Ո՞ւմ դուդուկն է հնչում Անրի Վերնոյի «Մայրիկ» ֆիլմում

Երեւի քչերը գիտեն, որ հայի մեծ ցավի մասին պատմող «Մայրիկ» եւ «Պարադի փողոց N 588» ֆիլմերում հնչող երաժշտության վիրտուոզ կատարողը մեր ազգակից, ֆրանսիաբնակ դուդուկի վարպետ կատարող, Լեւոն Մինասյանն է: Հենց նա է նվագակցել նաեւ Մել Գիբսոնի հայտնի «Քրիստոսի չարչարանքները» ֆիլմում ու մինչ օրս էլ շարունակում է հրավերներ ստանալ ինչպես հայտնի ֆիլմարտադրող ընկերություններից, այնպես էլ ռեժիսորներից: Ֆրանսիայի Հանրապետության «Ասպետի» կոչմանն արժանացած ու երաժշտական գերաստղերի՝ Սթինգի, Փիթեր Գաբրիելի, Պատրիկ Ֆիորիի եւ այլոց հետ համերգներով ներկայացած դուդուկի վարպետն այնպիսի հիացմունքով է խոսում դուդուկի մասին, կարծես դա աշխարհի ամենաթանկ ու անգին գործիքն է, որը միայն իրենն է ու մերը:

«Երբ սկսեցի դուդուկ նվագել, թողեցի մնացած գործիքները, որոնց նույնպես հիանալի տիրապետում էի: Ավելին՝ կյանքս նվիրեցի դուդուկին: Ճամփորդել եմ ամբողջ աշխարհում, բայց երբեք չեմ բաժանվել իմ սիրելի երաժշտական գործիքից», - պատմում է Լեւոն Մինասյանը:

Ի՞նչն է հատկապես ազդել Ձեր ընտրության վրա:

Դուդուկը Հայաստանից եկող առաջին ձայնն է: Ծնվել եմ Մարսելում, գաղթականի ընտանիքում եւ դուդուկով հիացած եմ եղել դեռ վաղ մանկուց: Հիշում եմ՝ կարոտով էինք լսում Վալոդյա Հարությունյանի, Եղիշե Մանուկյանի, Ջիվան Գասպարյանի եւ այլ վարպետների կատարումները: Հենց այդ վերաբերմունքը վճռորոշ եղավ իմ ընտրության հարցում։

Պարոն Միանսյան, այնքան հիացմունքով եք խոսում, որ ակամայից հարց է ծագում. արդյո՞ք միայն հայի ձեռքում դուդուկը կարող է այդքան հուզիչ, խորհրդավոր ու կատարյալ լինել:

Ոչ բոլորն են հասկանում դուդուկի խորհուրդն ու խորությունը, հետեւաբար ոչ բոլորը կարող են փոխանցել համապատասխան հույզերը: Ճիշտ է, դուդուկը երաժշտական առումով շատ ավելի նեղ հնարավորություններ ունի, բայց նվագողը մշտապես պետք է իր մեջ կրի մարդ մնալու առաքինությունը: Երաժիշտն այն մարդը չէ, ով ոպարզապես նվագում է, այլ նա, ով ունի իր ներքին տեսողությունը: Դուդուկ նվագելու եւ լավ նվագելու համար պետք է պոետ լինել, նկարչին հատուկ աչք ունենալ, մի խոսքով՝ միանշանակ, էսթետի տեսողություն է պետք…Հեշտ չէ, գիտե՞ք (ժպտում է):

Ի՞նչ երաժշտություն կարելի է նվագել դուդուկով։ Կա՞ մի ժանր, որը խորհուրդ չի տրվում դուդուկով նվագել։

Դուդուկով ցանկացած երաժշտություն կարելի է նվագել, ինչը ես հաճախ եմ անում համաշխարհային մեծության աստղերի հետ համագործակցելիս: Նվագել եմ ե՛ւ դասական, ե՛ւ ջազ: Խնդիրը միայն տվյալ ժանրի մեղեդին դուդուկին ճիշտ հարմարեցնելն է՝ պահպանելով սահմանները:

Ի՞նչ սահմաններ են դրանք:

Այսօր դուդուկն աշխարհում ամենադյութիչ առաջին գործիքն է: Օտարազգի հանդիսատեսի համար դուդուկի մեղեդին հրաշալի հուզիչ երաժշտություն է: Պատահական չէ, որ ՅՈւՆԵՍԿՕ-ն այն ճանաչել է «աշխարհում ժողովուրդների հոգեկերտվածքն արտահայտող առաջին գործիքը», սակայն սա դուդուկը գերագնահատելու եւ մնացած երաժշտական գործիքներից վեր դասելու առիթ չի տալիս: Հետեւաբար, սահմաններ ասելով, նկատի ունեմ հարգանքը մյուս մշակութների նկատմամբ:

Լսել եմ՝ Ազնավուրի հետ անսովոր պայմաններում եք ծանոթացել։

Չզարմանաք՝ նրա հետ ծանոթացել եմ բոլորովին վերջերս՝ Հայաստանում։ 2007-ին էր, երբ նա Հանրապետության hրապարակում մեծ համերգ ունեցավ: Չնայած երկուսս էլ ողջ կյանքում ապրել ենք նույն երկրում, երկուսս էլ երաժիշտ ենք ու նաեւ հայրենակից, բայց մեր առջին հանդիպումն այդ համերգի ժամանակ է եղել: Ֆրանսիա վերադառնալուց հետո մի օր նա գալիս է ձայնագրման ստուդիա, որտեղ ես էի նվագում: Նախապես խնդրում է, որ ինձ չհայտնեն իր այցելության մասին, ասելով. «Չեմ ցանկանում խանգարել նրան, պարզապես կլսեմ, եւ եթե կատարումն ինձ դուր գա, կհրավիրեմ մասնակցելու իմ նոր ձայնասկավառակի ձայնագրման աշխատանքներին»: Այդպես էլ եղավ: Մի քանի օրից ինձ զանգահարեցին նրա գրասենյակից ու հրավիրեցին Ազնավուրի հետ հանդիման:

Անրի Վերնոյի հայտնի ֆիլմերում մասնակցելու առաջարկ ինչպե՞ս ստացաք:

Անրի Վերնոյի հետ ինձ ծանոթացրել են կոմպոզիտոր Ժորժ Կառվարենցն ու Ժան Կլոդ Պտին։ Վերջինս հենց «Մայրիկ» եւ «Պարադի փողոց N 588» ֆիլմերի երաժշտության հեղինակն է: Նա գիտեր ինձ, իմ կատարումը նրան դուր էր գալիս, սակայն ես երբեք նման առաջարկի հույս չեմ ունեցել: Ինձ հետ զրուցելուց հետո մի օր Վերնոյը զանգահարում է մեր տուն՝ ինձ հանդիպման հրավիրելու: Տանը չեմ լինում, եւ նա զրուցում է մորս հետ ու խնդրում, որ տուն գալուն պես զանգահարեմ իրեն: Երբ մայրս փոխանցեց, երկար ժամանակ չէի կարողանում հավատալ, որ նման բան հենց ինձ հետ է պատահում…

Այսօրվա պես հիշում եմ, թե ինչ ասացի մորս. «Նա աշխատում է միայն Պավարոտիի նմանների հետ ու հանկարծ հենց ինձ արեց այդ առաջարկը»։

Մի խոսքով «Մայրիկ» ու «Պարադի փողոց N 588» ֆիլմերն առաջինը եղան, որտեղ նվագեցի:

Առաջինը լինելուց բացի, այդ համագործակցությունը Ձեր մասնագիտական կյանքում ի՞նչ փոխեց:

Գիտե՞ք, գուցե սրանք իմ կյանքի ամենակարեւոր ֆիլմերը չեն, բայց, քանի որ հայի պատմությունն էր, հուզիչ էր ու չափազանց պարտավորեցնող:

2005 թ. նոյեմբերի -ին ՅՈւՆԵՍԿՕ-ն դուդուկը հռչակեց «Մարդկության բանավոր եւ ոչ նյութական մշակութային գլուխգործոցներից» մեկը: Ո՞ւմ կամ ինչի՞ն ենք պարտական այդ ձեռքբերման համար:

Այդ հարցում Ջիվան Գասպարյանի ավանդն անուրանալի է: Նա նախ արդիականացրեց դուդուկը հայաստանցի ունկնդրի համար, քանի որ մի ժամանակ այս գործիքը մեղմ ասած անտեսված էր։

Իսկ հետո նա հզոր ներդրում ունեցավ այն համաշխարհային ասպարեզ հանելու դժվարին գործում:

Պետք է խոստովանել, որ նա կարողացավ իր հաստատուն տեղը գտնել համաշխարհային բարձրակարգ երաժշության շարքերում: Մեծ ռիսկ էր, քանի որ այդ գործը նա ստանձնեց առանց հայկական կողմի աջակցության՝ վտանգելով իր հեղինակությունը, ինչպես նաեւ սեփական ընտանիքի անդորրը: Դժվար է հանդուրժել մեկին, ով ամիսներով ընտանիքի կողքին չէ՝ դրանից բխող բոլոր հետեւանքներով:

Ի՞նչ կասեք Ձե՞ր ավանդի մասին։

Գուցե ամենալավ դուդուկահարը չեմ, բայց պետք է խոստովանեմ, որ իմ ներդրումն էլ քիչ չէ: Բեմ եմ բարձրանում այնպիսի մեծությունների հետ, ինչպիսիք են օրինակ Պատրիկ Ֆիորին, Սթինգը կամ Փիթեր Գաբրիելը ու բազմահազար լսարանի առջեւ նվագում եմ հայկական ժողովրդական գործիքը։ Այս փաստն արդեն լուրջ գործոն է:

Դուդուկի տարածման ու ճանաչմանը նպաստող աշխատանքին զուգահեռ բարձր եք պահում նաեւ մեր երկրի հեղինակությունը: Պատվաբեր լինելուց բացի, դա մեծ ռիսկի է պարունակում: Համաձայն չէ՞ք:

Իհարկե: Իրականում չափազանց շատ եմ աշխատում իմ հայրենիքն աշխարհում առավել բարձր մակարդակով ներկայացնելու համար։ Հայաստանը հրաշալի երկիր է իր բոլոր առավելություններով ու թերություններով: Ունենք հնագույն ու հավաստի պատմություն, դարեր շարունակ ներդրում ենք ունեցել համաշխարհային քաղաքակրթության մեջ: Դուդուկը մարդկության պատմության մեջ մեր ձեռագիրը թողնելու եւս մի առիթ է, որը կնպաստի տարբեր երկրների զբոսաշրջիկների ուշադրությունը մեր հայրենիքի ու մշակույթի կողմն ուղղելուն։

Պարոն Մինասյան, Ֆրանսիայում դասավանդո՞ւմ եք որեւէ երաժշտական ԲՈւՀ-ում:

Որեւէ ուսումնական հաստատությունում չկամ, բայց մասնավոր դասեր եմ տալիս՝ ֆրանսիացի 5 աշակերտ ունեմ: Շատ հեռվից են գալիս ու շատ հաճույքով՝ դուդուկ նվագել սովորելու համար: Ուրախալի է:

Որտեղի՞ց եք ձեռք բերում Ձեր գործիքները:

Միայն Հայաստանից: Բոլորը պնդում են, որ դուդուկի մեջ, անկասկած, թախիծ կա՝ հայ ժողովրդի հոգու, հույզերի, ցավագին անցյալի արտահայտությունը: Բնականաբար, իսկական դուդուկն էլ միայն հայի ձեռքով պատրաստվածն է՝ ծիրանի ազնիվ փայտից։

Նյութը՝ style.news.am-ի