The Washington Post. Հասարակական կազմակերպության և քաղաքական բանավեճի կրճատումը Հայաստանում

The Washington Post-ը «Սիվիլիթաս» հիմնադրամի և Հայաստանում քաղաքական բանավեճի վերաբերյալ հոդված է հրատարակել, որում տեղ գտած անճշտությունների ուղղումով հոդվածը ներկայացնում ենք ձեր ուշադրությանը ստորև։

Քարոզարշավն ընդդեմ արևմուտքի կողմից աջակցություն ստացող ՀԿ-ների տարածում է գտնում Հայաստանում, որտեղ նախկին արտգործնախարարը մեղադրվում է «փողերի լվացման» մեջ, որովհետև նա ներդրումներ է ստացել ԱՄՆ նախագահական նախկին թեկանածու Ջոն Հանթսմանի հոր կողմից՝ հասարակական-քաղաքացիական նախագծերին աջակցելու նպատակով:

Թիրախը Վարդան Օսկանյանն է՝ ԱՄՆ-ում կրթություն ստացած հայ, ով արտգործնախարար է եղել 1998-2008թ.թ., իսկ հետո հիմնել է «Սիվիլիթաս» հասարարակական կազմակերպությունը: Մեղադրանքն այն է, որ Ջոն Հանթսման Ավագի՝ մոտ 2 մլն դոլարի ներդրումը, որը մանրամասնորեն նկարագրված է «Սիվիլիթաս»-ի կայքում, խախտում է Հայաստանի օրենքները:

Ըստ Հայաստանի վերլուծաբանների՝ գործի հիմքում ընկած է քաղաքականությունը և այն, թե արդյոք Հայաստանը կունենա բաց բազմակուսակցական բանավեճեր, թե կհետևի Ռուսաստանին` վերադառնալով սովետական ոճի ավտորիտար կառավարմանը: Հայաստանի Ազգային անվտանգության ծառայությունը ուժը կորցրած է ճանաչել Օսկանյանի խորհրդարանական անձեռնմխելիությունը, ինչը տեղական լրատվամիջոցների կողմից բնութագրվել է որպես նախաբան՝ քրեական հետապնդման համար:

Օսկանյանին հետապնդելու քայլն սկսվեց այն բանից հետո, երբ նա 2012թ. սկզբին միացավ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությանը, իսկ հետո հայտարարեց, որ չի աջակցի կոալիցիոն նախագահ Սերժ Սարգսյանին և նրա իշխող կուսակցությանը: Սարգսյանի կառավարությունը Ռուսաստանի ամուր դաշնակիցն է, իսկ Օսկանյանը դիտարկվում է որպես անկախ և պոտենցիալ արևմտամետ:

Իրավական պայքարը Երևանում՝ Հայաստանի մայրաքաղաքում, կարող է թվալ մի փոքրիկ կողմնակի առանձին ներկայացում, բայց այն արտացոլում է մի կարևոր և անհանգստացնող միտում: Մոսկվայում և այլ նախկին սովետական մայրաքաղաքներում ՀԿ-ները ճնշման են ենթարկվում իշխանությունների կողմից, ովքեր նրանց դիտարկում են որպես պոտենցիալ հիմք՝ ժողովրդական աջակցության և քաղաքական փոփոխության համար: Այս ամիս Ռուսաստանը հայտարարեց, որ հեռացնում է USAID-ն՝ Միջազգային զարգացման ԱՄՆ գործակալությունը, որը դրամական միջոցների ներդրումներ է կատարել բազմաթիվ ռուսական ՀԿ-ներում: Նմանատիպ ճնշում ակնհայտ է Ադրբեջանում, Ուկրաինայում և Բելառուսում, ինպես նաև բազմաթիվ մահմեդական երկրներում, ինչպես օրինակ՝ Եգիպտոսում և Պակիստանում:

«Սիվիլիթաս»-ի գործը հետաքրքիր է մասամբ Ջոն Հանթսմանի հոր ներգրավվածության պատճառով: Ավագ Հանթսմանը ակտիվ բարերար է Հայաստանում 1988թ. երկրաշարժից ի վեր և, ինչպես նշում է «Սիվիլիթաս»-ը, մոտ 20 մլն դոլարի ներդրում է կատարել հայկական խնդիրների լուծման համար: Երբ «Huntsman International» ընտանեկան ընկերությունը 2010թ. որոշեց փակել իր հայկական մասնաճյուղը՝ «Huntsman Building Products»-ը, ընկերությունը գրավոր նամակով հայտարարեց, որ հասույթները անցնում են Օսկանյանին՝ ելնելով «Սիվիլիթաս»-ի շահերից: Վաճառքը կազմեց մոտ 2մլն դոլար, որից 577.000 դոլարը անցավ հենց «Սիվիլիթաս»-ին և 1.4 մլն դոլար Օսկանյանին՝ հետագա բաշխման համար: (Օսկանյանը նշել է, որ ինքն արդեն  548.000 դոլար փոխանցել է «Սիվիլիթաս»-ին, ինչին հաջորդելու են նաև այլ փոխանցումներ)։

«Սիվիլիթաս»-ը հրատարակում է թերթ և ունի ինտերնետային հեռուստատեսություն, որոնք անկախ ձայներ են մի երկրում, որտեղ ԶԼՄ–ներից շատերը ղեկավարվում են կառավարության կողմից:

Օսկանյանը և «Սիվիլիթաս»-ը իրենց կողմն են գրավել և միջազգային նվիրատվություններ, այդ թվում կառավարական դրամաշնորհներ ստացել Գերմանիայի, Նիդերլանդների, Նորվեգիայի, Լեհաստանի, Շվեյցարիայի, Միացյալ Թագավորության և Միացյալ Նահանգների կողմից: Նրանք նաև ստացել են անձնական դրամաշնորհներ Եվրասիա գործընկերություն հիմնադրամի (Eurasia Partnership Foundation) և Գերմանական Մարշալ հիմնադրամի կողմից (The German Marshall Fund): (Լիարժեք բացահայտման համար նշեմ, որ ես GMF-ի հոգաբարձու եմ և հանդիպել եմ Օսկանյանին մի քանի միջազգային համաժողովների ընթացքում)։

Հայաստանում ԱՄՆ դսպան Ջոն Հեֆերնը հունիսին մի խումբ եվրոպացի դեսպանների հետ այցելեց «Սիվիլիթաս» և հետո խոսեց Ազատ Եվրոպա ռադիոյի՝ Ազատություն ռադիոկայանի հայկական ծառայության լրագրողի հետ: Նա կազմակերպության դեմ քայլն անվանեց «մտահոգիչ» և ավելացրեց. «Սիվիլիթասը շատ կարևոր գործընկեր է մեզ համար, և մենք կարծում ենք՝ այն իրոք քաղաքական տեսանկյունից շատ կարևոր է Հայաստանի և լրատվամիջոցների համար»։

«Սիվիլիթաս»-ն ունի միջազգային խորհրդատվական մարմին, որի մեջ ընդգրված են Սթիվեն Բոսուորտը՝ ԱՄՆ նախկին դեսպան, ով այժմ Թաֆթս համալսարանի Իրավունքի և դիվանագիտության Ֆլեթչեր դպրոցի դեկանն է, որն ավարտել է Օսկանյանը։

Օսկանյանին և Հանթսմանին՝ երկու հայտնի և լայնորեն հարգված գործիչներին հետապնդելու որոշումը վախեցնող է, որովհետև այն արտացոլում է, թե որքան հեռու կարող են գնալ բանավեճերը սահմանափակելու հարցում:

Մի քանի տարի առաջ Ռուսաստանը և իր նախկին «արբանյակները» լեփ-լեցուն էին հասարակական-քաղաքացիական նախագծերով և ՀԿ-ներով, որոնց կապերը արևմուտքի հետ կոսմոպոլիտական շունչ էին հաղորդում Սովետական կայսրության՝ երբեմնի մթում կորած անհյուրընկալ մայրաքաղաքներին: