝ դատավորներ (Բ Օրին. 1:16-17), իսկ այլ՝ պետական, քաղաքական, ինչպես նաև քաղաքացիական հարցերի առնչությամբ զբաղվում էին թագավորները (Բ Օրին. 17:14-20): Սակայն մարգարեներն առանձնաշնորհ ունեին և որևէ սահմանափակում չկար նրանց գործունեության մեջ: Ուշագրավ է նաև, որ Ավետարանը Հիսուս Քրիստոսի ծագումնաբանությունը ներկայացնելիս, խոսում է որպես իսկական թագավորի մասին (Մատթ. 1:1-16, 1:20-25, 2:2, հմմտ. Մատթ. 9:27, 12:23, 15:22, Մարկ. 11:9, Ղուկ. 1:32): Քրիստոս ուսուցանում է «որպես իշխանություն ունեցող» (Մատթ. 7:29, Մարկ. 1:21, Ղուկ. 4:32, Հովհ. 13-18): Նա իշխանություն ունի «ամեն մարմնի վրա» (Հովհ. 17:2), բնության ուժերի (Ղուկ. 8:22-25, Մարկ. 4:39, Ղուկ. 4:36, 8:26-39), «հիվանդությունների» (Մատթ. 8:8, 9:20-22, 27-29, Մարկ. 2:11, 5:25-34, Ղուկ. 5:17, 8:46-50), մեղքերը թողնելու (Մարկ. 2:10, Ղուկ. 5:24, Հովհ. 8:11), դատաստանի (Հովհ. 5:27, հմմտ. Մատթ. 12:8, Մարկ. 2:23-27, 3:1-5), կյանքի ու մահվան վրա (Հովհան. 10.18,11:25), հարություն տալու (Մատթ. 9:18-19, 23-26, Մարկ. 5:21-23, 35-42,Ղուկ. 8:41-42, 51-55): Իր իշխանությամբ Նա տաճարից վտարում է վաճառականներին (Մարկ. 11:15-17), Իր զորությամբ «համոզում է» հարյուրապետին հավատալ Իրեն (Մատթ. 8:8-9): Իսկ հրեաների շրջանում առաջ եկած հարցին, թե ի՞նչ իշխանությամբ է Նա գործում, հետագայում պատասխանում են Ս. Ավետարանիչները (Մատթ. 21:23, 28.18, Մարկ. 11:27-33, Ղուկ. 20:1-8, Հովհ. 3.31-35):