Մարդկանց և ձկների ուղեղում հայտնաբերվել է տարածված հին մեխանիզմ։

Ձկներն ու մարդիկ օգտագործում են նույն հին ուղեղի սկզբունքը՝ չնայած հարյուր միլիոնավոր տարիների էվոլյուցիային։ Այս եզրակացությանն է հանգել գիտնականների միջազգային խումբը, որն ուսումնասիրում է, թե ինչպես է ողնաշարավորների ուղեղը մշակում զգայարաններից եկող տեղեկատվությունը։ Արդյունքները հրապարակվել են Science ամսագրում։

Գիտնականները վաղուց նկատել են, որ ձկների, թռչունների և կաթնասունների ուղեղները, չնայած իրենց տարբեր կառուցվածքներին, լուծում են նույն խնդիրները զարմանալիորեն նման ձևով։ Ստուգելու համար, թե արդյոք սա հիմնարար կանոն է, հետազոտողները ուսումնասիրել են երիտասարդ զեբրաձկների ուղեղը։

Փորձի ընթացքում կենդանիները տեղադրվել են մանրադիտակի տակ և ենթարկվել լույսի հերթական փայլատակումների և ջրի մեղմ տատանումների, միաժամանակ գրանցելով ամբողջ առաջային ուղեղի ակտիվությունը։

Պարզվել է, որ ձկների, ինչպես մարդկանց մոտ, ուղեղը նախ առանձին մշակում է տարբեր զգայարաններից եկող ազդանշանները, ապա աստիճանաբար ինտեգրում դրանք շրջակա աշխարհի միասնական պատկերի մեջ։ Միակ տարբերությունն այն է, թե որ կառուցվածքներն են կատարում այս խնդիրը։ Մինչդեռ կաթնասունների մոտ թալամուսը խաղում է հիմնական դեր, ձկների մոտ դա նախագլոմերուլյար համալիրն է։ Չնայած իրենց անատոմիական տարբերություններին, երկու կառուցվածքներն էլ կատարում են գործնականում նույն գործառույթը։

Հետազոտողները նաև հայտնաբերել են մասնագիտացված նեյրոններ, որոնք ակտիվանում էին միայն երկու ազդանշանների՝ օրինակ՝ լույսի և թրթռման միաժամանակյա ժամանումից։ Այս բջիջները հազիվ էին արձագանքում առանձին խթաններին։ Գիտնականների խոսքով՝ այս նեյրոնները օգնում են ուղեղին հասկանալ, որ տարբեր զգացողությունները վերաբերում են նույն իրադարձությանը, թույլ տալով մեզ կապել, օրինակ՝ կայծակի բռնկումը և որոտի ձայնը։

Ավելին, գիտնականները բացահայտել են տեղեկատվության մշակման եզակի հիերարխիա. առաջային ուղեղի հետին հատվածներում կան բջիջներ, որոնք արձագանքում են առանձին ազդանշաններին, մինչդեռ առջևի մասում կան նեյրոններ, որոնք ինտեգրում են տարբեր զգայարաններից ստացված տվյալները։

Հեղինակները կարծում են, որ սա վկայում է ողնաշարավորների ուղեղի կազմակերպման հին էվոլյուցիոն սկզբունքի գոյության մասին։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ձկներն ու մարդիկ ընտրել են զարգացման տարբեր ուղիներ, նրանց նյարդային համակարգերը դեռևս կառուցում են աշխարհի իրենց ընկալումը՝ օգտագործելով նույն ալգորիթմը. նախ նրանք առանձնացնում են զգայական տեղեկատվությունը, ապա այն հավաքում են ամբողջական պատկերի մեջ։