Եվրոպայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտները վտանգված են

«Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի տնօրեն Լևոն Ազիզյանը գրել է․

Եվրոպայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների 43%-ը ենթարկվում է կլիմայական բարձր ռիսկի։ Կլիմայական վտանգների թվում են եղանակային ծայրահեղ երևույթները, ջրհեղեղներն ու ծովի մակարդակի բարձրացումը։ Այս գնահատականը ներկայացրել են EDHEC կլիմայի ինստիտուտի հետազոտողները՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի տարածական տվյալների բազայի նկատմամբ կիրառելով կլիմայական ռիսկերի քանակական գնահատման մեթոդաբանություն։

Վտանգը սպառնում է ոչ միայն հայտնի պատմական կենտրոններին և ափամերձ հուշարձաններին։ Կլիմայի փոփոխությունն ազդում է մշակութային ենթակառուցվածքների ավելի լայն շրջանակի վրա՝ եկեղեցիներից ու գրադարաններից մինչև թանգարանային հավաքածուներ։ Բարձր խոնավությունը նպաստում է բորբոսի առաջացմանը, ջերմաստիճանի տատանումներն արագացնում են նյութերի քայքայումը, իսկ ծայրահեղ շոգը, հրդեհները, ջրհեղեղներն ու սողանքները լրացուցիչ վտանգներ են ստեղծում շենքերի և արվեստի գործերի համար։

Խնդիրը վերաբերում է նաև Համաշխարհային ժառանգության ցանկում չընդգրկված մշակութային օբյեկտներին։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում արվեստի թանգարանների ղեկավարների 35%-ը հայտնել է, որ իրենց հաստատություններն արդեն վնասներ են կրել կլիմայական ազդեցություններից, իսկ կեսը մշակել է այդ վտանգներին արձագանքելու հատուկ ծրագրեր։ Ֆրանսիայում Լուվրը շուրջ 250 հազար արվեստի գործ է տեղափոխում Լիևենի պահպանության կենտրոն՝ նաև հավաքածուների՝ ջրհեղեղներից վնասվելու ռիսկը նվազեցնելու նպատակով։

Կլիմայի փոփոխությունը սպառնում է ոչ միայն շենքերին ու արվեստի գործերին, այլև դրանց ստեղծման համար անհրաժեշտ նյութերին։ Օրինակ՝ իտալական Դոլոմիտներում գտնվող Վալ-դի-Ֆիեմմե հովտի եղևնիները, որոնց փայտն ավանդաբար օգտագործվել է Ստրադիվարիուսի ջութակների պատրաստման համար, տուժում են ջերմաստիճանի բարձրացումից և վնասատուների տարածումից։

Հետազոտողները շեշտում են մշակութային ժառանգության առանձնահատկությունը․ շատ վնասներ հնարավոր չէ փոխհատուցել գումարով կամ ամբողջությամբ վերականգնել։ Ոչնչացված որմնանկարը, հնագույն խճանկարը կամ հնագիտական հուշարձանը հնարավոր չէ փոխարինել համարժեք նոր օրինակով։ Ուստի կլիմայական ռիսկերը ոչ միայն բնապահպանական ու տնտեսական, այլև մշակութային խնդիր են»։