Գիտնականները վերանայել են Լուսնի վրա ամենամեծ խառնարանի առաջացման վերաբերյալ իրենց տեսությունը

Լուսնի վրա Հարավային բևեռ-Այթկեն խառնարանի (SPA) ձևի նոր վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այն կարող է ձևավորվել հյուսիսից, այլ ոչ թե հարավից եկող աստերոիդի բախման հետևանքով, ինչպես նախկինում կարծում էին։ Այս մասին նշվում է Արիզոնայի համալսարանի մի խմբի կողմից անցկացված ուսումնասիրության մեջ։ Արդյունքները հրապարակվել են Nature ամսագրում։

SPA խառնարանը գտնվում է Լուսնի հակառակ կողմում և համարվում է Արեգակնային համակարգի ամենահին և ամենամեծ բախման ավազանը։ Դրա տարիքը գնահատվում է մոտավորապես 4.3 միլիարդ տարի։ Նախկինում ենթադրվում էր, որ խառնարանը ձևավորվել է հարավից անկյան տակ բախվող աստերոիդի պատճառով, ինչը կբացատրեր ավազանում ապարների ասիմետրիկ բաշխումը։

Նոր ուսումնասիրության մեջ գիտնականները հաշվի են առել տեղագրական տվյալները, գրավիտացիոն չափումները և լուսնային կեղևի հաստության մոդելները։ Նրանք պարզել են, որ խառնարանն ունի կոնաձև, արցունքի կաթիլի ձև, որը նեղանում է դեպի հարավ։ Այս երկրաչափությունը ցույց է տալիս, որ աստերոիդը, հավանաբար, շարժվել է հյուսիսից դեպի հարավ՝ դիպչելով Լուսնի մակերեսին։

Այս վարկածը ստուգելու համար գիտնականները համեմատել են SPA խառնարանի ձևը այլ հայտնի բախման կառուցվածքների հետ, այդ թվում՝ Մարսյան «Հելլադա» և «Ուտոպիա» խառնարանների հետ, որոնց ծագումնաբանությունն ավելի մանրամասն ուսումնասիրվել է: Դրանց միջև նմանությունները ամրապնդել են հյուսիսային բախման ուղղության վարկածը։

Եթե հաստատվեն, այս արդյունքները կօգնեն մեզ ավելի լավ հասկանալ, թե ինչպես են ապարները բաշխվել Լուսնի ներքին շերտերում և ինչպես են դրանք սառչել Լուսնի ձևավորումից հետո՝ մագմայի օվկիանոսից: Սա նաև նշանակում է, որ SPA ավազանի եզրերի երկայնքով գտնվող ապարները կարող են պարունակել Լուսնի խորը շերտերի բեկորներ, որոնք նախկինում անհասանելի էին վերլուծության համար։

NASA-ի առաջիկա «Արտեմիս III» առաքելությունը, որը նախատեսում է անձնակազմ վայրէջք կատարել SPA տարածաշրջանում, կարող է նոր տվյալներ տրամադրել լուսնային կեղևի կառուցվածքի և այդ տարածաշրջաններում ջրային սառույցի առկայության վերաբերյալ: Այնուամենայնիվ, Մեծ Բրիտանիայի Բաց Համալսարանի ներկայացուցիչ Մահեշ Անանդի խոսքով, վերջնական եզրակացություններ կարելի է անել միայն բախման վայրից նմուշները Երկիր վերադարձնելուց հետո:

Թարգմանությունը՝  Lurer.com-ի