Ամեն տարի չհղիանա, համայնքը դուրս կանի, կգանակոծի, կանիծի. Արմեն Մարտիրոսյան

Սկիզբը` «Քոչվորը իր վրանը խփում է որտեղ պատահի, և, ուրեմն, ամեն տեղ իր տունն է ու հայրենիքը», «Որոտան գետը չդիմացավ, հոսեց ետընթաց», «Նետ-նիզակի տեղատարափից պատռված մի խուրջին երկինք հավաքեց իր համար», «Թուրք-սելջուկն աշխարհի բկին չոքած մոլախոտ է' լպրծուն, կպչուն ու տարածուն», «Քնեցին, զարթնեցին, տեսան Որոտանն ընթացքը փոխել է». Արմեն Մարտիրոսյան»:

Կանայք օջախների առաջ կռացած` կերակուր են պատրաստում: Եվ Ջուրջը զարմանքով նկատեց, որ բոլոր ջահել հարսները, ում պարզ ու որոշակի տեսնում էր, հղի են … Փեշերից կախվել են մանր-մունր երեխաներ, իսկ մեկն էլ` մի ծծկերը, գրկին է` հաստ շալով փաթաթած-կապած: Ամեն տարի չհղիանա, համայնքը դուրս կանի, կգանակոծի, կանիծի: Եվ բազմանում են, ողողում երկիրը, և թուրք-սելջուկը զինվորի պակաս չի զգում երբևէ: Հղի կնոջ տեսնելիս Ջուրջի սիրտը վերուվար գնում-գալիս է, դարուփոս է հաղթահարում: Ո՞ւ էր, ինքն էլ զավակ ունենար, տուն ու օջախ շենացներ … Եվ, առհասարակ, ինչ ժողովուրդ է, քիչ է ծծնդաբերում: Գյուղերում դեռ ոչինչ, հինգից տասը երեխա ունենում են, և փառք է, որ նրանցից երեք-չորսը կանաչում-ծաղկում են, սելջուկի բաժին չեն դառնում, չար աչքն ու հիվանդությունը չեն տանում: Քաղաքի բանն է դժվար: Երկու, երեք երեխայի սահմանը չեն անցնում, թե, իբր, քաղաքակիրթ են, թե, իբր, երեխային հատուկ խնամք է հարկավոր, շատ լինելու դեպքում չեն հասցնի ինչպես հարկն է խնամել, հագցնել, ուսման տալ: Ջուրջը հանկարծ կատաղեց Անի մեծ քաղաքի, Դվինի, Մծբինի, Մանազկերտի ու Բաղաբերդի վրա. տո ձեր քաղաքակրթության հերն անիծած, տո սրանք, որ տարին բոլոր ոտաբոբիկ, մի մաշված տաբատ-բաճկոնով, վայրենի ու անուսում մեծանում են, չե՞ն ապրում, տո ապրում են, ձեր վրա իշխում էլ … Տո մենք մի զինվորի համար սար ու ձոր ենք քարշ գալիս, և աշխարհով մեկ ենք լինում, երբ գտնում ենք … քաղքենիներ …

Արմեն Մարտիրոսյան «Մազե կամուրջ»

Նյութը` Ք. Ա-ի