«Արտիստը» ֆիլմը շահեկանորեն առանձնանում է հոլիվուդյան արտադրանքի ֆոնին, բայց գլուխգործոց չէ. Զավեն Բոյաջյան

Փետրվարի 21-ին կայացած «Օսկար»–ի 84–րդ մրցանակաբաշխությանը ֆրանսիական «Արտսիստը» ֆիլմը մրցանակի արժանացավ միանգամից 5 անվանակարգերում. «Տարվա լավագույն ֆիլմ», «Լավագույն ռեժիսոր», «Տղամարդու լավագույն դերակատար», «Լավագույն հագուստներ», «Լավագույն սաունդթրեք»։ Կինոգետ Զավեն Բոյաջյանը Լուրեր.com–ի հետ զրույցում կարևորեց այն հանգամանքը, որ սա առաջին ֆրանսիական ֆիլմն է, որ ամերիկյան կինոակադեմիայի մրցանակաբաշխությանն այսպիսի հաջողություն է գրանցել։ Իսկ թե ինչով է պայմանավորված ֆիլմի նման հաջողությունը, փորձեցինք պարզել հենց կինոգետից։

-Իսկապես, խոսքը մեծ հաջողության մասին է։ Սա «Օսկարի» պատմության մեջ առաջին ֆրանսիական, ֆրանսալեզու ֆիլմն է, որ ներկայացված էր այդքան շատ անվանակարգերում և գլխավոր անվանակարգում։ «Արտիստ»–ի հաղթանակը հետաքրքիր է նաև այն առումով, որ 1929–ից ի վեր այն առաջին համր ֆիլմն է, որ ներկայացվել է «Օսկար»–ի և արժանացել այս մրցանակին, այն էլ՝ այդքան անվանակարգերում։ 

Հիմա մի երկու խոսք այն մասին, թե ինչու է այդ ֆիլմն արժանացել այդքան մեծ ուշադրության և հայտնվել այդքան շատ անվանակարգերում։ Խոսքը առաջին հերթին շատ հետաքրքիր ռեժիսորական մտահղացման մասին է։ Երբ կինոն արդեն վաղուց հնչուն է դարձել, այդ ֆոնի վրա նկարահանվել է համր ֆիլմ, որտեղ համր կինոյի արտահայտչամիջոցներով ռեժիսորը պատմում է հենց համր կիոյի մասին։ Այս անգամ խոսքը համր կինոյի աստղի մասին էր՝ Ջորջ Վալենթայնի, և նրա կյանքի ուղին կամ կարյերան ներկայացված էր, ինչպես արդեն ասացի, համր կինոյին բնորոշ արտահայտչամիջոցներով, որոնք վաղուց չեն օգտագործվում։ Սրամիտ մտահղացում է, որը նույնիսկ եթե ոչ մի ասելիք չունենար, միայն այդ մտահղացման շնորհիվ կարող էր առանձնանալ շատ այլ ֆիլմերի շարքում։ Եվ առաջին հերթին հենց այդ հանգամանքն է, որ ուշադրություն է հրավիրել ֆիլմի վրա։ 

-Իսկ որո՞նք են այդ արտահայտչամիջոցներով աշխատելու առավելությունները և թերությունները, որոնք կարող են օգնել կամ խանգարել ռեժիսորին իր աշխատանքի ընթացքում։

-Ռեժիսորն իր համար սահմանել է խաղի կանոններ, որոնք որքան հետաքրքիր են, նույնքան էլ՝ դժվար հաղթահարելի, որովհետև կինոն հիմա արտահայտչամիջոցների, լեզվի առումով շատ է առաջ գանցել։ Էլ չխոսած համակարգչային «հրաշքների» և այլ տեխնիկական նուրամուծությունների մասին, որոնք օգնում են ֆիլմերը դիտարժան դարձնել։ Մյուս կողմից էլ, հանուն իր մտահղացման յուրօրինակության՝ նա աշխատել է արտահայտչամիջոցնրի այդ սահմանափակությունը հաղթահարել։ Եվ պիտի ասեմ, որ ֆիլմում մի քանի տեղ նույնիսկ շատ սրամիտ լուծումներ է գտել։ Ովքեր նայել են ֆիլմը, գիտեն, որ այստեղ Խազանավիչուսը (ռեժիսորը) օգտագործել է շատ քիչ արտահայտչամիջոցներ, խոսքի բացակայությունը հաճախ լրացվել է երաժշտությամբ, որը դրամատիկ լարված պահերին նույնսիկ բացակայել է։ Այս ամենը խոսում է ֆիլմի յուրօրինակ արտահայտչականության մասին։ Այսինքն՝ ստացվում է մի երկսայրի սուր, որն ունի և՛ իր առավելությունները, և՛ իր թերությունները։

-Պարո՛ն Բոյաջյան, դուք նշեցիք, որ սա յուրօրինակ արտահայտչականությամբ և արտահայտչամիջոցներով աչքի ընկնող ֆիլմ է։ Իսկ ֆիլմը բացի յուրօրինակությունից այլ արժանիք կամ ասելիք ունի՞։ Միգուցե հանդիսատեսի համար ուսուցողական ինչ–որ բա՞ն կա ֆլմում։

-Այդ առումով պետք է ասեմ, և դուք էլ երևի նկատած կլինեք, որ վերջին տարիներին «Օսկար»-ի արժանացող ֆիլմերը բնավ գլուխգործոցներ չեն և առանձնահատուկ արժանիքներով աչքի չեն ընկնում։ Չեմ կարծում, թե այդ ֆիլմը կարելի է դասել գլուխգործոցների շարքը։ Համենայն դեպս, կան ֆիլմեր, որոնք արժանացել են նույնքան օսկարների, բայց շատ ավելի ընդգծված արժանիքներ և գեղարվեստական կողմեր ունեն։ Չեմ կարող մարգարեություն անել այս ֆիլմի հետագա ճակատագրի վերաբերյալ, քանի որ ժամանակը պետք է ամեն ինչ իր տեղը դնի, բայց այն, որ շատ ֆիլմերի կողքին, որոնք ներկայացված էին «Օսկար»-ին միայն իրենց տեխնիկական որակով, տեխնիկական կատարելությամբ, այս ֆիլմը ես ողջունում եմ, որովհետև վերադառնում է կինոյի ակունքներին, փորձում է իր ոգեշնչումը քաղել այն կինոյից, որ ժամանակին ջանում էր մեծ արվեստների կարգը անցնել։ Վերջին տասմնամյակներում, ինչպես տեսնում եք, կինոն՝ որպես արվեստ, իր տեղը աստիճանաբար զիջում է տեխնիկական առանձնահատկություններով կամ հմտություններով նկարահանված ֆիլմերին, և մեր օրերում շատ ֆիլմեր հիշեցնում են բուն տեսախաղեր, այլ ոչ թե արվեստի գործեր։ Այս առումով պետք է ասեմ, որ «Արտիստը» ֆիլմը շահեկանորեն առանձնանում է հոլիվուդյան արտադրանքի ֆոնին։ Բայց, իհարկե, չեմ կարող ասել, որ խոսքը մի բացառիկ կինոմատոգրաֆիական գլուխգործոցի մասին, որը օժտված է խիստ բացառիկ առանձնահատկություններով։

Օվսաննա Գևորգյան