FT․ Հյուսիսային ծովային ուղով նավագնացությունը հասել է ռեկորդի՝ Մերձավոր Արևելքում պատերազմի ֆոնին

Հյուսիսային ծովային ուղով նավագնացությունը հասել է ռեկորդային ցուցանիշների՝ Արկտիկայի սառույցների հալման և Մերձավոր Արևելքով ու Սուեզի ջրանցքով անցնող ավանդական երթուղիներում խափանումների ֆոնին, գրել է Financial Times-ը՝ հղում կատարելով Lloyd’s List Intelligence-ի տվյալներին։

Սեպտեմբերին Հյուսիսային ծովային ուղով՝ Ռուսաստանի ափերի երկայնքով անցնող արկտիկական երթուղով իրականացվել է նավերի 133 անցում։ Սա ավելի քան չորս անգամ գերազանցում է 2022 թվականի ցուցանիշը և 46 տոկոսով ավելի է, քան օգոստոսին։ Սեպտեմբերյան նավարկությունների գրեթե կեսը բաժին է ընկել ռուսական դրոշի տակ նավարկող նավերին։

Երթուղու նկատմամբ հետաքրքրության աճը պայմանավորված է միանգամից երկու գործոնով։ Մի կողմից՝ ծովային սառույցի մակերեսի կրճատումը երկարացնում է այն ժամանակահատվածը, երբ նավերը կարող են անցնել Արկտիկայով, այդ թվում նաև այն նավերը, որոնք հարմարեցված չեն սառցահատի հետևից շարժվելու համար։ Սեպտեմբերը սովորաբար ամենաբարենպաստ ամիսն է արկտիկական նավագնացության համար, քանի որ այդ ժամանակ սառցածածկույթը հասնում է սեզոնային նվազագույնին։

Մյուս կողմից՝ ավանդական ծովային երթուղիները բախվել են լուրջ ռիսկերի։ Մերձավոր Արևելքում հակամարտությունը խաթարել է նավագնացությունը Հորմուզի նեղուցի և Կարմիր ծովի շրջանում, իսկ Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցի շրջանում խափանումները ստիպել են փոխադրողներին այլընտրանքներ փնտրել։ Լրացուցիչ գործոն է մնում նաև երաշտը, որը սահմանափակում է Պանամայի ջրանցքի թողունակությունը։

Արկտիկական երթուղին արդեն սկսել են ավելի ակտիվ օգտագործել չինական փոխադրողները։ Սեպտեմբերին Dubai Tower կոնտեյներատարը Չինաստանից Մեծ Բրիտանիա է հասել Հյուսիսային ծովային ուղով մոտ 24 օրում։ FT-ի գնահատմամբ՝ նմանատիպ անցումը Սուեզի ջրանցքով կամ Բարեհուսո հրվանդանի շուրջ կզբաղեցներ առնվազն 40 օր։ Չինական Sea Legend ընկերությունն այս տարի գործարկել է Ասիայի և Եվրոպայի միջև կանոնավոր սեզոնային չվերթների շարք։

Աճում է նաև այն նավերի թիվը, որոնք տեղափոխում են ոչ միայն էներգակիրներ։ Սեպտեմբերին Հյուսիսային ծովային ուղով անցել է չոր բեռներ տեղափոխող 29 նավ, որոնք փոխադրել են այնպիսի բեռներ, ինչպիսին են հացահատիկն ու երկաթի հանքաքարը, մինչդեռ օգոստոսին դրանց թիվը 18 էր, իսկ անցյալ տարվա սեպտեմբերին՝ 12։ Միաժամանակ արձանագրվել է նավթային լցանավերի ռեկորդային թիվ։

Սակայն արկտիկական նավագնացության ընդլայնումը ստեղծում է նոր ռիսկեր։ Բնապահպաններն ու ապահովագրողները նախազգուշացնում են նավթի արտահոսքի և տարածաշրջանի խոցելի էկոհամակարգի աղտոտման վտանգի մասին, որտեղ որոնողափրկարարական գործողությունների և վթարների հետևանքների վերացման հնարավորությունները սահմանափակ են։ Նավագնացության աճը նույնպես նպաստում է արտանետումներին և արագացնում է ազդեցությունն արկտիկական կլիմայի վրա։ Nature Reviews Earth & Environment-ում հրապարակված ուսումնասիրությունը նշել է, որ Արկտիկայում սեպտեմբերյան ծովային սառույցի մակերեսը 1980–2024 թվականներին կրճատվել է 35,8 տոկոսով՝ տարածաշրջանում նավագնացության աճի հետ միաժամանակ։

Այսպիսով, կլիմայի փոփոխությունն ու աշխարհաքաղաքական անկայունությունը միաժամանակ համաշխարհային առևտուրը մղում են դեպի մի երթուղի, որը դեռևս ոչ վաղ անցյալում համարվում էր չափազանց բարդ կանոնավոր առևտրային նպատակներով օգտագործման համար։