Վաղ գալակտիկայի պարուրաձև կառուցվածքը մտահոգել է աստղագետներին

Աստղագետները Hubble և Keck աստղադիտակներով ստացել են վաղ գալակտիկայի մի պատկեր, որի պարուրաձև կառուցվածքը չի համապատասխանում աստղային համակարգերի կազմավորման մասին ժամանակակից պատկերացումներին։ Հետազոտությունը տպագրվել է Nature պարբերականում. դրա համառոտ բովանդակությունը ներկայացնում է ScienceNow-ն։

Գիտնականները Hubble դիտակի տվյալների մշակման ընթացքում ուշադրություն են դարձրել Պեգասի համաստեղության Q2343-BX442 գալակտիկային։ 306 հեռավոր գալակտիկաների շարքում այս մեկն օժտված է եղել ակնառու պարուրաձևությամբ, ինչը բնութագրական չէ վաղ Տիեզերքի գալակտիկաների համար։ Ավելին, դրա բաղադրիչ աստղերի լույսի կարմիր շեղման մեծությունը ցույց է տալիս, որ հայտնաբերված գալակտիկան գտնվում է Արեգակից 10.7 միլիարդ լուսատարի հեռավորության վրա, ինչև նշանակում է, որ դիտակով ստացած տեսքն այդ օբյեկտն ունեցել է 10.7 միլիարդ տարի առաջ, այսինքն՝ Մեծ Պայթյունից ընդամենը 3 միլիարդ տարի հետո (Տիեզերքի տարիքը ժամանակակից տվյալների համաձայն հաշվվում է մոտ 13.7 միլիարդ տարի - Ծ.Թ.)։

Hubble դիտակի չափումները հաստատվել են Հավայան կղզիների Քեք (Keck) աստղադիտարանի տվյալներով։ Բացի այդ, աստղագետները պարզել են այս աստղային համակարգում աստղերի շարժման արագությունը։ Այն մոտավորապես համընկնում է մեր գալակտիկայի աստղերի արագություններին։ Իր չափերով BX442-ը մոտ երկու անգամ փոքր է Ծիր Կաթնից. դրա տրամագիծը մոտ 50,000 լուսատարի է։ Նրանում, սակայն, ավելի շատ են գազափոշին և իր երիտասարդ տարիքին համապատասխան՝ նորակազմ աստղերի թիվը։

Աստղային համակարգերի կազմավորման մասին արդի պատկերացումների համաձայն, պարուրաձև կառուցվածքը հատուկ է Տիեզերքի ուշ փուլերի գալակտիկաներին։ Վաղ աստղախմբերում գազի և աստղերի շարժման բարձր արագությունը խանգարում է դրանցում հստակ պարուրաթևերի կազմավորմանը։ Վաղ գալակտիկաները սովորաբար նման են աստղերի անկանոն խտացումների։ Պարույրների կազմավորումը տեղի է ունենում ավելի ուշ, երբ շփման և արգելակման արդունքում նվազում է տարբեր աստղերի շարժման արագությունը։ Այժմ պարուրաձև են հայտնի գալակտիկաների մոտ 2/3-ը։ Վաղ գալակտիկաներում նման կառուցվածք հայտնաբերվում է առաջին անգամ։

Գիտնականները դեռ հստակորեն չգիտեն, թե այս հայտնագործությունն ինչ է վկայում, սակայն առաջարկում են BX442 գալակտիկայի պարուրաձև կառուցվածքի առաջացման երկու հիմնական վարկած։ Այն կարող է պայմանավորված լինել դրանից ոչ հեռու գտնվող մեկ այլ՝ արբանյակ աստղային համակարգի գրավիտացիոն դաշտի ազդեցությամբ։ Ի միջիայլոց, նման արբանյակ գալակտիկաները հանգեցնում են երկու, այլ ոչ երեք պարույրների կազմավորման, ինչպես BX442-ում է։ Իր դերը կարող էր ունենալ նաև աստղային համակարգությունում գազի անսովոր մեծ քանակությունը։ Հնարավոր է, որ հենց դրանով է պայմանավորված պարույրների կայունությունը։