Միջատների մանրացման պատճառը թռչուններն են

Գիտնականները վերլուծել են վերջին 300 միլիոն տարիների ընթացքում Երկրագնդի մթնոլորտում թթվածնի պարունակության պատմությունը և եկել են այն եզրակացության, որ թթվածնի պարունակության նվազումը չէ, որ ստիպել է միջատներին փոքրանալ։ Աշխատանքը տպագրված է Proceedings of the National Academy of Sciences պարբերականում, որի համառոտ բովանդակությունը ներկայացնում է Science Now-ն։

300 միլիոն տարի ժամանակահատվածը գիտնականները բաժանել են 10-ական միլիոն տարի ժամանակամիջոցների և դիտարկել են տվյալ ժամանակային կտրվածքում թթվածնի պարունակությունը և այդ նույն ժամանակ ապրած միջատների չափսերը։ Ընդհանրապես հայտնի է, որ որքան ավելին է թթվածնի պարունակությունը, այնքան միջատներն ավելի մեծ են լինում, քանի որ չունենալով մազանոթներ և թոքեր, կյանքի վառելանյութը՝ թթվածինը նրանք կլանում են իրանց մարմնի մակերևույթով՝ դրանում առկա գազային խողովակների միջոցով։

Պարզվել է, սակայն, որ եթե 300-150 միլիոն տարի առաջ միջատների չափսերի տատանումները իրոք համընթաց են մթնոլորտում թթվածնի պարունակության տատամանը, ապա 140-130 միլիոն տարի առաջ այս համապատասխանությունը սկսում է խախտվել և, չնայած թթվածնի ավելացմանը, միջատների թևերի բացվածքը մանրանում է։

Հետաքրքրական է, որ հենց այս ժամանակաշրջանին է վերաբերում առաջին արքեոպտերիքսների ի հայտ գալը։ Հիշեցնենք, որ վերջիններս առաջին դինոզավրերն էին, որ ունակ էին թռիչքի (կամ գոնե երկարատև կառավարելի անկման)։ Այդ համընկումը հավանաբար պատահական չէ, քանի որ արքեոպտերիքսները, չունենալով ժամանակակից թռչունների թռիչքի վարպետությունը, այնուամենայնիվ, ազդել են հսկա միջատների էվոլյուցիայի ուղղվածության փոփոխության վրա։

Որքան ավելի մեծ է կենդանու չափսը, այնքան ավելին է նրա թռիչքի իներցիան (կտրուկ փոփոխությունների անընդունակության չափը կամ նախկին վիճակի պահպանման աստիճանը), ուստի այդքան ավելի հեշտ է որսալ կենդանուն։ Ժամանակի ընթացքում թռիչքի կատարելագործմանը զուգահեռ, թռչունները սովորեցին որսալ ավելի ու ավելի փոքր միջատներին. վերջիններիս մոտ էլ իներցիայի հետ կապված բարդություններից տեսակը պաշտպանելու բնական միջոցը չափսի փոփոխությունն էր։

Ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ ուշ տրիասի ժամանակաշրջանում՝ 200 միլիոն տարի առաջ, մթնոլորտում թթվածնի պարունակությունը մոտավորապես հավասար էր ներկային, թռչուններ դեռ չկային, իսկ միջատների թևերի բացվածքը հասնում էր 15-18 սանտիմետրի, ինչև 2-3 անգամ ավելին է, քան այժմ։