Հազարավոր տարիներ մարդկանց կողքին. գիտնականները բացահայտել են թասմանյան սատանաների հարևանության և անհետացման անսովոր պատմությունը

Թասմանյան սատանաները՝ Ավստրալիայում այսօր ապրող ամենախոշոր գիշատիչ պարկավորները, երկրի մայրցամաքային հատվածում ապրել են տասնյակ հազարավոր տարիներ առաջ, այդ թվում՝ մարդկանց բնակատեղիների կողքին, վկայում է նոր հետազոտությունը, որի արդյունքները հրապարակվել են Archaeology in Oceania ամսագրում։

Այսօր այս ամրակազմ կենդանիները, որոնք մոտավորապես փոքր շան չափ են, հայտնի են իրենց հզոր ծնոտներով և բարձր ճիչերով, վայրի բնության մեջ պահպանվել են միայն Թասմանիայում։ Սակայն անցյալում դրանք լայնորեն տարածված էին մայրցամաքում։

Թասմանյան սատանաները պատկանում են գիշատիչ պարկավորների ընտանիքին։ Դրանք հիմնականում սնվում են լեշով, թեև կարող են որսալ նաև փոքր կենդանիներ, նրանց ուժեղ ծնոտները թույլ են տալիս կրծել ոսկորներ։ Հենց այդ պատճառով հնագույն ոսկորների վրա նրանց ատամների հետքերը կարող են գիտնականներին պատմել, թե որտեղ են այս կենդանիները բնակվել և ինչով են սնվել։

Հետազոտողներն առաջին անգամ համոզիչ ապացույցներ են ստացել Ավստրալիայի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Փիլբարա շրջանում թասմանյան սատանաների ներկայության մասին։ Ավելի վաղ նրանց մնացորդները գտել էին երկրի հարավում, Քվինսլենդում, Հյուսիսային տարածքում, Ավստրալիայի կենտրոնական շրջաններում և արևմուտքում, սակայն Փիլբարան մնում էր փակ հնագիտական տվյալների առումով։

Գիտնականներն ուսումնասիրել են Ջուկան-2 ժայռային ապաստարանից ստացված նյութերը՝ տարածք, որն ավանդաբար պատկանում է պուուտու կունտի կուրամա և պինիկուրա ժողովրդին։ Մարդիկ այդ ապաստարանն օգտագործել են առնվազն 47 հազար տարի առաջ, այդ թվում՝ վերջին սառցադաշտային մաքսիմումի ժամանակ։

Սատանաների ներկայության հիմնական ապացույցները դարձել են նրանց ատամների և ստորին ծնոտի երկու բեկորները։ Դրանցից մեկը վերաբերում է մոտավորապես 42 500–47 100, մյուսը՝ 6 900–7 300 տարի առաջվա ժամանակաշրջանին։ Այսպիսով, կենդանիները տասնյակ հազարավոր տարիներ ապրել են այս վայրում՝ հաղթահարելով կլիմայի և շրջակա միջավայրի զգալի փոփոխությունները։

Լրացուցիչ վկայություններ հայտնաբերվել են ապաստարանում գտնված կենդանիների ավելի քան 8 000 ոսկորների ուսումնասիրության ժամանակ։ Դրանցից ավելի քան հազարն ունեն կրծվածքի հետքեր։ Ուսումնասիրված տասը բեկորների վրա վնասվածքների բնույթն ամենից մոտն էր այն հետքերին, որոնք թողնում են թասմանյան սատանաները։

Գիտնականները նաև ուսումնասիրել են գիշատիչների մարսողական ուղով անցած ոսկորների 263 բեկոր։ Այդ մնացորդների չափն ու բնույթը լավագույնս էին համապատասխանում խոշոր գիշատիչ պարկավորի, ինչպիսին թասմանյան սատանան է, ազդեցությանը։

Հետազոտողները ենթադրում են, որ այս կենդանիները կարող էին առանձնահատուկ հարաբերություն ունենալ մարդկանց բնակատեղիների հետ։ Մարդիկ ապաստարան էին բերում միջին և խոշոր կենդանիների դիակներ ու մասնատում դրանք՝ թողնելով ոսկորներ և սննդի մնացորդներ։ Հենց այդպիսի խոշոր ոսկորների վրա էլ հայտնաբերվել են բնորոշ հետքեր, որոնք նման են սատանաների ատամների հետքերին։ Սա թույլ է տալիս ենթադրել, որ մարդկային ճամբարները հազարամյակների ընթացքում նրանց համար ծառայել են որպես կանխատեսելի սննդի աղբյուր։

Միևնույն ժամանակ, ոչ մի վկայություն չկա, որ հայտնաբերված սատանաներին մարդիկ մասնատել կամ օգտագործել են սննդի համար։ Ամենայն հավանականությամբ, կենդանիներն իրենք էին գալիս բնակատեղի՝ սննդի մնացորդներ որոնելու և կարող էին այնտեղ սատկել։

Հետազոտությունը նաև առաջարկում է նոր վարկած, թե ինչու թասմանյան սատանաները մոտ 3 200 տարի առաջ անհետացան մայրցամաքից։ Մոտավորապես այդ ժամանակ Ավստրալիայում տարածվեցին դինգոները։ Ավելի վաղ համարվում էր, որ դրանք կարող էին դուրս մղել սատանաներին որսի և լեշի համար մրցակցության պատճառով։ Այժմ գիտնականները ենթադրում են, որ մրցակցությունը կարող էր տեղի ունենալ նաև անմիջապես մարդկանց բնակատեղիների մոտ։

Եթե սատանաները հազարամյակներ շարունակ օգտվել են մարդկանց թողած կենդանական մնացորդներից, ապա դինգոների (գիշատիչներ, որոնք նույնպես կարող էին օգտվել այդ սննդի աղբյուրից) հայտնվելը կարող էր նրանց զրկել սնունդ հայթայթելու սովորական հնարավորությունից։

Գիտնականները դեռ համոզված չեն, որ հենց դինգոներն են դարձել մայրցամաքից թասմանյան սատանաների անհետացման պատճառը։ Սակայն նոր տվյալները մատնանշում են երկու գիշատիչների միջև մրցակցության մի մեխանիզմ, որը մինչ այժմ թերագնահատված էր։