«Ազգ». Ստեփանակերտի ավերումը՝ պետական որոշում

Ժամանակ առաջ լույս է տեսել «История геноцида: обреченный Ходжалы» վերտառությամբ մի գիրք: Հեղինակը Տատյան Չալաձեն է: Դա փորձ է ոչ թե ճշմարտությունը բացահայտելու կամ գոնե փաստերը շարադրելու անաչառ հետեւողականությամբ, այլ' «ապացուցելու, որ կատարվածը ցեղասպանություն է, որի համար պատասխանատու են ինչպես հայերը, այնպես էլ Ադրբեջանի նախկին նախագահ Այազ Մութալիբովը:

Գրքի «խորհրդատուն» Իլհամ Ալիեւի գլխավոր ռազմական խորհրդական Վահիդ Ալիեւն է, ինչպես նաեւ' Ադրբեջանի ԱԱ նախարարությունը: Նման բարձր հովանավորությունը, բնականաբար, հեղինակին թույլ է տվել «ուսումնասիրել» ահռելի քանակության փաստաթղթեր, որոնց պատճենները տեղադրված են գրքում (տես' erevangala500.com):

Փաստաթղթերի հետ աշխատանքը, հարկավ, պահանջում է ե՛ւ բարեխիղճ վերաբերմունք, ե՛ւ, որ ավելի էական է, կարեւորը երկրորդականից առանձնացնելու, համադրելու եւ այդ հիման վրա եզրակացություններ անելու ունակություն: Տատյան Չալաձեն, բարեբախտաբար, չափազանց անփույթ է գտնվել իրեն տրամադրված, երբեմն «գաղտնի», «միայն մեկ օրինակից» նշագրումով փաստաթղթերի հանդեպ: Բարեբախտաբար ենք ասում, որովհետեւ հակառակ դեպքում մենք կզրկվեինք շատ արժեքավոր մանրամասնություններից:

Այս իմաստով Չալաձեի գիրքը «հանրագիտարանային» արժեք ունի: Առանց չափազանցության: Մենք մտադիր ենք դրան անդրադառնալ ավելի հանգամանալի հոդվածով: Առայժմ բավարարվենք մի փաստով: 1992թ.-ի հունվարի 29-ին Մութալիբովի նախագահությամբ տեղի է ունենում Ադրբեջանի անվտանգության խորհրդի հերթական նիստը: Քննարկման առարկան «Ղարաբաղի լեռնային մասում տիրող իրավիճակն է»: Բնականաբար, ներկա են ուժային կառույցների ղեկավարները, ՊՆ գլխավոր շտաբի պետը, վարչապետը եւ այլք:

Հատված Մութալիբովի եզրափակիչ խոսքից. «Այսօր մեր մտահոգության գլխավոր առարկան Շուշին է: Հարկ է այնտեղ նետել բոլոր հնարավորությունները: Այնտեղ նետել բոլոր ուժերը: Այնտեղ նետել ողջ (ռազմական) տեխնիկան: Մենք ետ կվերադարձնենք այն գյուղերը, որ կորցնում ենք (Լեռնային Ղարաբաղում): Հարկ է ողջ հանրապետության, ամբողջ ժողովրդի, մեր բոլորի ուշադրությունը ֆոկուսել Շուշիի վրա» (տես' նույն տեղում):

Այնուհետեւ նա շանթուկրակ է թափում կառավարության հասցեին: «Ինչո՞ւ նախագահը (ինքը- Վ. Ա.) պետք է զբաղվի ամենաչնչին հարցերով, մենք կառավարություն ունե՞նք: Ունենք, ուրեմն թող զբաղվի /հարցերի լուծմամբ»,- ասում է Մութալիբովը եւ հանկարծ, կարծես «շեղվելով», հարցնում.

- Ի դեպ, ի՞նչ չափով է ավերված Խանքենդին (Ստեփանակերտը- Վ. Ա.)

- Բնակելի ֆոնդի ավելի քան մեկ երրորդ մասով,- պատասխանում է ՆԳ նախարար Քերիմովը:

- Տեղեկություններ կան, որ այնտեղ (Ստեփանակերտում- Վ. Ա.) բնակչությունն էվակուացվել է,- ասում է Մութալիբովը:

- Էվակուացվել է դեպի կենտրոն (քաղաքի- Վ. Ա.),- հաստատում է ՆԳ նախարարը:

- Եկեք դրանով էլ ավարտենք,- բազմանշանակ եզրափակում է Մութալիբովը:

Մութալիբովն, իհարկե, հիմար չէր: Գիտեր, որ նիստի ընթացքը սղագրվում է: Այդուհանդերձ, իրեն թույլ է տվել խոսել Ստեփանակերտում ավերածությունների չափի եւ բնակչության «էվակուացիայի» մասին: Հատկանշական է, որ նման «միջարկություն» նա արել է «բոլոր հնարավորությունները, ուժերը, տեխնիկան Շուշի նետելու հրամայականի» եւ «կորցրած գյուղերը ետ բերելու անխուսափելիության» մասին ասածների համատեքստում:

Դրանով նա փաստորեն հաստատել է, որ Ստեփանակերտի ավերումը պետական նպատակադրվածություն է, այն իրականացվում է Շուշիից: Եվ հանձնարարել է Շուշի նետել բոլոր հնարավորությունները, ուժերը եւ ողջ ռազմական տեխնիկան, որպեսզի Ստեփանակերտի ավերումը շարունակվի ավելի մեծ չափերով: Այդ դեպքում, ըստ Մութալիբովի, «հնարավոր կլինի ետ բերել կորցրած գյուղերը»: Ավելի կոնկրետ' եթե «չլինի Ստեփանակերտը, ապա ԼՂ խնդիրը կլուծվի ինքնին»:

Կրկնենք. այս ամենը տեղի է ունեցել 1992-ի հունվարի 29-ին' Ադրբեջանի անվտանգության խորհրդի նիստում: Ստեփանակերտում ավերածությունների չափով հետաքրքրվել է նախագահը, պատասխանել է ՆԳ նախարարը: Երկխոսության եզրակացությունը' «եկեք դրանով էլ ավարտենք», նշանակում է, որ Մութալիբովը պարզապես չի ցանկացել, որ հետագա խոսակցությունը, որն անկասկած եղել է եւ վերաբերել Շուշիից Ստեփանակերտի ավերումը հետեւողականորեն շարունակելուն, այն ավելի ինտենսիվ դարձնելուն, մտնի նիստի սղագրություն:

Այդքան խելամտություն նա ունեցել է: Իսկ ահա նրան փոխարինելու եկած իշխանությունն այնքան հիմար է, որ նախագահի գլխավոր ռազմական խորհրդատուի եւ ԱԱ նախարարության մակարդակով հնարավորություն է ստեղծել, որպեսզի անհայտ ծագման մի լրագրող շրջանառության մեջ դնի պետական գաղտնիք պարունակող փաստաթղթեր: Էլ ավելի անձեռնհաս է Իլհամ Ալիեւի աշխատակազմի տեղեկատվական ապահովության բաժնի պետ Էլնուր Ասլանովը, որ Չալաձեի ընդամենը 250 օրինակով տպագրված գիրքը տեղադրել է www.erevangala.com կայքում: Շնորհակալություն դրա համար: Թե չէ որտեղի՞ց կիմանայինք, որ Ստեփանակերտի հետեւողական հրթիռահրետակոծումը ոչ թե մի ինչ-որ «հարբած սպայի», ինչպես գրում են ադրբեջանցի որոշ հեղինակներ, այլ' Ադրբեջանի անվտանգության խորհրդի եւ անձամբ Այազ Մութալիբովի ձեռքի գործն էր: