Մյանմարի հայկական եկեղեցին վերածնվեց. կրկին պատարագ կմատուցվի հայերենով

Հնդկաստանին, Չինաստանին, Լաոսին, Թայլանդին սահմանակից Մյանմար պետության քրիստոնեական հնագույն սրբավայրի՝ Ռանգունի Սբ Հովհաննես Մկրտիչ հայկական եկեղեցու հետ կապված խնդիրը Մայր Աթոռի հոգածության ներքո է: Հոկտեմբերի 1-5-ին Մյանմարի Միություն կատարած իր այցի ժամանակ Ն. Ս. Օ. Տ. Տ. Գարեգին Բ կաթողիկոսը փորձել է տեղի իշխանությունների հետ լուծում տալ ստեղծված իրավիճակին, երբ հայկական եկեղեցու սպասավորությունն իր ձեռքն է վերցրել անգլիկան եկեղեցու կողմից կորգալույծ հռչակված ինքնակոչ հովիվը:

Հոկտեմբերի 17-ին «Արմենպրես»-ի մամուլի սրահում կայացած ասուլիսի ժամանակ այս մասին տեղեկացրեց Մայր Աթոռի Դիվանատան ներեկեղեցական հարաբերությունների գրասենյակի պատասխանատու Տեր Պարույր քահանա Ավետիսյանը: Բանախոսի տեղեկացմամբ՝ Գարեգին Բ կաթողիկոսի հովվապետական այցը դեպի Մյանմար անդրանիկ այց էր ու պատմական, քանի որ պատմության մեջ որևէ կաթողիկոս այդպիսի բարձր ներկայացուցչական կազմով չէր եղել Մյանմարի Միությունում:

Բիրմայի Թագավորությունում հայերի ներկայության մասին

Մյանմարի Միության պատմական անվանումը Բիրմայի Թագավորություն է: Հայերն այստեղ հայտնվել են 16-րդ դարից սկսած, և առաջին հայկական գերեզմանաքարերը թվագրվում են 16-17 դարերին: Լինելով վաճառականությունը խթանող երկիր՝ այն մեծ թվով հայերի է համախմբել Բիրմայում, որտեղ հաստատվածները ստեղծել են ֆակտորիաներ, մեծ կալվածքներ, բարձր պաշտոններ են զբաղեցրել նաև թագավորական պալատում: Ունեցել ենք նշանավոր հայեր նավաշինության ու նավթարդյունաբերության մեջ: 19-րդ դարի վերջին հայերը եկեղեցիներ են կառուցել, որոնցից միակ կանգուն մնա ցածը Յանգոնի՝ նախկին Ռանգունի Սբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին է:

Ռանգունի Սբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու ինքնակոչ հովվի պատմությունը՝ Տեր Պարույր քահանա Ավետիսյանի ներկայացմամբ

Ինքնակոչ քահանան՝ Ջոն Ֆելիքսը, ով ծագումով հնդիկ է, ծնվել է Մյանմարում: Իբրև հայկական եկեղեցու ծառայող՝ նա իր հոր ժամանակներից է այնտեղ: Նրա հայրը՝ ավագ Ֆելիքսը, եղել է անգլիկան եկեղեցու քահանա, ու երկար տարիներ ծառայել է որպես հոգևորական Սբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցում:

Իր հոր մահից հետո՝ 2012-ին, Ջոն Ֆելիքսը կարողացել է տեղի հայ համայնքի հոգաբարձուին համոզել ու սիրաշահել, նրանից ստանալ թուղթ՝ որպես հայկական եկեղեցու հրավիրված հովիվ: Իրականում, նա անգլիկան եկեղեցուց կարգալույծ հռչակված սարկավագ է, անգամ քահանայական ձեռնադրություն չի ունեցել: Դա փաստվել է անգլիկան եկեղեցու արքեպիսկոպոսի կողմից, ով նշել է, որ Ջոն Ֆելիքսն իրենց եկեղեցուց հեռացվել է որոշ բարոյական խնդիրների և ինչ-ինչ ունեցվածքներ վատնելու պատճառով:

Վեհափառի այցի մանրամասներն ու կայացված որոշումը

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը տեղեկացել է եկեղեցում տիրող վիճակի մասին Վեհափառի այցից մի քանի ամիս առաջ: Եղելությունների մասին, ըստ Տեր Պարույրի, տեղեկություն չի ունեցել Հայ Առաքելական եկեղեցին, քանի որ տեղում մշտական հայ հոգևորական չի ունեցել: «Դրա պատճառն այն է, որ փակ երկիր է,բուդդայական տարածք: Ընդամենը երկու տարի առաջ է, որ երկիրը որդեգրել է ժողովորդավար լինելու քաղաքականություն ու բացել է իր դռները աշխարհին:

Կաթողիկոսը երկիր մուտք գործելուց հետո, նախապես ծրագրված ժամանակացույցի համաձայն, հանդիպումներ ունեցավ Յանգոնի գլխավոր նախարարի,
Մյանմարի կրոնի գործերի նախարարի ու երկրի նախագահի աշխատակազմի ղեկավար-նախարարի հետ: Ներկայացվեց խնդիրը նախարարների ուշադրությանը, որոնք շատ լավ պատկերացում չունեին ներկայիս հայության մասին, Հայաստանի Հանրապետության մասին: Աշխարհագրական տեսանկյունից շփոթ կար, անորոշություն էր, թե հայությունը ինչ ներկայություն ունի աշխարհում, ինչ մշակութային ժառանգություն»,-ասաց Տեր Պարույր քահանա Ավետիսյանը: Տեղի իշխանությունները շատ լավ ընդունելություն են ցույցաբերել ու փորձել իրենց ուժերի ներածին չափով օգնել, որ խնդիրը լուծվի:

Մյանմարում գործող կանոնադրության համաձայն՝ եկեղեցական հարցերը պետք է կարգավորվեն հոգաբարձուների կողմից: Եկեղեցու, համայնքի գործադիր իշխանությունը պատկանում է հոգաբարձուին: Բայց քանի որ վերջին հոգաբարձուն մահացել էր 1-1.5 տարի առաջ, փաստացի գործադիր իշխանություն գոյություն չունի համայքնի համար: Ջոն Ֆելիքսը փորձել էր ամեն ինչն իր ձեռքում կենտրոնացնել, որը նրան չի հաջողվել, միայն եկեղեցու բանալիներն են նրա մոտ: Ենթադրվում է, որ հեռանկարում նա ցանկացել է ձեռք բերել եկեղեցական կալվածքն ու վաճառել:

Տեր Պարույրի տեղեկացմամբ՝ Գարեգին Բ կաթողիկոսի այցի ժամանակ հայտարարություն է արվել ողջ երկրում, որպեսզի տեղի ծագումով հայերը ներկայանան: Հավաքվել է մոտ 25-30 հոգի, ովքեր թեև չեն խոսել հայերեն, որոշները եղել են բուդդայական, որոշները քրիստոնյա, սակայն ունեցել են իրենց հայությունն ապացուցող փաստաթղթեր, լուսանկարներ:

Վեհափառի որոշմամբ՝ ծրագրվում է Մյանմարում Ժամանակավոր նախաձեռնող խումբ նշանակել՝ երեք հոգանոց հանձնախումբ, որը կզբաղվի անդամական ժողովի կազմակերպմամբ: Երբ գումարվի ժողովը, այդ ժամանակ լիազորությունները կանցնեն համայնքի անդամներին, ովքեր էլ իրենց մեջից կընտրեն ավագ անդամին՝ հոգաբարձուին, ով կլինի համայնքի ու եկեղեցու գործադիր իշխանության գլխավերևում:

Համատեղության կարգով Սբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու հոգևոր հովիվ է նշանակել Տեր Զավեն աբեղա Յազիչյանը, ով ներկայում Կալկաթայի մարդասիրական ճեմարանի կառավարիչն ու հնդկահայոց հոգևոր հովիվն է: Նա ամեն կիրակի կամ երկու շաբաթը մեկ անգամ պետք է այցելի եկեղեցի, պատարագներ մատուցի, որպեսզի հայկական ծեսը հնչի եկեղեցուց ներս:

Մայր Աթոռի հեռանկարում կա, որ մշտական հոգևոր հովիվ ունենանք Մյանմարի եկեղեցում: «Երբ ամեն հարց ընկնի իր տեղը ու համանքն սկսի կանոնավոր կերպով գործել, բնականաբար, Վեհափառի կողմից նշանակում կկատարվի մնայուն հոգևոր հովիվ ունենալու համար»,-հայտնեց տեր Պարույրը:

Այսուհետ պատարագն ամբողջությամբ մատուցվելու է այնպես, ինչպես Հայաստանում: Մենք էլ այնտեղ, երբ մատւցեցինք պատարագ, պատարագի սկզբում Վեհափառի ձեռամբ կատարվեց խորանի վերաօծումը, որովհետև եկեղեցական կարգերի համաձայն, եթե ոչ օրինական հոգևորականը ելնում է խորան, կատարում է ծիսակատարևոություններ, համարվում է, որ պղծված է այդ խորանը»,-հայտնեց քահանան:

Տեր Պարույրի խոսքով՝ հայկական եկեղեցու պաշտամունքային արարողություններին կարող են մասնակցել նաև տեղի այլազգի քրիստոնյաները, ովքեր, սակայն, հայ համայնքի լիիրավ անդամ չեն կարող լինել:

Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի, հայ համայնքի ներկայացուցիչների և բազմաթիվ հյուրեր ի մասնակցությամբ տեղի է ունեցել «Յանգոնի Մշակութային ժառանգության հիմնադրամ» կազմակերպության (Yangon Heritage Trust) կողմից հայկական եկեղեցու մուտքին փակցված հուշատախտակի բացման արարողությունը, որով եկեղեցին ներառվել է Յանգոնի մշակութային ժառանգության արժեքների ցուցակում: