ԵԱՀԿ/ ԺՀՄԻԳ-ը հրապարակել է իր նախնական եզրակացությունը խորհրդարանական ընտրությունների վերաբերյալ

Ժամեր առաջ հրապարակվեց ԵԱՀԿ Ժողովրդավարական հաստատությունների և մարդու իրավունքների գրասենյակի (ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ), ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԱՀԿ ԽՎ), Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) և Եվրոպական խորհրդարանի (ԵԽ) համատեղ նախնական գնահատականը, որը ներկայացնում ենք ստորև.

Ն Ա Խ Ն Ա Կ Ա Ն  Ե Զ Ր Ա Կ Ա Ց ՈՒ Թ Յ Ո Ւ Ն Ն Ե Ր

Հայաստանի Հանրապետությունում 2012թ. մայիսի 6-ի Ազգային Ժողովի ընտրությունները հատկանշվել են մրցակցային, ակտիվ և հիմնականում խաղաղ քարոզարշավի դրսևորմամբ: Միևնույն ժամանակ, քարոզչության վերաբերյալ դրույթների խախտման հետևանքով անհավասար  րցակցային դաշտը, ընտրողների վրա ճնշման դեպքերը և դիմումների ու բողոքների քննության գործընթացներում թերությունները մտահոգությունների տեղիք են տվել: Ընտրություններն անցկացվել են իրավական բարեփոխված դաշտի ներքո և մինչև քվեարկության օրը կազմակերպված են եղել ընդհանուր առմամբ պրոֆեսիոնալ և թափանցիկ եղանակով: Քվեարկության օրը հիմնականում անց է կացվել հանգիստ և խաղաղ պայմաններում, բայց աչքի է ընկել կազմակերպչական բնույթի խնդիրներով և գործընթացին՝ հիմնականում կուսակցությունների ներկայացուցիչների կողմից անտեղի միջամտություններով: Հավաքների, խոսքի և տեղաշարժվելու ազատությունները հիմնականում հարգվել են և
թեկնածուները, հիմնականում, հնարավորություն են ունեցել ազատ քարոզչություն իրականացնել:

Կուսակցությունների և հասարակության զգալի մասի ընդհանուր թերահավատությունը ընտրական գրոծընթացների ամբողջականության հանդեպ մտահոգության լուրջ առիթ է, թեպետ բոլոր շահագրգիռ կողմերը ընդգծել են միջազգային չափանիշներին համապատասխան ընտրություններ անցկացնելու իրենց պատրաստակամությունը: Ընտրություններն անցկացվել են 2011թ. ընդունված նոր Ընտրական օրենսգրքով: Անկախ որոշ թերություններից, Օրենսգիրքն ընդհանուր առմամբ կայուն իրավական դաշտ է ապահովում ժողովրդավարական ընտրություններ անցկացնելու համար:

Ընդհանուր առմամբ ընտրությունները կազմակերպվել և անցկացվել են պրոֆեսիոնալ և արդյունավետ կերպով: Կենտրոնական ընտրական անձնաժողովը (ԿԸՀ) և Ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովները (ԸԸՀ) հիմնականում աշխատել են բաց և թափանցիկ եղանակով, և օրենքով սահմանված բոլոր վերջնաժամկետները պահպանվել են: Բայց և այնպես, այն եղանակը, որով ԿԸՀ-ն անդրադարձել է բողոքներին, խարխլել է արդյունավետ իրավական պաշտպանության իրավունքի հիմքերը ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ ԸԴԱ կողմից մշտադիտարկված լրատվամիջոցներն իրականացրել են հիմնական քաղաքական մասնակիցների լայնածավալ լուսաբանում՝ հնարավորություն ընձեռելով վերջիններիս իրենց ձայնն ընտրողներին հասանելի դարձնել: Հանրային հեռարձակողը կուսակցություններին տրամադրել է անվճար և վճարովի եթերաժամանակ Ընտրական օրենսգրքի համաձայն: Սա թերևս բարելավում կարող է համարվել՝ պաշտոնական քարոզարշավին նախորդող ժամանակահատվածի    համեմատ: Հեռուստատեսության և ռադիոյի ազգային հանձնաժողովը չի արձանագրել Օրենսգրքում լրատվամիջոցներին առնչվող դրույթների որևէ խախտում:

Թեկնածուների գրանցման ընթացակարգն ընդհանուր առմամբ ամբողջական է եղել, թեպետ, քաղաքացիության և մշտական բնակության հինգ տարվա պահանջը չի համապատասխանում ԵԱՀԿ պարտավորություններին և Եվրոպայի խորհրդի չափանիշներին: Համամասնական ցուցակների գրանցման ժամանակ գենդերային պահանջները պահպանվել են, սակայն այս քվոտան պահպանելու մեխանիզմ առկա չէր, կին թեկնածուներ իրնքնաբացարկ հայտնելու դեպքերում: Ընտրողների ցուցակների ճշտությունը և ընտրակեղծիքների համար դրանց
հավանական չարաշահման հնարավորությունը, որպես մտահոգություն բարձրացվել է մեծ թվով թեկնածուների կողմից՝ ավելացվելով ընտրական գործընթացների նկատմամբ ընդհանուր թերահավատությունը: Մինչ ընտրության օրը ընտրողների ցուցակները հասանելի են եղել հասարակության կողմից ստուգման համար, իսկ իշխանությունները տարբեր միջոցներ են ձեռնարկել դրանց որակը և ճշտությունը վերանայելու և բարելավելու համար: Չնայած ընտրողների գրանցմանն ուղղված բարեփոխված օրենսդրությանը, ընտրողների ցուցակների ճշտության վրա բացասաբար է ազդել տարբեր հաստատությունների միջև տվյալների փոխանակման ոչ բավարար կարգավորվածությունը:

Ընտրական օրենսգրքի քարոզչությանն առնչվող դրույթները երբեմն խախտվել են, մեծամասամբ տեղական իշխանությունների և որոշ կուսակցությունների կողմից: Սա ներառում է դասերի ժամանակ քարոզչական միջոցառումներին ուսուցիչների ներգրավվածությունը, քարոզարշավի ընթացքում կուսակցությունների հետ կապ ունեցող կազմակերպությունների կողմից մարդկանց և համայնքներին նվերներ տալը, և
քարոզչական նյութեր փակցնելը դպրոցների և համայնքային նշանակության շենքերին: Դիտարկված այդ դեպքերը նպաստել են ընտրությունների մասնակիցների համար անհավասար մրցակցային դաշտի ձևավորմանը, և ընտրողների վրա ճնշումների դեպքերի հետ միասին հակասում են ԵԱՀԿ 1990թ. Կոպենհագենյան փաստաթղթի 7.7 պարբերությանը: Սա ընդգծում է բոլոր շահագրգիռների կողմից նոր Ընտրական օրենսգրքի արդար և պատշաճ կիրառման անհրաժեշտությունը: Նոր Ընտրական օրենսգիրքը խստացրել է քարոզարշավի ֆինանսավորման կանոնները:
Այնուամենայնիվ, ԿԸՀ-ի վերահսկիչ-վերստուգիչ ծառայության սահմանափակ անկախությունը և քարոզարշավին ուղղված ծախսերի նեղ իրավական սահմանումը դեռևս պետք է հասցեագրել:

Դիմումների և բողոքների համար իրավական դաշտը և այն եղանակը, որով ընտրական հանձնաժողովները և դատարանները քննել են ընտրական վեճերը, հաճախ թողել են շահագրգիռ անձանց առանց իրենց բողոքների արդյունավետ քննության՝ հակասելով ԵԱՀԿ պարտավորություններին: Ընտրական օրենսգիրքը խստորեն սահմանափակում է բողոք ներկայացնելու իրավունքը, և ընտրական իրավունքների վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի որոշումները չեն կարող բողոքարկվել վերադաս դատարան: ԿԸՀ-ն գրանցել է 54 տեղական ՀԿ-ներ, ավելի քան 27,000 դիտորդներով, ընտրությունները դիտարկելու համար: Ընտրությունների մասնակիցները նշանակել են մեծ թվով վստահված անձանց: Քվեարկության օրը, ընդհանուր առմամբ, հանգիստ և խաղաղ էր: ԿԸՀ-ն հայտարարել է քվեարկության նախնական արդյունքների 62 տոկոսը: Դիտարկված ընտրական տեղամասերից զգալի մեծ մասում քվեարկության գործընթացը կանոնակարգված և լավ կազմակերպված է եղել: Սակայն, կազմակերպչական խնդիրներ, գործընթացի անհարկի միջամտության և լուրջ խախտումների դեպքեր են դիտարկվել բավական մեծ թվով ընտրական տեղամասերում: Բազմակի քվեարկությունից խուսափելու համարնախատեսված թանաքը նախատեսված արդյուքը չի ունեցել: Դիտարկված ընտրական տեղամասերից մեկ հինգերորդում ձայների հաշվարկը բացասական է գնահատվել՝ ընթացակարգային խնդիրների և առանձին լուրջ խախտումների հետևանքով: Չնայած նկատված ոչ համապատասխան տարածքների և մարդկային կուտակումների, արդյունքների ամփոփման գործընթացը դրական է գնահատվել գերթե բոլոր ԸԸՀ-ներում: