ՊԵԿ-ի նախաձեռնությամբ վերացվել են հասույթի և առաքման գրքերը

Փետրվարի 23-ի նիստում ՀՀ կառավարությունը որոշումներ է ընդունել, որոնցով անվավեր են ճանաչվել դեռևս 1997 թվականին ընդունված 314 և 315 որոշումները, որոնք վերաբերում էին ՀՀ տարածքում արտադրանքի, ապրանքների և դրանց գների (հասույթի) գրանցմանը, առաքվող կամ տեղափոխվող արտադրանքի, ապրանքների գրանցմանը: Այսպիսով, վերացվել են հասույթի գրանցման և առաքման գրքերը:

ՊԵԿ-ի նախաձեռնությամբ կատարված այս փոփոխությանն էր նվիրված Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միությունում կազմակերպված քննարկումը: Միության նախագահ Արսեն Ղազարյանի խոսքերով, “Կառավարության ընդունած նախկին որոշումների վերացումն, ըստ էության, լուրջ բարեփոխում է, որ նպատակ ունի թեթևացնել հարկային վարչարարության խնդիրները, կրճատել հարկատու-ՊԵԿ-ի ներկայացուցիչ շփումները: Նախկինում գործող օրենսդրական դրույթը թույլ էր տալիս նույնիսկ տեխնիկական սխալի, մատյաններում ուղղումներ կատարելու համար կիրառել բավականին լուրջ տուգանքներ: Այսօր դա վերանում է, եթե ձեռնարկությունն աշխատում է էլեկտրոնային եղանակով հաշիվ-ապրանքագիր դուրս գրելու մեխանիզմով, ապա նրա մոտ այլևս այդ մատյանները պահելու պահանջ չկա, հետևաբար, նաև ստուգման անհրաժեշտություն չկա: Եթե ապրանք է դուրս գրում կամ առաքում առանց ուղեկցող փաստաթղթերի, ապա տուգանքները բավականին խիստ են, և մենք դրան կողմնակից ենք: Կառավարության այս որոշումը որակապես փոխում է գործարարների պարտավորությունների իրականացման մշակույթը Հայաստանում: Սա բյուջեի համալրման համար ռիսկեր պարունակում է, բայց մենք համոզված ենք, որ գործարարին ազատ աշխատելու իրավունք տալով, կանխավ վստահելով հարկ վճարողներին, մենք ավելի շատ հարկ կհավաքագրենք, քան հարկային նախկին վարչարարության պայմաններում”:

15 տարի մեր երկրում գործած այս կարգը հնարավոր եղավ շրջանառությունից հանել փաստաթղթաշրջանառության էլեկտրոնային եղանակին անցնելու շնորհիվ: Գործարարներն այլևս ստիպված չեն լինի յուրաքանչյուր տեսակ ապրանքի մատակարարման կամ վաճառքի դեպքում գրքում մանրամասն' մինչև 20 սյունյակ գրանցումներ կատարել արտադրանքի, ապրանքների, դրանց գների ու հասույթի մասին: Այժմ գործարարներն ազատվում են այդ գրքերը չվարելու համար օրենքով սահմանված համապատասխան տուգանքներից, իսկ դրանք բավականին զգալի էին. յուրաքանչյուր խախտման դեպքում այդ պահին առկա ապրանքների արժեքի առաջին անգամ' 25 տոկոսի, երկրորդ անգամ' 50 տոկոսի չափով: Գրքերը ուժը կորցրած ճանաչելով փաստորեն չեն գործի նաև պատասխանատվության այդ միջոցները գործարարների համար:
ՊԵԿ-ի կողմից իրականացվող թեմատիկ ստուգումներից ամենատարածվածը հենց այս առաքումների և հասույթների գրքերի գրանցումների ստուգումներն էին. տարեկան 2-3 հազար ստուգում իրականացվում էր այս թեմայով, և դրանցով բավականին լուրջ գումարներ էին հայտնաբերվում' մինչև 2,5 միլիարդ դրամ գումար էր գանձվում պետական բյուջե: Այս գրքերը շրջանառությունից դուրս բերելով, փաստորեն, այդ քանակի ստուգումներ և պատասխանատվության միջոցներ տնտեսվարող սուբյեկտների նկատմամբ այլևս չի կիրառվի:

Իհարկե, որոշումն իր մեջ պարունակում է նաև որոշակի ռիսկեր: Սակայն ՊԵԿ-ը շարունակում է իր որդեգրած քաղաքականությունը. ոչ թե վարչարարական գործիքների կիրառմամբ բյուջեն համալրել տույժերի ու տուգանքների հաշվին, այլ ազատականացնել ոլորտը, ապավինել գործարարների բարեխղճությանը, ակնկալել, որ նրանք կփաստաթղթավորեն իրենց գործարքները, էլեկտրոնային եղանակով կվարեն այդ հաշվառումը, իրենց հասույթները կհաշվառեն, կկատարեն բյուջեի հանդեպ իրենց պարտավորությունները:

Ըստ “Արարատ” սննդի կոմբինատ”-ի գործադիր տնօրեն Երվանդ Թարվերդյանի, ՊԵԿ-ը ճիշտ ժամանակին ճիշտ քայլ է կատարել, ընդունված այս որոշումը լուծում է մի շարք խնդիրներ. մասնավորապես, խնայում է գործարարների ժամանակը և աշխատուժը, վերանում է նաև տեսուչների սուբյեկտիվության գործոնը գործարարների հետ շփումներում: Ձեռնարկությունների ազատված աշխատակիցները կաշխատեն մեկ այլ ուղղությամբ, վերլուծական աշխատանքներ կիրականացնեն, ֆունկցիոնալ պարտականություններում փոփոխություններ կկատարվեն:
“Եվրոթերմ” ընկերության տնօրեն Վահե Ղազարյանի կարծիքով, ողջունելի է ՊԵԿ-ի այս նախաձեռնությունը: Ըստ գործարարի, սա մեր երկրի ձեռնարկատիրական պատմության մեջ էական նշանակություն ունեցող փոփոխություն էր, պետության կողմից արված քայլ էր գործարարին ընդառաջ: Ամենակարևորը, որ հասույթի գրանցման և առաքման գրքերի վերացումը քայլ է դեպի հարկային վարչարարության պարզեցում: Այդպիսով պետությունն ապացուցում է, որ իր խնդիրը ոչ թե գործարարին պատժելը, տուգանելն է, այլ խրախուսման, ռեյտինգային մեթոդի ներդրումն է, երբ գործարարը ձգտում է շատ հարկեր վճարել, հայտնվել ոչ ռիսկային խմբում և քիչ ժամանակ ծախսել ստուգումների վրա:

Այս ամենին զուգահեռ օրենքով սահմանվել է, որ ապրանքներ առաքող տնտեսվարող սուբյեկտները պետք է փաստաթղթավորեն իրենց գործարքները' էլեկտրոնային, թղթային հարկային հաշիվներով կամ հաշիվ-ապրանքագրերով: Առանց համապատասխան փաստաթղթերի ապրանքների առաքման համար օրենքով սահմանված է համապատասխան տուգանքների կիրառում: Այդ գործառույթը կիրականացնի ՊԵԿ-ի Օպերատիվ հետախուզության վարչությունն' օրենսդրությամբ իրեն ընձեռված լիազորությունների շրջանակներում: