1926թ. այս օրն է ծնվել բանաստեղծուհի Մետաքսեն

Գիտություն և Մշակույթ 23 Դեկտեմբեր, 2013 15:38

Փլուզվել եմ ինքս իմ մեջ,
Եվ հողեղեն իմ տաճարի
Կտորտանքը փոքր ու մեծ,
Որ հյուսվել են երկնավորի
Արարումից հրածք որպես
Հարկավոր չէ’ ո’չ ինձ, ոչ'քեզ…

Մետաքսե

Արդի հայ գրականության ամենանշանավոր անվանի բանաստեղծուհի, արձակագիր, թարգմանչուհի, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ Մետաքսեն (Մետաքսե Պողոսյան) ծնվել է 1926-ի դեկտեմբերի 23-ին, Շիրակի մարզի Արևշատ գյուղում։ Մանուկ հասակից զրկվել է ծնողներից, մեծացել է Գյումրիի մանկատանը։ 1952-ին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական և 1958-ին Մոսկվայի ԽՍՀՄ գրողների միությանը կից Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտները:

Մ. Գորկու գրականության ինստիտուտն ավարտելուց հետո «Լիպեցկ» շոգենավով, ուր աշխատել է որպես նավաստի, Մետաքսեն եղել է Եգիպտոսում և Ալբանիայում։ Մետաքսեն երեք տասնյակից ավելի գրքերի հեղինակ է, որոնցից են՝ «Զգույշ, սիրտ է», «Սերը հավատ է». «Արցունքները չեն ծերանում», «Հազար ու մի սեր», «Երբ ես գալու, Տեր» և 1995-ին հրատարակել է «Շամիրամ» պոեմը։ Մանկական գրքերից են «Մաքրասեր Լիլիթը», «Լիլիթը և բադիկները», «Աչիկի և Վաչիկի զրույցը», «Ճստիկը» գրքերը։ Մոսկվայում հրատարակվել է ռուսերեն «Ճակատագիր», «Կյանքի գրկում», «Հազար ու մի սեր» գրքերը։

Ապրելով և ստեղծագործելով մեր գրականության մեծերի՝ Հ. Շիրազի և Պ.Սևակի կողքին, անվանի բանաստեղծուհին գրել է 2002-ին «Հովհաննես Շիրազը իմ հուշերում» և 2004-ին «Պարույր Սևակը իմ կյանքում» հրաշալի հուշագրությունները։

Մետաքսեն թարգմանվել է անգլերեն, գերմաներն, իսպաներեն, իտալերեն, չեխերեն, մակեդոներեն, լեհերեն, բուլղարերեն, ռուսերեն, սերբերեն և ուրիշ լեզուներով։ Մետաքեն թարգմանել է ռուս բանաստեղծուհի Բելլա Ախմադուլինայի «Բանաստեղծություններ», սլովակ Միրոսլավ Վալեկի «Հեռավոր հանդիպում», ռումին դասական Թուդոր Արգեզիի «Խորհրդավոր սաղմոս» բանաստեղծական գրքերը և մակեդոնացի Սլավկա Մանևայի «Ջիջի» մանկական պատմվածքների գիրքը։ Նա, որպես պատվիրակ մասնակցել է պոեզիայի միջազգային մի շարք փառատոնների և իր ստեղծագործություններով բարձր է պահել հայ պոեզիայի հռչակը։

1985-ին ԽՍՀՄ գրողների պատվիրակության կազմում Մետաքսեն եղել է Իտալիայում և Սիրակուզա քաղաքի «Լացող Տիրամայր» հյուրանոցում, արժանացել է Աստծո տեսիլքին, որը ներշնչել է բանաստեղծուհուն Հայաստան վերադառնալուց հետո գրելու «Ամենափրկիչ», «Հովհաննես Մկրտիչ» և «Աստծո տեսիլք» պոեմները, որոնք առանձին գրքերով հրատարակվել են հայերեն և անգլերեն լեզուներով։ 2003-ին Մետաքսեն այդ պոեմներն ուղարկել է Վատիկան, Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս Երկրորդին նամակում՝ պատմելով Սիրակուզայի տեսիլքը։ Պատասխան նամակում Հռոմի Պապը գրել է, որ իր աղոթքների մեջ հիշելու է բանաստեղծուհու անունը և «Աստծո օրհնանքները շռայլորեն ցողում է նրա վրա»: