Տարեվերջին ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերին կայցելի Երևան. ԱՄՆ դեսպան

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներն այժմ, առավել քան երբևէ, ցանկանում է Հայաստանի հետ իր հարաբերություններն ավելի խորացնել և ավելի լավ գործընկեր դառնալ: Երկկողմ հարաբերությունների, Հայաստանում բիզնես միջավայրում առկա փոփոխությունների, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման և հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման սառեցված գործընթացի մասին «Արմենպրես»-ի հետ բացառիկ հարցազրույցում իր տեսակետն է ներկայացնում Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Ջոն Հեֆերնը:

-Պարոն դեսպան, ավելի քան երկու տարի է` Հայաստանում եք: Ինչպե՞ս եք ձեզ զգում Հայաստանում:

-Սա հրաշալի երկու տարի էր և լավ փորձառություն ինձ և կնոջս համար: Սրանք արժեքավոր և նոր փորձառություններով լեցուն տարիներ էին: Այժմ կինս ԱՄՆ-ում է` թոռնիկիս առողջական խնդիրների հետ կապված: Հայաստանի մասին կասեմ, որ երկրում կան մարտահրավերներ' թե’ ներքին, թե’ տարածաշրջանային, որը երկիրը դարձնում է առավել հետաքրքրական: Կան հնարավորություններ, հոյակապ, տաղանդաշատ մարդիկ, ովքեր աշխատում և իրենց ջանքերն են ներդնում, որպեսզի երկիրը հաջողությունների հասնի: Մենք ցանկանում ենք այդ ամենի մասը լինել: ԱՄՆ-ն այստեղ է, որպեսզի ներկա գտնվի այս աշխատանքներում և խրախուսենք ջանքերը, իսկ եթե շտկման կարիք կա, ապա մատնացույց անենք դրանք: Մարտահրավերների և հնարավորությունների հավասարակշռությունն ու հոյակապ մարդիկ իմ աշխատանքը դարձնում են ավելի լավ և հետաքրքրական:

-Որպես քաղաքացի` ինչպիսի՞ խնդիրներ է նկատել դեսպանը, որը կցանկանար լուծված տեսնել:

-Իմ մասնավոր կյանքը թողել եմ Վաշինգտոնում նոր եկել Երևան և որպես մասնավոր քաղաքացի իմ կարծիքը չեմ արտահայտի, այլ հանդես կգամ որպես ԱՄՆ ներկայացուցիչ: Մարտահրավերները բոլորին հայտնի են. կան տարածաշրջանային մարտահրավերներ, կան ներքին մարտահրավերներ: Քաղաքական ասպարեզում կան քաղաքական, մարդու իրավունքներ, թափանցիկության հետ կապված հարցեր: Հենց վերջերս ԱՄՆ պետդեպի մարդու իրավունքների զեկույցն է հրապարակվել: Հուսով եմ, որ Հայաստանի քաղաքացիական հասարակությունը, կազմակերպություններն ու ԶԼՄ-ները, կառավարությունը կծանոթանան զեկույցի ն և կտեսնեն, թե որ ոլորտներում են թերություններ մատնանշվել: Սակայն խնդիրները ներկայացնելուց զատ, ԱՄՆ-ն փորձում է աջակցել դրանց վերացման գործին: Աշխատում ենք անկախ դատական համակարգի ձևավորման, ընտրական բարեփոխոումների, թափանցիկության և հակակոռուպցիոն հարցերի ուղղությամբ: Մենք փորձում ենք քննադատությունն ու աջակցությունը հավասարակշռել: Վերջին երկու և կես տարիների ընթացքում ամենախոշոր ձեռքբերումներից մեկը առևտրի, տնտեսության ե ներդրումների ոլորտում համագործակցությունն ու կապերի խորացումն է, Հայաստանում գործարար միջավայրի բա րելավումը: Այդ ուղղությամբ դեռևս կան իրականացվելիք աշխատանքներ, բայց դրական տեղաշարժ էլ կա և ավելի շատ օտարերկրյա գործարարներ են ներդրում կատարում: Ես տեսել եմ նոր ներդրումներ տեղեկատվության, կապի և հեռահաղորդակցության ոլորտներում, վստահ եմ, որ այդ միտումը կշարունակվի: Նաև տուրիզմի և հյուրանոցային բիզնեսի ոլորտում կան օտարեկրյա ներդրումներ: Մեզ համար շատ կարևոր էր վերջին ամսին էներգետիկ ոլորտում կնքված համաձայնագիրը Որոտանի հիդրոկասկադի վերաբերյալ:

- Հայաստանի իշխանություններն ամենաբարձր մակարդակով են կարևորում ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունները: Բացի տնտեսական ոլորտներից, էլ ո՞ր ոլորտները կառանձնացնեք, որտեղ կարևորում եք համագործակցությունը:

-Երկկողմ հարաբերությունների, դիվանագիտական առումով թերևս կարելի է դատել բարձրաստիճան փոխայցերի մակարդակին նայելով: Նախկին պետքարտուղար Քլինթոնը երկու անգամ է այցելել Հայաստան. մինչ այդ տասնութ տարի որևէ պետքարտուղար Հայաստան չէր եկել: Անցյալ տարվա վերջին, երբ Արտաքին գործերի նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը հանդիպում ունեցով պետքարտուղար Ջոն Քերիի հետ, նա ցանկություն ունեցավ Հայաստան այցելելու և հուսով ենք, որ նա կայցելի Հայաստան այս տարվա վերջին: Սակայն հարաբերությունների բովանդակային կողմն ավելի կարևոր է, քան բարձրաստիճան այցերը: Անցյալ տարվա վերջին արդյունավետ երկկողմ ձևաչափով աշխատանքային քննարկում ունեցանք հայ-ամերիկյան տնտեսական հարաբերությունների վերաբերյալ: Դեկտեմբերին մենք ունեցանք շատ արդյունավետ քննարկում պաշտպանական ոլորտի բարձրաստիճան պաշտոնյաների մասնակցությամբ: Այդ ամենն ուղղված է մեր համագործակցությանը թե’ տնտեսական, թե’ անվտանգության ոլորտում: Անվտանգության ոլորտում մենք ևս ամուր համագործակցություն ունենք, ՆԱՏՕ-ն ամուր համագործակցություն ունի Հայաստանի հետ, և դա շատ կարևոր է:

Շատերը հարցնում են, թե ինչպիսին է ԱՄՆ-ի արձագանքն ի պատասխան նրա, որ Հայաստանը միանում է Մաքսային միությանը: Վաշինգտոնը շատ հստակ նշում է, որ ԱՄՆ-ն այժմ առավել քան երբևէ ցանկանում է Հայաստանի հետ իր հարաբերություններն ավելի խորացնել և ավելի լավ գործընկեր դառնալ: Հայաստանի նախագահն ու կառավարությունը վերահաստատել են ԵՄ-ի, ԱՄՆ-ի և Արևելյան գործընկերների հետ համագործակցության պատրաստակամությունը, և մենք պատրսատ ենք և շարունակելու երկխոսությունը տարբեր հարցերի շուրջ:

- Պետքարտուղար Քերիի այցը տարածաշրջանայի՞ն է: Մանրամասնություններ կա՞ն այցի վերաբերյալ:

- Մանրամասներ այցի վերաբեյալ դեռ չկան: Պետքարտուղար Քերին պաշտպանում է տարածաշրջանային հարցեր, ցանկանում է Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների կարգավորում, և այցը, բնականաբար, կլինի տարածաշրջանային:

- Պարոն դեսպան, դուք կանխեցիք իմ հաջորդ հարցը: Պետքարտուղար Քերին Սենատում ելույթի ժամանակ ասաց, որ հայ-թուրքական հարաբերություններն ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության օրակարգում են: Արդյո՞ք այդ հարաբերություններից կարելի է ակնկալիքներ ունենալ, երբ Թուրքիան, ամեն անգամ խոսելով հարաբերությունների մասին, մեջտեղ է բերում նախապայմաններ և երրորդ երկրի վերաբերյալ հարց բարձրացնում:

- Նախկին պետքարտուղար Քլինթոնը շատ ակտիվ դերակատարում է ունեցել հայ-թուրքական արձանագրությունների, բանակցության և ստորագրման խիզախ որոշման հարցում: Այդ արձանագրություններում որևէ նախապայմաններ չկան Հայաստանի, Թուրքիայի կամ որևէ երրորդ երկրի հետ կապված, և մենք շարունակում ենք հորդորել, որ երկրները վավերացնեն աձանագրություններն առանց նախապայմանների: Մենք հարգում ենք Հայաստանին, որ աձանագրությունները դեռ պահանվում են խորհրդարանում և հետ կանչված չեն: Հայաստանի համբերությունը գնահատվում է, չորս տարի է անցել, բայց Հայաստանի խորհրդարանը դեռ պահպանում է այդ արձանագրությունները: Մեկ նկատառում ունեմ: Պետքարտուղար Քերիի աշխատանքի ընթացքում հասկացել եմ, որ «ստատուս քվոյի» դրությունը նրան չի գոհացնում, և նա հավատացած է, որ ոչ մի հակամարտություն այնքան բարդ չէ, որ հնարավոր չլինի լուծում գտնել: Նա անձամբ զբաղվում է արտաքին քաղաքականության երկու ամենակարևոր հարցերով' Իրանի միջուկային ծրագրի և Միջին արևելքի խաղաղության գործընթացի ու պաղեստիանյան ճգնաժամի խնդիրներով: Տարածաշրջանային մյուս խնդիրները, հակամարտությունները նա նույնպես կարևորում է, և մենք ձգտում ու կողմերին հորդորում ենք, որ այդ ուղղությամբ աշխատեն, այս պարագայում' Հայաստանի, Թուրքիայի հարաբերությունների կարգավորման և դրա հետ առնչություն չունեցող Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ, որն իրականանում է ԵԱՀԿ ՄԽ միջոցով: Քերիի հրահանգով փորձում ենք կողմերին տանել խնդիրների կարգավորման:

- Ղարաբաղյան խնդրին մենք դեռ կանդրադառնանք: Իմ հաջորդ հարցը կրկին վերաբերում է հայ-թուրքական հարաբերություններին, մասնավորապես Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյա տարելիցին: ԱՄՆ-ն այն եզակի պետություններից է, որի նախագահը յուրաքանչյուր տարի ապրիլի 24-ին հատուկ ելույթով իր ցավակցությունն է հայտնում հայ ժողովրդին, ինչը Հայաստանը բարձր է գնահատում: Սակայն, չե՞ք կարծում, որ շարունակելով չընդունել Հայոց ցեղասպանությունը, գերտերությունները նպաստում են հետագա ցեղասպանությունների իրականացմանը:

- Նախագահի հայտարարությունը շատ կարևոր է, և ես ուրախ եմ, որ այն բարձր է գնահատվում: Իր նախագահության օրոք արված բոլոր հայտարարություններում Օբաման փաստերը չի ժխտել: Դրանք շատ հստակ են`մեկուկես միլիոն տեղահանված հայեր, ովքեր ջարդերի են ենթարկվել, քսաներորդ դարի վատթարագույն ողբերգություններից մեկը և այլն: Փաստերը ընդունվում են և դատապարտվում: Թե ինչպիսի տեսք կունենա հայտարարությունը հաջորդ տարի, ես չեմ կարող կանխորոշել, քանի որ հայտարարության տեքստի որոշումը կայացվում է Վաշինգտոնում:

- Լոս Անջելեսի քաղաքային խորհուրդը վերջերս ճանաչեց ԼՂ անկախությունը, ինչը, բնականաբար, որոշակի ոգևորություն առաջացրեց այստեղ: Սա առաջին դեպքը չէ, երբ ԱՄՆ որևէ նահանգ կամ քաղաք ընդունում է ԼՂ անկախությունը: Արդո՞ք այս ճանաչումներն ԱՄՆ պետական դիրքորոշումն են արտահայտում, և արդյո՞ք այս ճանաչումները կարող են նպաստել հետագայում ԱՄՆ-ի կողմից ԼՂ ճանաչմանը:

- Մեզ մոտ դաշնային կառավարման համակարգ է և քաղաքային խորհուրդները, նահանգները հայտարարություններ, բանաձևեր են ընդունում ամենատարբեր հարցերի վերաբերյալ ու դաշնային կառավարությունը որևէ կերպ չի առնչվում այդ հայտարարություններին: Կա իշխանության ճյուղերի տարանջատում, և մենք փորձում ենք այդ տարանջատումը պահպանել, ինչը մեր Սահմանադրության կարևորագույն դրույթն է: Երբեմն դժվար է գնահատական տալ, թե այդ բարդ համակարգում ով ի՞նչ է անում, սակայն իմ ուշադրության կենտրոնում գործադիր ճյուղի գործողություններն են, նախագահի հրահանգները: Բայց ես ուզում եմ ձեր հարցի բովանդակային մասին անդրադառնալ: Լեռնային Ղարաբաղի հարցը բանակցային գործընթացում է, և մենք պարտավորված ենք ու ցանկանում ենք, որ ապահովվի խնդրի խաղաղ կարգավորում: ԱՄՆ-ն` որպես ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահող երկիր, 18 տարի այդ ուղղությամբ աշխատում է: Կողմերը պետք է զիջումներ կատարեն, քանի որ «ստատուս քվոն» ոչ մեկի համար ընդունելի չէ: Եվ երբ ավելի լայն համատեքստում ենք նայում խնդրի կարգավորումը, ապա հասկանում ենք, որ այն կօգնի նաև բարելավել Հայաստանի դիրքը տարածաշրջանում: Դուք կտեսնեք, որ դեսպան Ջեյմս Ուորլիքը Հայաստանի և Ադրբեջանի հետ փորձելու է այս հարցն առաջ մղել, և ես հույս ունեմ, որ Հայաստանի ժողովուրդը կհասկանա, թե ինչով են պայմանավորված այդ որոշումները. դրանք արվում են հանուն խնդրի խաղաղ կարգավորման:

- Պարոն դեսպան, դուք ձեր խոսքում անընդհատ նշում եք խաղաղ կարգավորում, խաղաղ բանակցություններ արտահայտությունները: Ապրելով Հայաստանում և ավելի մոտիկից ծանոթ լինելով իրավիճակին'`արդյո՞ք կարելի է խաղաղ իրավիճակ համարել այն, երբ սահմանին անընդհատ հրադադարի ռեժիմը խախտվում է և այն խախտում է միայն մեկ կողմը և սահմանին գրանցվում են զոհեր: Արդյո՞ք  այս իրավիճակում է ճիշտ է խոսել խաղաղ կարգավորման և խաղաղ բանակցությունների մասին:

- Հենց դա է պատճառը, որ «ստատուս քվոն» անընդունելի է և հենց դա է պատճառը, որ փորձում ենք կողմերին ուղղորդել խաղաղ կարգավորման վերաբերյալ որոշում ընդունել: Համանախագահների հայտարարություններում շատ հստակ դատապարտվում են բոլոր տեսակի բռնությունները, ռազմական հռետորաբանությունը, զենքերի ձեռքբերումը, որը ապակայունացնում է իրավիճակը: Այդ ամենը դժվարացնում են այն խաղաղ լուծումը, որին մենք ձգտում ենք:

-Դուք կարծես թե մասամբ պատասխանեցիք իմ հաջորդ հարցին: Փարիզում երկու երկրների արտգործնախարարների հանդիպումից առաջ և հետո Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը կրկին հանդես եկավ ռազմատենչ հայտարարություններով և խոսեց Ղարաբաղը գրավելու իր ցանկության մասին: Արդյո՞ք սա չէ այսօր առկա ամենամեծ խնդիրը և արդյո՞ք հարևան պետության հենց այս դիրքորոշումը չէ, որ խանգարում է խաղաղ բանակցություններին:

- Նոյեմբերին երկու երկրների նախագահների հանդիում տեղի ունեցավ Վիեննայում և երկու երկրների նախագահները նշեցին, որ հանդիպումը դրական մթնոլորտում է անցել: Եվ մենք փորձում ենք առավել խորացնել այդ փոքրիկ բարելավումը: Բայց դուք իրավացի եք, հռետորաբանությունը դժվարացնում է խնդրի լուծումը և համանախագահները հստակ նշել են, որ ժամանակն է հետևում թողնել տարբեր տեսակի բռնություններն ու հռետորաբանությունները և առաջ շարժվել:

Հարցազրույցը` Հասմիկ Հարությունյանի