Գիտնականը բացահայտում է, թե ինչպես է ընթերցանությունը վերակառուցում ուղեղը 90 տարեկանում

Գիտություն և Մշակույթ 1 Օգոստոս, 2025 0:51

Կարդալու ընթացքում ուղեղում ձևավորվում են նոր նեյրոնային ցանցեր և կառուցվածքներ: Ընդհանուր առմամբ, այս գործընթացում ներգրավված է 32 հատված, և այս ազդեցությունը տեղի է ունենում նույնիսկ 80 տարեկանից բարձր տարեցների մոտ: Այս մասին KP.RU-ին հայտնել է ֆիզիոլոգ, հոգեբան, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր և Ռուսաստանի կրթության ակադեմիայի ակադեմիկոս Մարյանա Բեզրուկիխը:

Մասնագետը հղում է կատարել Գերմանիայի ճանաչողական գիտությունների ինստիտուտի կողմից անցկացված լայնածավալ մետա-վերլուծության արդյունքներին: Գիտնականները համատեղել են ընթերցանության տարբեր ասպեկտներին նվիրված 163 ուսումնասիրությունների տվյալները՝ սկսած բառերի, տեքստերի և «գլոկայա կուզդրա» նման անիմաստ կեղծ բառերի ընկալումից մինչև տարբեր լեզուներով բարձրաձայն և լուռ ընթերցանությունը: Առաջին անգամ տեղեկատվության նման ծավալը դիտարկվել է համալիրում:

Պարզվել է, որ ընթերցանության գործընթացում ներգրավված են և՛ ձախ, և՛ աջ կիսագնդերը, բայց դրանք պատասխանատու են տարբեր խնդիրների համար: Հետազոտողները հատուկ ուշադրություն են դարձրել ուղեղիկի դերին. դրա մասնակցությունը շատ ավելի լայն է, քան նախկինում կարծում էին:

«Ուղեղիկը մասնակցում է արտաբերմանը՝ բարձրաձայն և նույնիսկ լուռ արտաբերման ժամանակ, երբ մենք պարզապես «ասում ենք» բառեր ինքներս մեզ։ Այն նաև ներառված է խոսքային գործունեության բոլոր բաղադրիչներում», - բացատրում է Մարիանա Բեզրուկիխը։

Անսպասելի էր նաև, որ ուղեղի տարբեր մասերը տարբեր դերեր են խաղում. ձախ կեսը, դատելով սկանավորման արդյունքներից, ավելի ակտիվորեն է մասնակցում տեքստի իմաստային մշակմանը։

Կենսաբանական գիտությունների դոկտորի խոսքով՝ այս բոլոր գործընթացները կապված են նեյրոպլաստիկության՝ ուղեղի նոր բջիջներ, կապեր և կառուցվածքներ ստեղծելու ունակության հետ։

«Գենետիկորեն մենք ծրագրավորված չենք կարդալու համար։ Ուղեղը չունի «պատրաստի» կառուցվածք, որը թույլ է տալիս մեզ կարդալ բնիկ ձևով՝ առանց մարզվելու։ Մենք սովորում ենք կարդալ։ Եվ դա նշանակում է, որ մենք ստեղծում ենք այս նոր ցանցերը», - պարզաբանեց մասնագետը։

Մասնագետը նշեց, որ տեքստերի բարդության աճին զուգընթաց ուղեղն ավելի ինտենսիվ է աշխատում։ Բեզրուկիխի խոսքով՝ ընթերցանությունը մնում է զարգացման ամենահզոր գործիքներից մեկը. այն ոչ միայն պահպանում է ճանաչողական գործառույթները, այլև բառացիորեն վերակառուցում է ուղեղը ցանկացած տարիքում։

«Նեյրոպլաստիկության, այսինքն՝ նոր կապերի ստեղծման հետևանքները նկատվում են ծերության շրջանում։ Վերջին ուսումնասիրություններից մեկում գիտնականները նկատել են, թե ինչպես են նոր բջիջներ հայտնվում մարդու մոտ 80 տարեկանում։ Միապաղաղ աշխատանք կատարող ուղեղը, առանց նոր առաջադրանքների, ընդհակառակը, գտնվում է քնած վիճակում», - եզրափակեց մասնագետը։

Թարգմանությունը՝ Lurer.com-ի