Թռչուններն ընդամենը երիտասարդ դինոզավրեր են

Գիտնականները պարզել են, որ թռչունների առաջացման առանցքային իրադարձությունները կապված են նրանց նախնիների՝ դինոզավրերի արագացված էվոլյուցիայի հետ, որոնք թռչուններին են փոխանցել իրենց ոչ-սեռահասուն հատկանիշները։ Աշխատանքը տպագրվել է Nature պարբերականում, որի համառոտ բովանդակությունը ներկայացնում է New Scientist-ը։

Արխատ Աբժանովի ղեկավարությամբ աշխատող գիտական խումբը վերլուծության է ենթարկել հազարավոր բրածո դինոզավրերի, վաղ թռչունների, ժամանակակից թռչունների, ինչպես նաև նրանց մեձավոր ազգականների՝ կոկորդիլոսների գանգերի ձևաբանական բնութագրիչները։ Այդ նպատակով գիտնականներն իրականացրել են բրածո մնացորդների տոմոգրաֆիա և կառուցել հնագույն կենդանիների գանգերի եռաչափ համակարգչային մոդելները՝ առանձնացնելով դրանց հիմնական պարամետրերը, որպիսիք են ակնախոռոչների չափսերը և ուղեղի ծավալը։

Հեղինակները հաջողել են պարզել, որ չնայած թռչունների և դինոզավրերի գանգի կառուցվածքը բավականին տարբեր է, իր հատկանիշներով դինոզավրերի գանգերի սաղմնային փուլում դրանք մեծ նմանություններ են ցուցաբերում։ Թռչունների և ոչ-սեռահասուն դինոզավրերի մոտ ավելին է ուղեղի համեմատական ծավալը և ակնախոռոչների մեծությունը, նման է վերին ծնոտի կազմությունը, որը թռչունների մոտ հետագայում վեր է ածվել կտուցի։

Գիտնականներն ասում են, որ հայտնաբերված նմանությունները տարածվում են արխոզավրերի ամբողջ խմբի վրա։ Դրանք այն կենդանիներն են, որոնք միավորում են ժամանակակից թռչուններին և նրանց մերձավոր ազգականներին՝ կոկորդիլոսներին։ Դատելով ստացված տվյալներից՝ կարելի է պնդել, որ թռչունների ծագման ժամանակ առանցքային դեր է խաղացել նեոտենիան՝ ոչ-սեռահասուն տարիքում սերնդաբերումը։

Գանգերի «մանկական» հատկանիշները, այդ թվում՝ մեծ աչքերը և համեմատաբար ավելի ծավալուն ուղեղը, թույլ են տվել թռչունների առաջին նախնիներին գոյատևել մնացյալ սողունների մասսայական մահացության ժամանակաշրջանում և յուրացնել թռիչքը, ինչը շարժումների ավելի մեծ համաձայնեցվածություն է պահանջում։ Հետագայում թռչունները դարձել են ողնաշարավորների ամենահաջողակ խմբերից մեկը՝ զարգանալով մոտ 10000 տեսակների՝ զբաղեցնելով էկոլոգիական գրեթե բոլոր խորշերը։

Սեռական զարգացման արագության փոփոխությունը, հնարավոր է, նաև մարդու առաջացման գործում լուրջ ազդեցություն ունեցած լինի, քանի որ մարդիկ ևս, ինչպես նախաթռչունների և դինոզավրերի դեպքում էր, կրում են պրիմատների «մանկական» հատկանիշներ՝ ավելի ծավալուն ուղեղ, նոսր մազածածկույթ և այլն։