Հին արձանագրությունների նոր ընթերցում․ Երևանում այսօր մեկնարկում է գիտաժողով Դժվար է հավատալ, որ այլևս չենք տեսնելու քո ժպիտը. hանգչի՛ր խաղաղությամբ, մեր լուսավոր տղա Հայ գիտնականների արդյունքները՝ շուկա․ քննարկվում են առևտրայնացման խոչընդոտները Առեղծվածային պայթյուններ, խոշոր հրդեհներ, վտանգավոր միջադեպեր ու անհավանական կադրեր՝ աշխարհից (տեսանյութ) ԱՄՆ-ն Չինաստանին մեղադրում է Թայվանի նախագահի ինքնաթիռի թռիչքը խոչընդոտելու մեջ Եվրոպական միությունը դեկտեմբերին կարող է հաստատել Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների 22-րդ փաթեթը Ֆրանսիական սուպերմարկետների դեմ կիբեռհարձակման հետևում կարող է Իսրայելը կանգնած լինել․ Tasnim Արամուս գյուղի ռեստորանում հարսանեկան արարողության ժամանակ 39-ամյա կին է հանկարծամահ եղել Բրեդ Փիթը բացահայտել է՝ ինչու Դի Կապրիոն չի հայտնվի նոր ֆիլմում Կալանքի տակ գտնվողին նորից կալանավորելն ապօրինի է․ Ֆերոյանը՝ Սամվել Կարապետյանի գործի մասին (տեսանյութ) Կստեղծվի թքի միջոցով վարորդի՝ թմրամիջոց օգտագործելու հանգամանքը պարզելու հնարավորություն Բազկաթոռ՝ ձյան վրա․ Կիմ Չեն Ընը ստուգել է նոր լեռնադահուկային հանգստավայրը 

2015. Թուրքիայի գերհագեցած տարին

Թուրքիա

2015 թվականը Թուրքիայում բավական հագեցած էր տարատիպ իրադարձություններով ու զարգացումներով, ինչը, հիրավի, թույլ է տալիս տարին համարել վճռորոշ թուրքական նորագույն պատմության համար: Պատմական տարին կարևոր էր ինչպես ներքաղաքական զարգացումների, այնպես էլ միջազգային իրադարձությունների համատեքստում:

Երկար տարիներ ի վեր առաջին անգամ Թուրքիայում խորհրդարանական ընտրություններին հաջորդեց քաղաքական ճգնաժամը և կրկնակի ընտրություններ անցկացնելու անհրաժեշտությունը, ինչը մեր արևմտյան հարևանի համար առաջինն էր 21-րդ դարում:

Երկու տարի հարաբերական անդորրից հետո վերսկսվեցին Թուրքիայի ուժային կառույցների և «Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության» (PKK) միջև զինված բախումները, որոնք նոր և բավական լուրջ սրացում առաջացրին Քրդական հարցում, և որտեղ երկամյա դադարից հետո կրկին սկսեց գործել բռնի ուժի սկզբունքը:

Թուրքական պետության համար տարին աննախադեպ էր նաև լայնամասշտաբ ահաբեկչությունների տեսանկյունից, իսկ Անկարայում ահաբեկչությունն ամենաարյունալին էր Թուրքիայի Հանրապետության պատմության մեջ:

Այս ամենին գումարվեց նաև Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների կտրուկ վատթարացումը, երբ Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի կործանիչները խոցեցին Սիրիայում ռազմական առաքելություն իրականացնող ռուսաստանյան գրոհիչը:

Հայկական հարցի տեսանկյունից նույնպես տարին հսկայական կարևորություն էր ներկայացնում, քանի որ ողջ հայությունն ու քաղաքակիրթ աշխարհի զգալի մասը հարգում էին Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը:

Այժմ վերը թվարկված կարևորագույն զարգացումներին ավելի մանրամասն հայացք գցենք:

Խորհրդարանական ընտրությունները

2015 թվականի հունիսի 7-ին Թուրքիայում կայացան խորհրդարանական ընտրություններ, որոնց արդյունքները բավական ուշագրավ պատկեր էին ստեղծում՝ մի կողմից թուրքական խորհրդարան համամասնական ցուցակներով մուտք էր գործում քրդական/քրդամետ «Ժողովուրդների դեմոկրատիա» կուսակցությունը, իսկ մյուս կողմից իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունն իր պատմության մեջ առաջին անգամ հնարավորություն չէր ստանում միակուսակցական կառավարություն ձևավորել: Այս իրավիճակին հետևեց ներքաղաքական ճգնաժամը, որի լուծումը նոր խորհրդարանական ընտրությունների անցկացումն էր, որոնք էլ կայացան նոյեմբերի 1-ին: Այս անգամ ԱԶԿ-ն ոչ միայն հաղթեց, այլ դա արեց անսպասելի ցուցանիշով՝ հավաքելով ձայների 49 տոկոսը և կրկին իր ձեռքում կենտրոնացնելով ողջ իշխանությունը: Այս ամենն էլ հնարավորություն տվեց Էրդողանին և նրա համախոհներին ավելի ակտիվ և նաև ավելի ագրեսիվ արտաքին ու ներքին քաղաքականություն վարել:

Քրդական խնդրի սրացումը

2013 թվականին քրդական կազմակերպության և թուրքական պետության միջև հրադադար էր հայտարարվել, սակայն հուլիսին Սուրուչում գրանցված ահաբեկչությունը, որի ժամանակ մեծաթիվ քրդեր զոհվեցին, ստիպեց PKK-ին վերսկսել ռազմական գործողությունները Թուրքիայի ուժայինների դեմ: Երկկողմանի կատաղի բախումների հետևանքով կողմերը հարյուրավոր կորուստներ ունեցան և շարունակում են ունենալ, իսկ առանց փոխզիջումների բախումները դեռ ընթացքի մեջ են: Երկամյա պայմանական դադարից հետո Թուրքիայի գլխավոր խնդիրը՝ Քրդական հարցը, կրկին բռնի ուժի ուղով է ընթանում և կրկին վերհանում է Թուրքիայի ներքին անհատակ խնդիրները:

Խոշոր ահաբեկչություններ

2015 թվականին Թուրքիան ցնցեցին խոշոր ահաբեկչությունները: Նախ, հուլիսի 20-ին Սուրուչում մահապարտ ահաբեկչի իրականացրած գործողության հետևանքով 30-ից ավել մարդ (հիմնականում՝ քրդեր) մահացավ, իսկ արդեն հոկտեմբերի 10-ին Անկարայում թուրք-քրդական խաղաղության համար հավաքված ցուցարարների շարքերում ռումբերի պայթյունը 100-ից ավել մարդու կյանք խլեց՝ դառնալով Թուրքիայի պատմության ամենաարյունալի ահաբեկչական գործողությունը: Երկու դեպքում էլ քիչ չէին այն քրդերը, ովքեր մեղադրում էին պաշտոնական Անկարային կամ ահաբեկչությունները չկանխելու, կամ էլ անգամ դրանցում մասնակցություն ունենալու համար: Սուրուչի ահաբեկչությունը վճռորոշ էր նաև Քրդական խնդրի սրացման տեսանկյունից, քանի որ, ինչպես վերը նշեցինք, ահաբեկչական այս գործողությանը հաջորդեցին թուրք-քրդական նոր բախումները:

ՌԴ ՌՕՈւ գրոհիչի խոցումը

Տարածաշրջանային և միջազգային առումով 2015-ի կարևորագույն իրադարձություններից էր Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի F-16 կործանիչների կողմից Ռուսաստանի օդուժի Սու-24 գրոհիչի խոցումը, որը ռազմական առաջադրանք էր կատարում Սիրիայում: Թուրքերը շտապեցին մեղադրել ռուսաստանյան կողմին թուրքական օդային սահմանը խախտելու համար, սակայն պաշտոնական Մոսկվան հակառակն էր պնդում: Այս ամենի հետևանքով կտրուկ սրվեցին Թուրքիայի և Ռուսաստանի հարաբերությունները, ինչի արդյունքում հատկապես տուժեցին երկուստեք տնտեսական կապերը: Իհարկե, ռուսաստանյան ռազմական ինքնաթիռի կործանումը Սառը պատերազմից հետո ՆԱՏՕ-ի անդամ պետության և ՌԴ միջև բացառիկ երևույթ էր, որի հետևանքները հետագայում ևս նկատելի են լինելու: «9 վայրկյանում քանդվեցին ռուս-թուրքական հարաբերությունների՝ 15 տարի կառուցվող պատերը»,- նաև այսպիսի մտքեր էին տեղ գտնում թուրքական մեդիայում:

Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը

Հայկական հարցի տեսանկյունից ևս տարին մեծագույն նշանակություն ուներ ոչ միայն Հայաստանի ու համայն հայության, այլ նաև Թուրքիայի համար: Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը չէր կարող անհանգստություն չառաջացնել Թուրքիայում, որտեղ փորձում էին ամենատարբեր ձևերով «պատասխանել» և «հակադարձել»: Ուշագրավ էր հատկապես պաշտոնական Անկարայի որոշումը՝ Գալիպոլիի ճակատամարտի 100-րդ տարին նշել ապրիլի 24-ին՝ Դարդանել հրավիրելով տարբեր պետությունների ղեկավարների: Միևնույն ժամանակ, Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը հանդես եկավ ուղերձով, որտեղ թաքնված կերպով մատուցվում էին Թուրքիայի՝ Ցեղասպանության փաստը ժխտող ժամանակակից թեզերը: Թուրքիան «գրոհում» կամ «հակագրոհում» էր տարբեր ճակատներում, կլինեին քաղաքական, գիտական, դիվանագիտական, թե քարոզչական ոլորտները: Կարճ ձևակերպելով՝ 2015-ին ևս թուրքական պետությունը շարունակում էր Ցեղասպանության փաստի ժխտումը:

Գևորգ Պետրոսյան, թուրքագետ

Եփրատ ուսումնասիրությունների կենտրոնի նախագահ

Հետևե՛ք Euromedia24-ին
Youtube-ում`
Հին արձանագրությունների նոր ընթերցում․ Երևանում այսօր մեկնարկում է գիտաժողովԴժվար է հավատալ, որ այլևս չենք տեսնելու քո ժպիտը. hանգչի՛ր խաղաղությամբ, մեր լուսավոր տղա Հայ գիտնականների արդյունքները՝ շուկա․ քննարկվում են առևտրայնացման խոչընդոտներըԱռեղծվածային պայթյուններ, խոշոր հրդեհներ, վտանգավոր միջադեպեր ու անհավանական կադրեր՝ աշխարհից (տեսանյութ) ԱՄՆ-ն Չինաստանին մեղադրում է Թայվանի նախագահի ինքնաթիռի թռիչքը խոչընդոտելու մեջԵվրոպական միությունը դեկտեմբերին կարող է հաստատել Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների 22-րդ փաթեթըՖրանսիական սուպերմարկետների դեմ կիբեռհարձակման հետևում կարող է Իսրայելը կանգնած լինել․ TasnimԱրամուս գյուղի ռեստորանում հարսանեկան արարողության ժամանակ 39-ամյա կին է հանկարծամահ եղելԲրեդ Փիթը բացահայտել է՝ ինչու Դի Կապրիոն չի հայտնվի նոր ֆիլմումԿալանքի տակ գտնվողին նորից կալանավորելն ապօրինի է․ Ֆերոյանը՝ Սամվել Կարապետյանի գործի մասին (տեսանյութ) Կստեղծվի թքի միջոցով վարորդի՝ թմրամիջոց օգտագործելու հանգամանքը պարզելու հնարավորությունԲազկաթոռ՝ ձյան վրա․ Կիմ Չեն Ընը ստուգել է նոր լեռնադահուկային հանգստավայրըՆավթը շարունակում է էժանանալ․ ԱՄՆ պահուստները՝ 1982-ից ի վեր նվազագույնինՔրեական ոստիկանները հայտնաբերել են առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու մեղադրանքով հետախուզվողինԿոշտ ուղերձ Մոսկվային, սպառնալիք Թեհրանից և աղմկահարույց գործեր Հայաստանում (տեսանյութ) Կազինոյի տերը՝ ընդդեմ հովվի․ Քեյջն ու Փայնը՝ նոր սերիալի գլխավոր դերերումԱյն ամենը, ինչ տեղի է ունեցել Արցախի և նրա ժողովրդի հետ. հրապարակվել է «Արցախի չլուծված հակամարտությունը» փաստաթղթի թարմացված խմբագրությունը Արսենին ինֆարկտի ժամանակ ցավազրկող են սրսկել. Նարեկ Կարապետյան (տեսանյութ) Տեոտիուական․ աստվածների քաղաքը և կորած քաղաքակրթության գաղտնիքը (տեսանյութ) Ռուսական ռազմական օդանավերը լարվածություն են առաջացրել Ճապոնիայի և Թայվանի մոտԹրամփը խուսափողական պատասխան է տվել Կիմ Չեն Ընի հետ հնարավոր հանդիպման մասին հարցինՔոնը ուրիշին մի՛ զիջիր, տարան՝ ուժեղանալու են. Աղվան Վարդանյանը մեջբերեց Հրանտ Մաթևոսյանի խոսքերը (տեսանյութ) Ուոլ Սթրիթում վաճառքի ալիք է․ Nasdaq-ը կորցրել է 2,49 տոկոսԱրարատ Միրզոյանը և Մարթա Կոսը քննարկել են ՀՀ-ԵՄ գործընկերության ռազմավարական օրակարգի իրականացման հարցեր (Լուսանկարներ) Կիմ Չեն Ընը հրամայել է Սամջիյոն օդանավակայանը ընդլայնել՝ այն համապատասխանեցնելով միջազգային չափանիշներինԹրամփը չի բացառել Չինաստանում Կիմ Չեն Ընի հետ հանդիպումը․ նոր առաջարկ ՊեկինինԱրսենի մահը սպանություն էր կալանավայրում․ Անդրանիկ Գևորգյան (տեսանյութ) Թեյլոր Սվիֆթը կրկնել է ռեկորդը․ 5 ալբոմ անընդմեջ՝ «Գրեմմիի» գլխավոր պայքարումՀունվարի 1-ից id.e-social.am հարթակ մուտք գործելու կարգը կփոխվի․ ՀԾՀ-ով և գաղտնաբառով մուտքն այլևս հասանելի չի լինի Մեծ Բրիտանիան պատժամիջոցներ է սահմանել Իսրայելի նկատմամբ՝ Արևմտյան ափին բնակավայրեր կառուցելու համարՆոր Ջեյմս Բոնդը հայտնի է․ Ռոբերտ Պատինսոնը կփոխարինի Դենիել ՔրեյգինԴոլարը հասել է 19 ամսվա առավելագույնին․ շուկան սպասում է տոկոսադրույքի բարձրացման«The Economist»-ը կանխատեսում է պատերազմներ, ճգնաժամեր և ռեկորդային շոգ 2027 թվականինՇենգավիթի համայնքային ոստիկանները սրճեփ սարքերից գողության դեպքեր են բացահայտել (տեսանյութ)Ադրբեջանցու մեղադրանքն ու ՔԿ նախագահի խոսքը հակասում են իրար. Իրանի գրոհն ու ԵՄ ճնշումը (տեսանյութ) Նավթն էժանանում է, դոլարն ուժեղանում․ ռուբլին նոր ճնշման տակ էԹրամփը հայտարարել է, որ պատրաստ է Պուտինի հետ առանձին հանդիպման ԱԽՏՀ գագաթնաժողովումՈւկրաինայի 2027-ի ֆինանսավորման բացը՝ մինչև 34 միլիարդ դոլարԻ՞նչ փոխարժեքներ են սահմանվել այսօր՝ նոյեմբերի 17-ին ԱՄՆ զորքերը Եվրոպայում կարող են կրճատվել․ Պիստորիուսը զգուշացնում է վտանգավոր բացերիցԱՄՆ-ը որոշել է Մերձավոր Արևելքում կառուցել 17 բունկերԱնդրանիկ Թևանյանի խուց գիշերը hnգեկան առողջության խնդիրներ ունեցող անձի են տեղափոխել. Սարգիս Տեր-Եսայան ՄիԳ-29 է կործանվել Սերբիայում․ օդաչուն զոհվել էՇվեդիան առաջին Gripen կործանիչները կմատակարարի Ուկրաինայի զինված ուժերին 2027 թվականի սկզբինՊուտինն ու Թրամփը կարող են քննարկել Կոնստանտինովկան․ ՊեսկովՌուսաստանը Սև ծովում առանձին զինադադար չի ուզում․ ՖիդանԴատախազության հայցը բավարարվել է. պետությանը կվերադարձվի 3 մլրդ 627 մլն դրամ արժեքով 1054.2 հա մակերեսով հողատարածք Կրեմլը չի ​​բացառել Կիևում տեղի ունեցած ահաբեկչական հարձակումների և ԱԽՏՀ գագաթնաժողովի միջև կապըԼոնդոնը ողջունում է հայ–ադրբեջանական խաղաղության առաջընթացըԱՄՆ ռազմածովային ուժերը Մերձավոր Արևելքում կենտրոնացրել են ավելի քան 20 ռազմանավ
Ամենադիտված