Սահմանադրական փոփոխություններն ու իշխանության վերարտադրությունը

Երբ իշխանության ու ընդդիմության հարաբերություններն անտագոնիստական են լինում, բանավեճերի հարթակն իր տեղը զիջում է «սև-սպիտակի»  իռացիոնալ հարթությանը:

Օրինակ, ես կարծում եմ՝ սահմանամերձ գյուղերի վերաբերյալ Նիկոլ Փաշինյանի ներկայացրած օրենսդրական նախաձեռնությունը շատ ավելի ընդգրկուն էր, բայց այն, ըստ էության, մերժվեց, որովհետև դրա հեղինակն ընդդիմադիր պատգամավոր էր, փոխարենը՝ շրջանառության մեջ դրվեց կառավարության նախագիծն, որն ավելի շատ սահմանամերձ տարածքը դարձնում է օֆշորային գոտի, քան նպաստում է այնտեղ ապրող մարդկանց հոգսերի թերևացմանը:

Նույն անհանդուրժողականությամբ ընդդիմությունն արձագանքում է իշխանության նախաձեռնություններին:

Եռյակի անդամ երկու կուսակցություններ՝ ԲՀԿ-ն ու «Ժառանգությունը», կողմ են կառավարման խորհրդարանական համակարգին, սակայն հրաժարվում են բովանդակային հարթության մեջ քննարկման առնել սահմանադրական փոփոխությունները, որովհետև, ՀԱԿ-ի ու մյուսների օրինակով, կարծում են, որ իշխանության նպատակը ոչ թե կառավարման արդյունավետ մոդելին անցում կատարելն է, այլ՝ Սերժ Սարգսյանի իշխանության վերարտադրության ապահովումը:

Ընդդիմության ասածի մեջ, իհարկե, կա ճշմարտություն, որովհետև ես չեմ կարծում, թե գործող իշխանության գլխավոր դարդ ու ցավն երկրի ժողովրդավարացման հարցն է:

Անշուշտ, սահմանադրական փոփոխությունների գործընթացն ուղղված է իշխանության այնպիսի կոնֆիգուրացիայի ստեղծմանը, որը ձեռնտու կլինի Սերժ Սարգսյանի ու նրա շրջապատի համար: Գործող նախագահն անցած յոթ տարվա ընթացքում չի կարողացել ստեղծել կենսունակ համակարգ ու հիմա իշխանության ժառանգականությունն ապահովելու համար դիմում է նաև այս քայլին:

Այս իմաստով՝ ընդդիմության պնդումը ճիշտ է, սակայն չի կարելի այդքան պրիմիտիվ զուգահեռներ անցկացնել սահմանադրական փոփոխությունների ու իշխանության վերարտադրության ցանկության միջև: Իշխանությունը կվերարտադրվի, եթե չհանդիպի ընդդիմության ու հասարակության հակազդեցությանն, ու այստեղ սահմանադրական փոփոխությունների խնդիրն այնքան էլ կարևոր չէ: Օրինակ, տարիներ առաջ Վլադիմիր Պուտինն իր իշխանությունը վերարտադրեց՝ Դմիտրի Մեդվեդևին նախագահ «նշանակելով»: Ռուսաստանում որևէ մեկի մտքով անգամ չանցավ՝ դիպչել սահմանադրությանը: Սահմանադրություն չի փոխվել նաև Թուրքիայում, սակայն երկիրը փաստացի ղեկավարում է ոչ թե սահմանադրական ավելի մեծ լիազորություններ ունեցող վարչապետ Դավիթօղլուն, այլ նախագահ Էրդողանը:

Նույն հնարքին կարող էր ու կարող է դիմել նաև Սերժ Սարգսյանը:

Խնդիրը սահմանադրությունը չէ: Եթե նա չունենա իրական այլընտրանք ու հասարակական դիմադրության, կարող է նույնիսկ գործող սահմանադրության պայմաններում վերարտադրել իշխանությունը՝ դիցուք պահպանելով ՀՀԿ նախագահի պաշտոնը, վերահսկողությունը խորհրդարնական մեծամասնության նկատմամբ ու նախագահ կարգելով լոյալ որևէ գործչի:

Ըստ այդմ, սահմանադրական փոփոխությունների գործընթացին պետք է մոտենալ բովանդակային հարթության մեջ՝ քննարկելով, թե կառավարման որ մոդելն է կենսունակ Հայաստանի համար:

Նոր իշխանության քաղաքական պատկանելության խնդիրն անուղղակի կապ ունի սահմանադրության կամ դրա փոփոխությունների հետ: Այդ հարցում ավելի կարևոր է, օրինակ, ընտրությունների որակը:

Իշխանության վերարտադրության գաղափարը հրապուրիչ չէ, որովհետև մարդիկ օբյեկտիվորեն հոգնում են նույն դեմքերին տեսնելուց կամ հին գաղափարները լսելուց, մյուս կողմից՝ իշխանության վերարտադրությունը կանխում են՝ իրական այլընտրանք ստեղծելով:

Մենք չունենք որակով իշխանություն, սակայն տեսանելի չէ նաև կենսունակ այլընտրանքի հեռանկարը:

Սուրեն Սուրենյանց