«Արա, դե ճիշտ ենք ասում, էլի, որ մեր դեմ խաղ չկա...»

Հայ գրող, գրականագետ, գրաքննադատ, դրամատուրգ, արձակագիր Ալեքսանդր Թոփչյանը ծնվել է 1939 թ. Երևանում։ Ավարտել է ԵՊՀ (1962):1963-65 -ին աշխատել է «Հայաստան» հրատարակչությունում, 1966-75-ին՝ «Գարուն» ամսագրում, 1975-88-ին՝ «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում, 1982-89-ին` ԳԱԹ-ում, 1991-95-ին` ՀՀ ԱԺ լրատվության հանձնաժողովում։ Հեղինակ է բազում թարգմանությունների ռուսերենից և ֆրանսերենից, որոնց թվում են Մոլիերի, Լարոշֆուկոյի, Շադեռլո դը Լակլոյի, Ապոլիների,Պրեվերի, Կոկտոյի, Ժիրոդուի, Անույի, Ռընարի, Սագանի և այլոց գործերը։ Հրատարակել է մոտ 500 գրականագիտական հոդված մամուլում` նվիրված արդի գրականության հարցերին։ Որպես գլխավոր խմբագրիչ և հրատարակության վարիչ, Թոփչյանի գործունեության շնորհիվ հրատարակվել են Ռուբեն Սևակի, Վազգեն Շուշանյանի, Հրաչ Զարդարյանի, Հարութ Կոստանդյանի,Նիկողոս Սարաֆյանի և այլ հայ գրողների ստեղծագործությունները, ինչպես նաև հայ գրողների ժողովածուներ և անթոլոգիաներ այլ լեզուներով։ Ալեքսանդր Թոփչյանի հեղինակությամբ լույս են տեսել նաև մի քանի գեղարվեստական գրքեր։

Ձեզ ենք ներկայացնում նրա «Մեր դեմ խաղ չկա...» կամ տականքի խոստովանությունը» մոնոդրաման /սկիզբը` «Մեր դեմ խաղ չկա...» կամ տականքի խոստովանությունը»:

Սկիզբը` «Մարդագլուխը` հարյուր միլիոն...», «Հըմի հասկացա՞ք, որ մեր դեմ խաղ չկա», «Եվ չկա մեկը, որ ասի. «Ես նրանց տեղը լինեմ չեմ խաբի, չեմ թալանի...», «Նախկին ղեկավարի խոստովանությունը. «Կինս քաղաքական հոտառություն ուներ, կռահել էր, որ ապագան մերն է...», «Ժողովուրդը հավատում էր գավառական դերասանի իմ սարքովի տխրությանը», «Տասը միլիարդ մոմը կարողացանք կարճ ժամանակում վաճառել ժողովրդին...», «Մինիստր նշանակվելու հաջորդ օրն իսկ փառահեղ քեֆ արեցինք հանրապետության ամենամեծ արգելոց-անտառում...» և այլն:

Բեմն անսպասելի մթնում է, շանթն ու որոտն ընդհատում են հերոսի հոխորտանքը, որին հաջորդում են նրա ողորմելի, մեղայական կցկտուր արտահայտությունները. «Ներիր, Տեր, անհասկացողիս... Մեղա, Տեր... Մեղա... Խնայիր... Խղճա...»: Ձայնը նվաղելով անհետանում է: Բացարձակ լռություն: Լույսը հայտնվում է հույսի պես եւ դանդաղորեն ուժգնանում: Որոշ ժամանակ անց, արդեն ուժեղ լուսավորության ներքո, հայտնվում է սպասարկող բանվորը եւ արհամարհանքով բեմառաջքին շպրտում հերոսի շքեղ կոստյումը, շլյապան, թզբեհն ու դենդիական ձեռնափայտը: Վարագույրը վերջապես իջնում է: Հանդիսատեսներն իզուր են ծափահարում, դերակատարը չկա: Նրանք ի վերջո ուղղվում են դեպի ելքի դուռը, եւ այդ պահին, նույն դռնով, ներս է մտնում մեր հերոսը: Նա ոտաբոբիկ է, արտաքինըՙ ծայրաստիճան անխնամ, հագինՙ ցնցոտիներ: Զարմացած դիմում է հանդիսատեսներին:

Սպասեք, սպասեք, էս ո՞ւր, ներկայացումը դեռ չի վերջացել... Գնացեք տեղներդ նստեք... Կարծում էիք արդեն վե՞րջ... Կարծում էիք Աստված պապան, ինչպես ասեմ, հանդուգն խոսքերիս համար ինձ տարավ այնտե՞ղ... Չէ, դուք ինձնից իսկապես պրծում չունեք... (Քաջալերվելով): Էդ խի՞ ըդենց վատացաք... Ձեր կողքը եղած տականքներն ինձնից ավելի լավն ե՞ն... Մի տականքով ավել-պակաս, տարբերություն չկա... Լավ, լավ, եկեք մի երկու րոպե էլ ինձ դիմացեք, «վերջին լուրերը» լսեք ու գնացեք...

Ուրեմն, էսպես... Դուք տեսաք, թե Աստված ինչպես շանթ ու որոտ թափեց իմ գլխին, տարավ վերեւ ու նորից դատաստանի առջեւ կանգնեցրեց... Ասաց, որ երկար խորհրդակցելուց հետո ինձ համար նոր պատիժ են սահմանել... «Այսինքն, նոր պատիժ ասելը շատ կլինի, - բարբառեց Տեր Աստված: - Ընդամենը մի աննշան խմբագրում ենք մտցրել... Անմահությունդ թողնում ենք...»: «Խորապես շնորհակալ եմ», - ասացի ես: «Մի պայմանով, - շարունակեց Տերը: - Որ այսուհետ ընդմիշտ պիտի ապրես միայն քեզ նման տականքների ձեռքով ավերված ու թալանված երկրներում...»: «Կդիմանանք մի կերպ», - պատասխանեցի ես: «Սակայն աննշան խմբագրումը հետեւյալն է, - լրացրեց Տերը: - Դու պիտի ապրես ոչ թե որպես ազգընտիր նախագահ, ոչ թե որպես վարչապետ, մինիստր, դեպուտատ կամ դեսպան, այլ որպես ժողովրդի նվաստ մի ներկայացուցիչ...»:

Էսքան բանը լսելուց հետո չոքերս թուլացան, լեշի պես փռվեցի ու ճակատս գետնին խփելով սկսեցի աղաչել ու պաղատել: Մի խոսքով, ինչ երկարացնեմ... Երեւի խնդրանքս տեղ հասավ... Աստված-պապան ինչ-որ բան փսփսաց հրեշտակներից մեկի ականջին ու վերջն ասաց, որ պատիժս մի քիչ մեղմում են, այսինքն` էս նոր կարգավիճակով մի երկու հարյուր տարի կապրեմ, հետո կերեւա...

Մեր մեջ ասած` լավ պրծա... Դեռ մի բան էլ ես պիտի շնորհակալ լինեի...

Դե, միամիտ են էլի... Ես իրանց տեղը ըլնեի, ինձ նման արարածին էդպիսի պատիժ չէի տա... Պադումայե՜շ, էրկու հարուր տարի ա` կդիմանանք, կողքից էլ սուսուփուս ուրիշ գործ կսկսենք... Հրե՛ն, լիքը երկրներ կան, որ մեզ նման ազատության, անկախության ու ժողովրդավարության են ձգտում... (Գրեթե շշուկով): Իմ հարուստ փորձը այնտեղ շա՜տ պետք կգա... Մի խոսքով, հասկացաք, չէ՞... (Աչքով է անում, հետո նայում վերեւ):

Արա, դե ճիշտ ենք ասում էլի, որ մեր դեմ խաղ չկա...

Դե, հիմա կարող եք գնալ, էս անգամ ինձնից ազատվեցիք... Բայց ժամանակավոր, լա՛վ հիշեք, ժա-մա-նա-կա-վոր:

ՎԱՐԱԳՈՒՅՐ

դեկտեմբեր, 2003 թ. Փարիզ

Աղբյուրը` «Ազգ» օրաթերթ