Հասարակական ընթացակարգերը կայացած չեն Սերժ Սարգսյանի պատճառով. Արա Նեդոլյան

Լուրեր.com-ի զրուցակիցն է հրապարակախոս Արա Նեդոլյանը:

-Պարո՛ն Նեդոլյան, Սերժ Սարգսյանը ՀՀԿ 13-րդ համագումարի ժամանակ հնչած իր ելույթում պարբերաբար շեշտում է «պիտի հավատաս, որ փոխես» արտահայտությունը ու նաև «եթե չես հավատում քո պատգամավորին, ուրեմն դու պատգամավոր չունես, չես հավատում դատարանին, ուրեմն' դատարան չունես» և այլն: Ի՞նչ եք կարծում, հավատը՝ որպես քաղաքական, հասարակական կատեգորիա, իշխանություն-քաղաքացի փոխհարաբերությունների համատեքստում ընդունելի՞ կատեգորիա է:

-Բնավ ո՛չ, հավատը ստուգաբանվում է նրա նշած պետական մարմինների՝ դատարան, խորհրդարան և այլն, գործառույթներով: Կատարվո՞ւմ են համապատասխան գործառույթները, թե՞ ոչ. Այստեղ, բնականաբար, հավատի հարց չկա: Հավատալ կարելի է մի բանի, որը չես կարող ստուգաբանել և պարզել՝ ինչպես է աշխատում: Իսկ իր նշած պետական մարմինները բազմիցս ստուգաբանված են, և կարծում եմ, որ հիմնականում չեն աշխատում: Այնպես որ, Սերժ Սարգսյանը խառնում է բոլոր կատեգորիաները և իրեն պահում է որպես նախընտրական խոստումներ տվող մեկը, այլ ո՛չ իբրև մի մարդ, որը արդեն 4 տարի է՝ կառավարում է, ուստի պարզ է արդեն՝ կարելի՞ է հավատալ նրան, թե՞ չի կարելի: -

Ի՞նչ եք կարծում, իշխանությունների՝ լուրջ փաստարկներ չունենալո՞վ է պայմանավորված այն, որ խոսակցությունը տեղափոխում են դավանաբանական, կրոնաբանական դաշտ՝ հավատալ-չհավատալ…

-Այո: Տիգրան Սարգսյանն ու Սերժ Սարգսյանը միֆ են հորինել, որը տարածել են իրենց պաշտոնավարման առաջին օրերից: Չորս տարվա ընթացքում մատը մատին չխփած Սերժ Սարգսյանն ու իր կուսակցությունը, որը նրան միաձայն ընտրել է, այդ միֆն են պաշտպանում, ցանկանում են համոզել, թե իբր փորձում են ինչ-որ բարեփոխումներ իրականացնել, թե իբր պայքարում են ինչ-որ մութ ուժերի դեմ, որոնք եթե հանկարծ գան, պետության վիճակն ավելի վատ է լինելու: Ահա այդպիսի խաղ է, որը, սակայն, դժվար թե արդեն որևէ մեկին համոզի:

-Սերժ Սարգսյանի ելույթում մի այլ շեշտադրում ևս կար. նա անընդհատ խոսում էր ազգի՝ իբրև բարձրագույն կատեգորիայի մասին: Մասնավորապես՝ Սարգսյանն ասում է. «Մենք հավատում ենք, որ ազգը շատ ավելին է, քան հասարակական պայմանագրով միավորված ընդհանուր բնութագիր ունեցող մարդիկ: Մենք հավատում ենք, քանի որ այդ հասարակական պայմանագիրը ոչ այդքան տառի վրա է հիմնված և տառով է պայմանավորված, որքան այդ ազգի ոգով»: Ինչու՞ է նա անընդհատ վկայակոչում ազգ հասկացությունը և ո՞րն է դրա ենթատեքստը:

-Սերժ Սարգսյանի խոսքից շատ պարզ երևում է, որ նա ուզում է արդարացնել այն, որ հասարակական պայմանագիրը չի գործում, որ հասարակական բոլոր ընթացակարգերը կայացած չեն, կայացած չեն ի՛ր պատճառով: Ազգն ընթացակարգերի միասնություն է, որտեղ ամեն մեկի իրավունքն անպայման լինում է պաշտպանված, հարգված և ճանաչված: Այդ ընթացակարգերն են ստեղծում հասարակություն, ստեղծում միասնություն, որոնք էլ ժամանակակից աշխարհում կոչում են ազգ: Եթե խոսվում է քաղաքական, հասարակական և իրավական կապերի նկատմամբ էթնիկ կապերի գերակայության մասին, գերադասություն է տրվում ոչ հասարակական բնույթի կապերին՝ ընտանեկան, ընկերական, և այդպիսով դրանց առավելություն է տրվում սահմանադրական կարգի նկատմամբ: Սերժ Սարգսյանի խոսքն այդ հայեցակարգի շարունակությունն է, այն է՝ սահմանադրական կարգը ոչինչ է, սահմանադրական մշակույթը ոչինչ է, կան ավելի բարձր բաներ՝ հանուն որոնց կարելի է դրանք ոտնահարել:

-Եվ, փաստորեն, առաջ է քաշվում «ազգ» եզրը, որն իրենց գործածմամբ որևէ սահմանման կարծես թե չի տրվում…

-Այո, նրանք դրա տակ դնում են էթնիկ միասնությունը, որն ինքնին ոչինչ չի նշանակում: Հասարակությունն իրականում սկսվում է այնտեղից, որտեղ կա փոխադարձ իրավունքների ճանաչում և որտեղ ամբողջ հասարակական քաղաքակիրթ կյանքը կառուցված է ոչ էթնիկ կապերի վրա:

-Ձեր կարծիքով՝ Սերժ Սարգսյանն ու իր թիմն իրո՞ք այդպես են պատկերացնում «ազգ» հասկացությունը, թե՞ սա ընդամենն իրենց քայլերն արդարացնելու, հասարակության հոգեբանությունը մանիպուլյացիայի ենթարկելու ձև է:

-Ես կարծում եմ՝ այդ երկուսը, փաստորեն, նույն բանն են. հավատալ ազգի գերակայութայանը օրենքի և Սահմանադրության նկատմամբ նույնն է, թե իրականացնել հասարակական մանիպուլյացիա: Այդ երկու պնդումների մեջ սկզբունքային տարբերություն չկա: Ցանկացած ոք, որ պնդում է էթնոսի գերակայությունը, իրականացնում է այդ հասարակական մանիպուլյացիաները, մարդու և քաղաքացու իրավական, սահմանադրական իրավունքները չճանաչելու և ոտնահարելու նպատակով: Այստեղ հավատալ-չհավատալու հարց չկա, քանի որ հավատում են ինչ-որ դրական և աշխատող բաների, իսկ եթե հավատում են ի սկզբանե դատարկ և վերացական բաների, նշանակում է՝ իրական կյանքում գնում են խաբեության, բռնության և այլ հանցանքների:

-Այնուամենայնիվ, մեր իրականությունում կարծես թե նմանատիպ կաղապարված ձևակերպումները տարածված են: Ի՞նչ պետք է անել, որ քաղաքացիները չընկնեն այդ կեղծ երևույթների ազդեցության տակ:

-Հարցն այն է, թե ի՞նչ կարող են ակտիվ գործողության դաշտում անել ընդդիմադիր ուժերը, որ այդ պատկերացումը փոխվի: Ես կարծում եմ, որ պետք է (և այդ արվում է արդեն ու պետք է ավելի ինտենսիվ անել) բացատրել քաղաքական, նաև քաղաքացիական պայքարի իմաստը, այն է՝ լիազորել, իշխանավորել մարդուն, քաղաքացուն: Ընդդիմադիր պայքարի և առհասարակ քաղաքակրթության հաստատման իմաստը կայանում է յուրաքանչյուրի լիազորման ու իշխանավորման մեջ՝ ի հակադրումն տարբեր խմբերին արտոնություններ շնորհելուն, որոնք իբր գիտեն՝ ինչն է լավ ազգի համար և ինչն է վատ: Այդ դատարկ համընդհանրությունների փոխարեն պետք է հաստատվի յուրաքանչյուրի իրավունքը և՛ քաղաքական ոլորտում (նախ և առաջ՝ ընտրական իրավունքը), և՛ տնտեսական ոլորտում (մոնոպոլիստական կապիտալի վերացումը և յուրաքանչյուրի հնարավորության ապահովումը՝ մասնակցել տնտեսական կյանքին), և՛ մշակութային մոնոպոլիայի վերացումը: Մոնոպոլիայի, որը պահում են իշխանական, արտոնյալ մշակութային գործիչներ, որոնք իբր շատ լավ հասկանում են ու ներկայացնում «ազգի» հնարովի մետաֆիզիկան: Մշակույթը յուրաքանչյուրի՝ գործելու, հաստատելու, վերաիմաստավորելու և դրանով՝ կայացնելու, ազատ ինքնաարտահայտման ոլորտն է: Գործնական իմաստով այդ կաղապարները կարելի է ջարդել ՝ ամեն մարդուն բացատրելով, որ նա է իր իրավունքների և ինքնիշխանության տերը: