Աստղագետները Աղեղնավորի համաստեղությունում հայտնաբերել են հզոր արտանետումների (ջեթերի) հետքեր

Աստղագետները Աղեղնավոր A* ենթադրյալ սև խոռոչի մերձակայքում հայտնաբերել են նյութի գերհզոր արտանետումների (ջեթերի) հետքեր։ Հոդվածը տպագրվել է Astrophysical Journal պարբերականում։ Դրա համառոտ բովանդակությունը ներկայացնում է arXiv.org-ը։

Աշխատանքի շրջանակներում գիտնականները վերլուծել են Ֆերմի ուղեծրային աստղադիտարանի LAT դիտակի կողմից հավաքագրված բոլոր տվյալները, որոնք թույլ են տվել հայտնաբերել երկու հզոր գամմա-արտանետում։ Այսպիսի արտանետումներն առաջանում են, երբ պտտվող սև խոռոչը կլանում է միջաստղային գազի և փոշու մեծ քանակություն, որի ժամանակ նյութն արագանում է մինչ մերձլուսային արագություն և սկսում ինտենսիվ ճառագայթել գամմա ճառագայթման տիրույթում։

Գիտնականներն ընդգծում են, որ ջեթերի առկայության մասին խոսելը դեռ վաղ է, սակայն, եթե իրենց հայտնագործությունը հաստատվի, այն թույլ կտա հստակեցնել ժամանակակից կոսմոլոգիայի (տիեզերածնության) բազմաթիվ հարցեր։ Օրինակ, այս սև խոռոչը համարվում է բավականին պասիվ։ Նոր տվյալները գալիս են ապացուցելու, որ իրավիճակը կարող էր միանգամայն այլ լինել 20-50 հազար տարի առաջ։

Դա, իր հերթին, թույլ է տալիս եզրակացնել, որ խոռոչի ակտիվությունը կտրուկ կերպով փոփոխվել է ժամանակի ընթացքում։ Այժմ, աստղագետների գնահատականներով խոռոչի աճի արագությունը նվազագույնը մի քանի հազար անգամ ավելի դանդաղ է, քան պահանջվում է Գալակտիկայի ստեղծումից ի վեր անցած 13.2 միլիարդ տարիների ընթացքում ներկայիս չափսերին հասնելու համար։

Ջեթերի առկայությունը հաստատվելու արդյուքում մեկ այլ հարց կստանա իր պատասխանը, այն է՝ Գալակտիկայի հարթության երկու հանդիպակաց կողմերում հսկայական գամմա-ոլորտների առկայությունը։ Ոլորտները (պղպջակները), որոնք տրամագիծը մոտ 25000 լուսատարի է, առաջին անգամ նկարագրվել են 2010-ի նոյեմբերին։ Ֆերմի դիտակը նույնպես գրանցել է գամմա-ճառագայթմամբ ներարկված օբյեկտներ։

Ինքը դիտակը, որը սկզբնապես անվանվում էր GLAST, ուղեծիր է բարձրացվել 2008 թվականին։ Դրա ծառայության տևողությունը գնահատվում է 10 տարի, իսկ արժեքը՝ 650 միլիոն դոլար։ Դիտարանը գտնվում է 565 կիլոմետր բարձրության վրա և գերազանցապես փնտրում է «մութ նյութի» հետքերը, ինչպես նաևնուսումնասիրում երկրից տեսանելի պուլսաները (բաբախիչները)։