Վահան Տերյանի հանդիպումները Մաքսիմ Գորկու հետ

Հայտնի է, որ 1914 թվի հունիսին Մաքսիմ Գորկին ապրում էր Ֆինլանդիայի Կիրյավալա գյուղի Լանգեի ամառանոցում: Տերյանն առանձին մի հպարտ շեշտով է նկարագրում իր հանդիպումները Մաքսիմ Գորկու հետ, սակայն դժբախտաբար ժլատ է նկարագրության մեջ: Նրա բազմաթիվ ու բազմատեսակ գրություններում չկա մի տող իսկ՝ իր դեպի Ֆինլանդիա կատարած ճանապարհորդության մասին: Ճիշտ է, այն թվերին Ֆինլանդիան սոսկ մի ծայրամասն էր Ռուսաստանի և այնտեղ մեկնելը սռանձին դժվարությունների հետ կապված չէր, բայց մեզ համար այսօր շատ հետաքրքիր կլիներ կարդալ նրա առաջին այցելության, թեկուզ սեղմ, պատկերը – ինչպես գնաց և ինչպես հանդիպեց Մաքսիմ Գորկուն իր գողտրիկ ամառանոցում: Հայտնի է, որ Տերյանը ամբողջ մի շաբաթ ապրել է Ֆինլանդիայում Մ.Գորկու հետ միևնույն հարկի տակ, որպես նրա անձկալի հյուրը: Նամակն ուղարկված է Ֆինլանդիայի Մուստամյակի կոչված կայարանից 1915 թ. սեպտեմբերի 8-ին: Հասցեագրված է Վ. Տերյանի մոտ բարեկամուհի Անթառամ Միսակյանին 1957 թ. մեր հայտնաբերած նամակներից մեկում Վ.Տերյանը այսպիսի տողեր ունի գրած.

… «Հիմա ես Ֆինլանդիայում եմ, Գորկու մոտ: Նրա հետ միասին թարգմանում ենք «Պեպոն» (խե՜ղճ Անտենկա, հավանորեն Դուք չգիտեք, թե դա ինչ բան է: - Դա հայ գրող Սունդուկյանի պիեսն է):

Հիմա Պիտերում, կարծեմ, անհանգիստ է: Իսկ այստեղ լռություն է և անդորր: Այստեղ հրաշալի է: Ամպամած եղանակ է:

Մառախուղը փռվել է գետնի երեսին: Իսկ իմ սենյակում ճարճատում է բուխարին: Ա՜խ, ի՛նչպես լավ է:

Գորկու հետ միասին պարապում ենք բավական շատ: Այսօր նստեցինք 6 ժամ: Հիմա նա գնաց ընթերցելու, իսկ ես եկա իմ սենյակը և ուզում եմ Ձեզ նամակ գրել: Ինձ հաճելի է վերհիշել Ձեր մասին:

… Հիմա ես նորից մի առժամանակ ծանրաբեռնված եմ աշխատանքով – զբաղված եմ հայկական այս ժողովածուով: Դժվարին գործ է: Մեր պոեզիան լավն է, իսկ արձակը' բոլորովին անպետք, իսկ դու հարկադրված ես չարչարվել դրանով: Ես տևականորեն հետաձգել եմ իմ բոլոր աշխատանքները: Շուտով կսկսվեն պարապմունքները համալսարանում:

… Հիմա այնքան նոր բան կա, որ դժվար է գրել այդ ամենի մասին, և թեպետ հեռացել եմ աշխարհից, բայց հո չեմ կարող ինքս իմ մեջ ամփոփվել:

Ես ուզում եմ ավելի հանգամանորեն զրուցել Ձեզ հետ, միայն թե ուժ չկա: Ես այնպես կուզենայի, որ Դուք այստեղ լինեիք: Շատ և շատ լավ կլիներ: Իսկ Դուք, երևի, շուտ չեք գա: Շատ ափսոս: Ես շատ կցանկանայի Ձեզ տեսնել լավ, առողջ:

Հիմա մեկնում եմ փոստատուն, ես ուզում եմ ուղարկել այս նամակը, որպեսզի Դուք այն ստանաք Ժելեզնովոդսկում»:

Ս.Սուքիայսան «Էջեր Վահան Տերյանի կյանքից» գրքից

Նյութը՝ Ք.Ա.-ի