Դելֆինների գեները պատմում են ուղեղի էվոլյուցիայի մասին

Գիտնականները վերլուծել են դելֆինների ԴՆԹ-ի առանձնահատկությունները և տեղորոշել են այն գեները, որոնք այս կենդանիների նախնիներին թույլ են տվել կտրուկ ավելացնել ուղեղի ծավալը։ Ուսումնասիրությունը տպագրվել է Proceedings of the Royal Society B պարբերականում, որի համառոտ բովանդակությունը ներկայացնում է ScienceNow-ն։

Գենետիկայի մասնագետները դելֆինների կոդավորող սպիտակուց-գեների ԴՆԹ-ի տասնյակ հազարավոր հաջորդականությունները համեմատել են այլ կաթնասունների նմանատիպ շղթաների հետ՝ որոշելով առաձին գեների և ընդհանրապես գենոմի էվոլյուցիայի արագությունը, ինչը թույլ է տվել պարզել, թե որ գեներն են բնական ընտրության ժամանակ գերիշխող եղել և հանգեցրել օրգանիզմի կողմից նոր հատկությունների ձեռքբերման, իսկ որոնք՝ կուտակել պատահական մուտացիաներ։

10,000-անոց ընտրանքում հնարավոր է եղել հայտնաբերել 228 գեն, որոնց մուտացիան դելֆիններին դարձրել է այնպիսին, ինչպինին նրանք այսօր կան։ Գեներից 27-ը կապված են կենտրոնական նյարդային համակարգի (ուղեղի) հետ։ Դրանցում կան նաև այնպիսիք, որոնք մարդու դեպքում կարևոր դեր ունեն քնի, հիշողության, սինապտիկ կապերի ձևավորման և մտածողության կառավարման գործում։

Գտնված գեներից շատերը մասնակցություն ունեն միտոքոնդրիումների և գլյուկոզայի մետաբոլիզմում, թոքերի և սրտանոթային համակարգի կազմավորման գործում։ Գենետիկոսների կարծիքով, փոփոխություններն այս գեների հաջորդականություններում կարող են միաժամանակ կապված լինել ուղեղի ծավալի աճի և լողի ընթացքում շունչը երկարատև պահելու անհրաժեշտության հետ։

Կետանմանները, որոնց թվին են պատկանում նաև դելֆինները, 50 միլիոն տարի առաջ ջրային կյանքի անցնելուց ի վեր խոշորագույն փոփոխություններ են կրել։ Վերջույթների՝ լողակների վերածվելուց, մորթու անհետացումից և երկար ժամանակ առաց թթվածնի դիմանալուց զատ, այս կենդանիներն զարգացրել են նաև բարդագույն ուղեղ։ Դելֆինների բարձր մտավոր հատկությունները քաջ հայտնի են, իսկ ուղեղի և մարմնի ծավալի հարաբերակցությամբ նրանք գերազանցում են անգամ շիմպանզեներին և մարդուց հետո զբաղեցնում երկրորդ հորիզոնականը։ Իրենց ցամաքային նախնիների համեմատ, դելֆինների ուղեղը խոշորացել է երեք անգամ։