Հարցականներն ավելի շատ են, քան պատասխանները

Դեկտեմբերի 16-ին ԱԺ ներկայացված «Գյուղատնտեսական կոոպերատիվների մասին» օրենքի նախագիծը բավական բուռն արձագանք էր ստացել շատերի կողմից: Հնչում էին ինչպես կողմ, այնպես էլ դեմ կարծիքներ, իրար հակասող հայտարարություններ: Համարել սույն օրենսդրական նախագիծը բացառապես աչքակապություն, սխալ կլիներ, քանի որ որքան էլ սրա ընդդիմախոսներն իրենց հակափաստարկները ներկայացնեն, ակնհայտ է, որ սույն օրենքով փորձ է արվում շտկել գյուղատնտեսությունում տիրող վատ վիճակը, տալ գյուղացուն հնարավորություն՝ առավելագույնս ինքնադրսևորվելու սեփական օրրանում՝ առանց ստիպված լինելու բախտ որոնել մայրաքաղաքում: Սակայն բացառապես խոսել միայն սույն նախագծի լավ կողմերի մասին, մենք չենք պատրաստվում, քանի որ չունենք որևէ նպատակ՝ եղած թերություններն ու խոցելի կետերը կոծկելու:

Եվ այսպես, որո՞նք են սույն օրենքով նախատեսված նորամուծությունների խոցելի կողմերը կամ հատկապես ի՞նչն է անհանգստացնում օրենքի ընդդիմախոսներին: Եթե հնարավորինս հակիրճ լինենք, ապա կասենք, որ վերջիններիս անհանգստացնում է առավելապես հայկական իրականությունը, իսկ ավելի ճիշտ՝ դրա հետևանքով առաջացող հնարավոր խութերը: Նախ՝ նշենք, որ նախագծի հիմքում դրված է «հողերի խոշորացման» գաղափարը, որով փորձ է արվելու փոքր հողակտորներ ունեցող գյուղացիներին միավորել կոոպերատիվների մեջ: Հրաշաալի է, փայլուն գաղափար, որը, սակայն, հաշվի առնելով մեր իրականությունը, կարող է իսկական գլխացավանքի վերածվել հասարակ գյուղացու համար և ահա թե ինչու. Հայաստանում փաստացի բացակայում է կորպորատիվ կառավարման փորձը, որն ունի հիմնահենքային նշանակություն սույն օրենսդրական նախագիծն արդյունավետորեն կյանքի կոչելու ճանապարհին, քանի որ գյուղատնտեսական կոոպերատիվը շատ նման է բաժնետիրական ընկերության, որտեղ յուրաքանչյուր մասնակից ունի իր մասնաբաժինը: Նույնիսկ եթե մի հպանցիկ հայացք ենք նետում ներկայիս հայկական բաժնետիրական ընկերությունների ուղղությամբ, ապա մատների վրա կարելի է հաշվել այն ընկերությունները, որոնց գործունեությունը կարելի է ստացված համարել:

Սույն օրենքը մշակողները, ելնելով բացառապես բարի մտադրություններից, օրենքում մտցրել են որոշ կետեր, որոնք նպատակ ունեն նվազագույնի հասցնել բոլոր հնարավոր ռիսկերը. ըստ այդ կետերից մեկի, օրինակ, կոոպերատիվի մասնակիցը չի կարող ունենալ 20%-ից ավել մասնաբաժին, ինչն իբր կերաշխավորի, որ տեղական իշխանիկներն ու կրիմինալը իրենցով չեն անի հողատարածքները: Տեսական հարթության մեջ դիտարկելիս այս ամենը փայլուն մտահղացում է թվում, բայց կրկին վերադառնալով հայկական իրականություն՝ պետք է ցավով փաստենք, որ մի բան է «չոր ու ցամաք» օրենքը, և բոլորովին այլ բան՝ այն իրականությունը, որում ապրում է այսօրվա գյուղացին:

Իսկ մեր իրականությունը թելադրում է միայն իրեն հատուկ օրենքները, որոնք, հասկանալի պատճառներով, չեն կարող բխել հասարակության լայն զանգվածների շահերից: Օրինակ՝ ինչպե՞ս եք գնահատում այնպիսի սցենարը, որի պարագայում գյուղապետերը, գաղտնի համաձայնության գալով սեփական ազգուտակի հետ՝ իրենցով են անում հողերի մեծամասնությունը՝ կոոպերատիվներում ունենալով ավելի քան 50% մասնաբաժին՝ այդ ամենից բխող բոլոր անցանկալի հետևանքներով: Այստեղ իրավիճակը չի փրկի նույնիսկ աուդիտը, որի իրականացումը երաշխավորվում է սույն օրենքով: Ըստ մեզ՝ միանգամայն հնարավոր սցենար է, այնպես չէ՞: Այսքանից հետո, ինչպե՞ս կարելի է խոսել սույն նախագծի՝բացառապես դրական կողմերի մասին,երբ ակնհայտ են դրա թերությունները: Վախենանք, որ գյուղացին չի կարող գլուխն ազատել այս ամենից նույնիսկ այն պարագայում, երբ որոշի իրացնել օրենքով հաստատագրված իր իրավունքն ու դուրս գալ կոոպերացիայից. նրա համար դա կարող է չափազանց ռիսկային լինել:

Պարզ է մի բան՝ կառավարությունը որոշել է կա՛մ վարձահատույց լինել գյուղապետերին՝ վերջին հանրաքվեի ժամանակ նրանց կողմից իշխանություններին ցուցաբերված առավելագույն աջակցության համար, կա՛մ հող նախապատրաստել՝ հետագա ընտրություններին շրջաններում և համայքներում ավելի փայլուն արդյունքներ գրանցելու նպատակով:

Թե ինչպիսի դրսևորում կստանա Հայստանում սույն օրենքի կիրառումը, ցույց կտա ժամանակը, բայց բոլոր դեպքերում ակնհայտ է, որ այս օրենքը դաշտում լիարժեքորեն ներդնելու համար դեռ շատ ու շատ երկար ճանապարհ է պետք անցնել՝ լի զանազան դժվարություններով ու օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ արգելքներով:

Դավիթ Բաբանով