Այսօր լրացավ մեծ ճարտարապետի մահվան 145 տարին

Այսօր լրանում է ճարտարապետ Կարապետ ամիրա Պալյանի (1800-1866) մահվան 145-րդ տարին։ Թանզիմաթի ժամանակաշրջանում հայ ճարտարապետները մեծ դեր են ունեցել Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք Կ. Պոլսի շինարարության զարգացման և արդի ճարտարապետությանն ուրույն դիմագիծ տալու մեջ: Այդ ճարտարապետների շարքում իրենց հատուկ տեղն ունեն Պալյան ընտանիքի ներկայացուցիչները:

 Պալյան ընտանիքը սերում է Կեսարիայի Դերեվանք գյուղից: Այս ընտանիքը տվել է ճարտարապետների մի քանի սերունդ: 18-19-րդ դարերում նրանք որպես արքունի ճարտարապետներ ծառայել են Օսմանյան արքունիքին: Կարապետ ամիրա Պալյանը  արքունի ճարտարապետի պաշտոնին անցել է հոր՝ Գրիգոր Պալյանի մահից հետո։

Նրա առաջին գործը Եդիգուլեի հայկական եկեղեցին է: Կարապետ ամիրան տեղի հայ համայնքին իր օժանդակությունն է բերել ոչ միայն իբրև ճարտարապետ, այլև գործուն մասնակցություն է ունեցել հայ համայնքի հասարակական կյանքում: Սուլթան Աբդուլ Մեջիդից ձեռք է բերել Ազգային հոգևոր եւ գերագույն ժողովների արտոնագրեր: Նա նյութական կարևոր նվիրատվություններ կատարելով հիմնել է կրթօջախներ: Անիում ուսումնասիրել է հայկական ճարտարապետությունը:
Կարապետը հաջորդական երեք սուլթանների օրոք (Մահմուդ Բ, Աբդուլ Մեջիդ և Աբդուլ Ազիզ) ստանձնել է Ստամբուլի ճարտարապետական կառույցների շինարարությունը՝ այս ապարեզում ծառայելով շուրջ երեք տասնամյակ:
Կարապետ Պալյանի հայտնի կառույցներից են Դոլմաբահչեի պալատը և մզկիթը, Ջեմիլե և Մյունիրե սուլթանական ծովափնյա պալատները (այժմ Սինան գեղարվեստի համալսարան), Եըլդզի հին ապարանքը, Չրաղանի հին պալատը, դղյակներ, զորանոցներ, զանազան հաստատություններ, գործարաններ, ամբարտակներ: Նշանավոր է Եդիգուլեի Ս. Փրկիչ հայկական հիվանդանոցը, կից Ս. Հակոբ, Գուրուչեշմեի Երևման Ս. Խաչ, Բեշիկթաշի Ս. Աստվածածին, Բեյօղլուի Ս. Երրորդություն եկեղեցիները, Սկյուտարի ճեմարանի շենքը և այլն: Պարգևատրվել է Օսմանյան կառավարության պատվո նշանով:

Մասնագետների կարծիքով՝ միայն Դոլմաբահչեի հոյակերտ պալատը բավարար է արդեն, որպեսզի նա համարվի Պալյան ընտանիքի ամենատաղանդաշատ և վարպետ ճարտարապետը: