Երիտթուրքերը Պրուսիայում ուսումնասիրել էին բնաջնջման մեթոդը

Ստորև ձեզ ենք ներկայացնում «Հայերի ցեղասպանությունը Օսմանյան կայսրությունում» (Փաստաթղթերի և նյութերի ժողովածու) գրքից`  «Ֆրիտյոֆ Նանսենը Մեծ Եղեռնի մասին» հոդվածից մեկ փոքրիկ հատված:

… Երիտթուրքերի ծրագիրն էր ստեղծել ինչ-որ «Մեծ Թուրքիա»` թրքախոս ու բացառապես թրքական վարչակազմով. Անգամ արաբներն էին հեռացված լինելու հասարակական գործերից: Ինչ վերաբերում է քրիստոնյաներին, հատկապես հայերին, ապա պետք էր նրանց ստիպել մեկընդմիշտ լռել …

Հայերին հալածելու երիտթուրքերի և հին թուրթերի քաղաքականության մեջ եղած միակ տարբերությունն այն էր, որ առաջինները հետևում էին լավ կանխամտածված ծրագրի և այդ պատճառով էլ շատ ավելի վտանգավոր էին: Երիտթուրքական կուսակցության շատ պարագլուխներ կրթություն էին ստացել Պրուսիայում, որտեղ ուսումնասիրել էին բնաջնջման մեթոդը:

Այդ շրջանի բազմաթիվ փաստաթղթեր հաստատում են, որ դեռ նախքան համաշխարհային պատերազմը թուրքական կառավարությունը որոշում էր կայացրել թուլացնել ու «նոսրացնել» Հայաստանի քրիստոնյա բնակչությունը` այն օտար տարրերով բնակեցնելու միջոցով …

Երիտթուրքական պարագլուխները ծրագրել էին ամբողջովին բնաջնջել այդ կամակոր «խառնամբոխին»: 1915 թվականի փետրվարի 18-ի թվակիր նամակում, որը «պատասխանատու իշխանությունների հրամանով» գրել էր երիտթուրքական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամներից մեկը և հասցեագրված էր պատերազմի տարիներին Սիրիայի բռնապետ Ջեմալ բեյին, իրոք հայտարարվում էր, որ կոմիտեն որոշել է թուրքական հայրենիքը մաքրել «այդ անիծյալ ազգից, հայրենասիրական մղումներով իր վրա վերցնելով պատասխանատվությունը այն խայտառակության համար, որը սև բիծ կնետի օսմանյան պատմության վրա: Կոմիտեն … որոշեց կոտորել Թուրքիայում ապրող բոլոր հայերին, չխնայելով ոչ մի հոգու, և անսահմանափակ լիազորություններ ընձեռեց կառավարությանը, որը նահանգապետերին ու բանկային հրամանատարներին անհրաժեշտ կարգադրություններ կանի կոտորածը կազմակերպելու համար»:

Այդ ծրագրի իրագործումը նախապատրաստվեց մեթոդապես:

Բանտերից արձակված ավազակների և համանման այլ տարրերի թվից երիտթուրքերը հավաքագրեցին կամավորների հրոսակախմբեր (որոնք «չենթեր» անվամբ տխրահռչակ համբավ վաստակեցին). դեռևս բանակ չզորակոչված բոլոր մուսուլման տղամարդիկ միլիցիա կազմեցին և զենք ստացան, այն դեպքում, երբ քրիստոնյաները մնում էին անզեն:

Եվ այսպես, 1915 թվականի հունիսին սկսվեցին այդ սարսափները, որոնք իրենց հավասարը չունեն պատմության մեջ:

Քրիստոնյաներին զանգվածաբար վտարում էին Կիլիկիայի, Անատոլիայի և Միջագետքի բոլոր գյուղերից, նրանց քշելով դեպի անխուսափելի կործանում: Դա մեթոդիկ զտում էր գավառակ առ գավառակ, չնայած, որ դրանք հեռու էին ընկած պատերազմական գործողությունների թատերաբեմից: Թուրքերը որոշել էին օգտվել առիթից, որպեսզի մեկընդմիշտ վերջ տան այն ամենին, ինչ հայկական էր. տղամարդկանց մեծամասնությունն արդեն զորակոչված էր բանակ, մնում էին միայն ծերունիները, կանայք, երեխաներն ու տկարները, որոնք էլ տեղահանվեցին: Այդ դժբախտ մարդկանց մեծամասնությունը նախազգուշացվել էր մեկնումից ընդամենը մի քանի ժամ առաջ: Նրանք պետք է թողնեին այն ամենը, ինչ ունեին` հողը, անասունները, բերքը, շարժական գույքը և այլն: Այդ բոլորը զավթվեց թուրքական իշխանությւոնների կողմից: Դրամը, թանկարժեք իրերը կամ տոկոսաբեր թղթերը, որ առանձին անձանց հաջողվել էր վերցնել հետները, հետագայում խլվում էին ժանդարմների կողմից. և անգամ նրանք, ում թույլ էին տալիս սայլակներ կամ գրաստ վերցնել, ստիպված էին լինում դրանք նետել ճանապարհին:

Դժբախտներին հսկայական շարասյուններով լեռներով քշում էին դեպի Արաբիայի անապատները: Չէր կազմակերպված նրանց մատակարարումը. Ճանապարհին նրանք ստանում էին միայն ամենաանհրաժեշտ բաները կյանքը պահպանելու համար, քանի որ ոճրագործների ծրագրերի մեջ մտնում էր սովամահ անել նրանց, ովքեր չէին սպանվել կամ դեռևս չէին մահացել հյուծվածությունից:

Հենց որ մարդկային էակների այդ ամբոխները ճանապարհներով ընթանալիս մնում էին ամեն տեսակ հսկողությունից դուրս, ժանդարմների անտարբերությունը անմիջապես տեղը զիջում էր աննկարագրելի դաժանությանը: Բոլոր մնացած տղամարդիկ ու երիտասարդները ժողովվում էին առանձին, մի կողմ տարվում ու սրի քաշվում: Կանանց, երեխաներին ու ծերունիներին քշում էին առաջ. անասելի տառապանքներ կրելով, նրանք մեռնում էին սովից ու ծարավից: Նրանց, ովքեր այլևս չէին կարողանում քայլել, մտրակի հարվածներով քշում էին այնքան, մինչև որ դժբախտները ընկնույմ էին, այդժամ վերջ էին տալիս նրանց կյանքին …

շարունակելի

Նյութը`  Ք. Ա.–ի