Այսօր Սառը պատերազմի ավարտի 20-րդ տարեդարձն է

1992 թ. փետրվարի 1–ին պաշտոնապես դադարեցվեց գրեթե 50 տարի տևած սառը պատերազմը սոցիալիստական ճամբարի երկրների և ԱՄՆ-ի միջև։

Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո ստեղծվեց նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակ, երբ ասպարեզից ժամանակավորապես հեռացան որոշ հզոր պետություններ՝ Իտալիան, Գերմանիան, ճապոնիան, Արևմուտքի երկրների գերիշխող դերը Մեծ Բրիտանիայից փոխանցվեց ԱՄՆ-ին, իսկ ԽՍՀՄ-ի հեղինակությունն աննախադեպ վերելք ապրեց ֆաշիզմի հանդեպ տարած հաղթանակի արդյունքում։ Շատ երկրներում ակտիվացան կոմունիստական շարժումները, ձևավորվեցին խորհրդային և խորհրդամետ վարչակարգեր, ինչը չէր կարող հանդուրժել ԱՄՆ-ն։

Արդյունքում պատերազմի ընթացքում ձևավորված համագործակցային հարաբերությունները փոխարինվեցին համաշխարհային գերակայության հասնելու համար պայքարով և մրցակցությամբ։ 

Սկսվեց այսպես կոչված Սառը պատերազմը, որի սկիզբը համարվում է Ուինսթոն Չերչիլի՝ 1946 թ. մարտի 5-ին արտասանած ճառը։ Նա հայտարարեց, որ կոմունիստական կուսակցությունները աճող սպառնալիք են քրիստոնեական քաղաքակրթությանը, և առաջարկեց ԽՍՀՄ ազդեցությունը սահմանափակելու համար օգտագործել ատոմային զենքի սպառնալիքը։

Սկսվեց մեծ մրցավազք, երբ ԽՍՀՄ-ն ու ԱՄՆ-ն փորձում էին հնարավոր բոլոր ոլորտներում մեծացնել իրենց ազդեցությունը։ Աշխարհը պառակտվեց ոչ միայն քաղաքականապես, այլև տնտեսապես՝ բաժանվելով կապիտալիստական և սոցիալիստական բլոկների։

Սառը պատերազմի բնութագրիչներից մեկն էլ սպառազինությունների մրցավազքն է, երբ ԱՄՆ-ն ու ԽՍՀՄ-ը աշխատում էին մեծացնել և գիտության նորագույն նվաճումներով հզորացնել իրենց ռազմական կարողությունները։ Երկու պետություններն էլ մշակեցին կատարելագործված միջուկային զենքեր, ինչն էլ, թերևս, հետ պահեց նրանց միմյանց դեմ «տաք» պատերազմի մեջ մտնելուց։

Խելահեղ մրցավազքն ընդհատվեց 1992 թ. այս օրը, երբ Քեմփ Դեյվիդում տեղի ունեցած հանդիպման ժամանակ ԱՄՆ և ՌԴ նախագահներ Ջորջ Բուշ Ավագը և Բորիս Ելցինը հայտարարեցին սառը պատերազմի դադարեցման մասին։ Նախագահները հայտարարեցին, որ իրենց երկրներն այլևս իրական հակառակորդներ չեն, և հռչակեցին նոր՝ բարեկամության և գործընկերության դարաշրջանը։