Նեբրասկայում հայտնաբերել են 12 միլիոն տարի առաջ ապրած հսկայական անհետացած շների հետքեր (լուսանկար)

ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգում գիտնականները շարունակում են ուսումնասիրել կենդանիների արտասովոր գերեզմանոցը, որը ձևավորվել է մոտ 12 միլիոն տարի առաջ՝ հզորագույն հրաբխային ժայթքման հետևանքով, հայտնում է Phys.org-ը։

Նույնիսկ վայրի հայտնաբերումից տասնամյակներ անց հետազոտողները շարունակում են գտնել տարածաշրջանի հնագույն բնակիչների կյանքի նոր ապացույցներ։

Առեղծվածներից մեկը Borophaginae-ի ներկայացուցիչներն էին՝ անհետացած գիշատիչների խումբ, որոնց անվանում են «ոսկոր ջարդող շներ»։ Նրանք մոտավորապես ժամանակակից գայլերի չափ էին և չէին պատկանում իսկական շների ցեղատեսակին, թեև նրանց էվոլյուցիոն ազգականներն էին։

Վերջին տարիներին գիտնականները հրաբխային մոխրի մեջ հայտնաբերել են թաթերի հետքեր, որոնք ենթադրաբար թողել էին այդ կենդանիները։ Հին ռնգեղջյուրների, ձիերի և ուղտերի ոսկորների վրա նույնպես հայտնաբերվել են կծած հետքեր, որոնք համապատասխանում են Borophaginae-ի ատամներին։ Իսկ գիշատիչների քարացած արտաթորանքում՝ կոպրոլիտներում, պահպանվել են ոսկորների բեկորներ։

Միևնույն ժամանակ «ոսկոր ջարդող շների» բուն կմախքները դեռևս չեն հայտնաբերվել։ Հետազոտողները ենթադրում են, որ գիշատիչները կարող էին վերապրել աղետի սկզբնական փուլը։ Մինչ մյուս կենդանիները մոխրի մեջ սատկում էին ջրատեղիի մոտ, նրանք, հնարավոր է, դեռ որոշ ժամանակ մնացել են այնտեղ և սնվել նրանց դիերով, ապա հեռացել։ Չի բացառվում, որ նրանց մնացորդները դեռ պետք է գտնվեն, օրինակ՝ հնագույն որջերում։

Վայրը ստացել է Ashfall Fossil Beds անվանումը՝ «Էշֆոլի բրածո շերտեր»։ Երկրաբանները կարծում են, որ կենդանիների զանգվածային ոչնչացման պատճառը ներկայիս Այդահոյի տարածքում տեղի ունեցած հսկայական հրաբխային ժայթքումն էր՝ Նեբրասկայից մոտ 1450 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Այն մոտավորապես հազար անգամ ավելի հզոր էր, քան 1980 թվականին Սենթ Հելենս հրաբխի ժայթքումը։

Հրաբխային մոխիրը թափվել էր Մեծ հարթավայրերի հսկայական տարածքում։ Էշֆոլի շրջանում դրա շերտը հասնում էր 2,4–3 մետրի, մինչդեռ հյուսիսային Նեբրասկայի մյուս վայրերի մեծ մասում դրա հաստությունը կազմում է մոտ 30 սանտիմետր։

Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ կենդանիները սատկել են ջրատեղիի մոտ՝ ոչ խորը իջվածքում, որտեղ անձրևների սեզոնին ջուր էր կուտակվում։ Փոքր կենդանիները, հավանաբար, արագորեն սատկել են մոխրի տակ։ Խոշորները կարողացել են վերապրել ժայթքման առաջին փուլը, սակայն աստիճանաբար խեղդվել են, քանի որ մոխիրը ծածկել էր բուսականությունը և շարունակում էր մնալ օդում։ Դրա շնորհիվ նրանց կմախքները բացառիկ լավ են պահպանվել։

Այստեղ առաջին գտածոն կատարել է հնէաբան Մայք Վորհիսը 1971 թվականին․ հրաբխային մոխրի մեջ նա հայտնաբերել է ռնգեղջյուրի ձագի ծնոտ, որը միացած էր գանգի և կմախքի մնացած մասերին։ Ավելի ուշ այստեղ հայտնաբերվել են մի քանի հասուն ռնգեղջյուրների մնացորդներ։

1991 թվականին վայրը ստացել է պետական պատմական պարկի կարգավիճակ։ Դրա առանձնահատկությունն այն է, որ բրածոները չեն տեղափոխում լաբորատորիաներ, այլ թողնում են այնտեղ, որտեղ դրանք հայտնաբերվել են։ Պեղումները շարունակվում են ամեն ամառ, և հետազոտողները նույնիսկ օգտագործում են 3D սկանավորում՝ բրածո նյութի թվային պատճեն ստեղծելու համար։

Գիտնականները կարծում են, որ պեղումների ներկայիս տարածքը բավարար կլինի աշխատանքի ևս մոտ 10–15 տարվա համար։ Եվ, չնայած տասնամյակների ուսումնասիրություններին, այստեղ գտածոները դեռևս չեն սպառվել․ նոր բացահայտումներ արվում են գրեթե ամեն ամառ։