«ՀՀ-ում հետևողականորեն շարունակվում է Փոքր ու միջին բիզնեսի թալանը»

Հայաստանի Հանրապետությունում հետևողականորեն շարունակվում է Փոքր ու միջին բիզնեսի թալանը: Վերջին շրջանում ՀԴՄ-ները՝ մայրաքաղաքի տարբեր հատվածներում, տարբեր տրամաչափի, միանգամայն տարբեր գործունեություն իրականացնող տնտեսվարողների մոտ շարքից դուրս են գալիս. ծրագիրը, որով աշխատում է Հաշվիչ-դրամարկղային մեքենան, այսպես ասած, «թռնում է»: Թե ի՞նչն է պատճառը՝ ոչ ոք չի կարողանում ասել, որևէ՝ ՀԴՄ գործածող սուբյեկտի կողմից սխալ գործողություն ՀԴՄ-ի՝ շարքից դուրս գալուց առաջ չի արձանագրվում: Պարզապես ապարատը դադարում է աշխատել ու վերջ:

Քանի որ առանց հիշյալ ապարատի հնարավոր չէ գործունեություն իրականացնել, տնտեսվարողներն արագ կերպով այն տանում են դրանց կարգավորմամբ զբաղվող սպասարկման կենտրոն, որտեղ «Դուք սպասարկվու՞մ եք» «կախարդական» հարցից և «Ոչ» պատասխանից հետո լսում, որ այսպես կոչված «նորոգումն» արժե 15 000 դրամ: «Բայց ինչի՞ 15 000»՝ «Չեք ուզու՞մ, տարեք մյուս կենտրոնը, ընդեղ 30 000 ա»: 15 000, 10 000, 12 000 դրամ՝ սրանք հիշյալ սպասարկման կենտրոնի պատին փակցված գնացուցակում նշված թվերն են: Ինչու այսքա՞ն: Որովհետև այսքան է ու վերջ: Ինչի՞ համար: Ուղղակի... վերցնում են ՀԴՄ-ն, տանում կողքի սենյակ, տիրոջը մի ժամ սպասեցնում, հետո բերում ու տալիս ձեռքը: Ի՞նչ է արվում՝ ըստ էության ոչ մի բան: Տնտեսվարողներն արդեն իսկ կասկած են հայտնում, որ շատ հնարավոր է, որ հենց նույն սպասարկման կենտրոններն են ծրագրի տեղադրման ժամանակ ինչ-որ deadline դրել, ժամկետը լրանում է և ծրագիրը կանգ առնում կամ չի բացառվում և այն, որ կենտրոնից փոխանցվող ազդակներով է ծրագրում մի բան շարքից դուրս գալիս: Այստեղ հարկ է շեշտել, որ ՀԴՄ-ի վնասվելու, այն բացելու, ներսում ինչ-որ բան կարգի բերելու, մաս փոխելու, սարքելու մասին խոսք լինել չի կարող. ՀԴՄ-ներն ի սկզբանե ՊԵԿ-ում կապարակնքվում են. խոսքն ընդամենը այս կենտրոնների կողմից մտցվող ծրագրի խափանման մասին է (ի դեպ, ծրագիր կոչվածն էլ հայ ծրագրավորողների գրած պրիմիտիվ ծրագիր է. կարելի է միայն պատկերացնել, թե երկրաչափական ինչ պրոգրեսիա կարող էին ապրել այս կենտրոնների նորոգման գումարները, եթե գործ ունենային բարդ ու հազվագյուտ ծրագրերի հետ)՝ մոտավորապես համակարգչային ծրագրերի տիպի, ասենք՝ Microsoft Word-ի կամ KDWin-ի մեջ մի բան «թռնի» ու դա կարգի բերելու համար քեզնից 15 կամ 20 հազար դրամ պահանջեն. թե ինչու մինչև հիմա հայաստանյան մյուս բոլոր ծառայությունները չեն ֆայմել թվեր կրակել, զարմանալի է: Իսկ թե ինչու են հենց այս՝ ՀԴՄ սպասարկման կենտրոնները ֆայմի նման բարձր մակարդակ դրսևորում, հասկանալի կարող է դառնալ վերջիններիս մտքի «թռիչքուղուն» ծանոթանալով:

Բանն այն է, որ ի սկզբանե ՀԴՄ-ների սպասարկման կենտրոններ կոչվող հաստատությունները անաշխատ փող լափելու պորտաբույծ օբյեկտներ էին, որոնց ճանապարհին կանաչ լույս վառել էր հենց Պետեկամուտների կոմիտեն: ՀԴՄ-ների՝ շրջանառության մեջ դրվելու առաջին օրից կարգը հետևյալն էր. ՀԴՄ-ն ՊԵԿ-ում գրանցվում էր միայն այն բանից հետո, երբ տնտեսվարողը սպասարկման պայմանագիր էր կնքում վերոհիշյալ կենտրոնների հետ, ինչը ենթադրում էր ամսական 2500-3000 դրամի մուծում՝ անկախ նրանից, որ ապարատը կարող է տարիներով սպասարկման կարիք չունենալ, հատկապես եթե հաշվի ենք առնում, որ դրա համար նաև ՊԵԿ-ում նստած «խելոքներն» են հոգ տանում՝ տարին մեկ տնտեսվարողների գլխին մի նոր մոդելի ՀԴՄ կապելով: Ի դեպ, շատ դեպքերում տնտեսվարողները գաղափար էլ չէին ունենում, որ լծվել են մի նոր կարգի «հարկային պարտավորությունների»: Անգիտությունը սակայն նրանց չէր ազատում դրանից. պարզապես մի օր ստանում էին ծանուցում առ այն, որ իրենց ՀԴՄ-ի վրա, ասենք, մի 30 000 դրամի պարտք է գոյացել:

Դեռ 2010թ. առանց այն էլ պետության, հատկապես հարկային մարմինների հանդեպ մի առանձնակի ջերմություն չզգացող տնտեսվարողների մեջ ատելության մի նոր դոզա հավելող այս անհեթեթության բացահայտումից ու հրապարակումից մեկ ամիս անց կառավարությունը հուլիսի 15-ի նիստում դրական մի որոշում ընդունեց ու ազատեց ՀԴՄ շահագործողներին՝ իբր սպասարկում իրականացնող կազմակերպություններից ունեցած կախվածությունից: «Ուժը կորցրած են ճանաչվել մի շարք դրույթներ, որոնց համաձայն հարկ վճարողները հարկային տեսչություն պետք է ներկայացնեին ՀԴՄ սպասարկման վերաբերյալ անհրաժեշտ պայմանագրերը». ասվում էր այդ որոշման մեջ:

ՀԴՄ սպասարկման կենտրոնների ֆայմի էվոլյուցիոն նոր փուլն, ըստ ամենայնի, սկսվում է կառավարության հենց այս որոշումից: Կառավարությունը համարձակություն ունեցավ իրենց զրկել ամենամսյա կայուն եկամուտի՞ց, ոչի՛նչ, ձևը կգտնեն: Միևնույն է՝ հենց իրենք են ՀԴՄ-ի մեջ ծրագիր մտցնում, իսկ ծրագրի հետ կարող է չէ՞ մի բան պատահել ու հենց այդ ժամանակ էլ կարելի է տնտեսվարողների քթից բերել ու ձեռքից բաց թողած գումարը միանգամից հետ ստանալ:

ՀԴՄ-ների սպասարկման կենտրոնների աշխատանքի մեխանիզմի ու զարմանահրաշ գնացուցակների ողջ առեղծվածն, ըստ էության, հենց այստեղ է:

Երաշխիք, որ ՀԴՄ-ի խափանումը նորից չի կրկնվի՝ չկա: Ըստ ամենայնի, ամեն ինչ կախված է հիշյալ սպասարկման կենտրոնների տերերի կամ տիրոջ մեծահոգությունից ու ախորժակից: Իսկ որ ինչ-որ մի պորտաբույծի ախորժակի պատճառով հազարավոր տնտեսվարողներ կարող են անիմաստ, անհեթեթ ռեկետի ենթարկվել ու դրա համար դարձյալ մեղադրել պետությանը…

Թե ինչ գումարների մասին է այստեղ խոսքը, կարելի է հաշվել՝ պարզելով, թե քանի ՀԴՄ է գործում հանրապետությունում: Պնդել, թե հենց ՊԵԿ-ն է գտել յուրօրինակ ձև՝ հարկատուների գրպանը ևս մեկ անգամ մտնելու համար, չենք կարող, թեև դժվար է նաև պատկերացնել, որ նմանօրինակ օպերացիան մեր կարգի պետությունում կարող է իրագործվել առանց վերին ինստանցիայի գիտության ու դաբրոյի, հանկարծ ու կարող են դաշտում հայտնվել գրեթե մոնոպոլիայի իրավունքով ՀԴՄ-երի սպասարկումն իրենց ձեռքը վերցրած ֆորմալ ձևակերպմամբ երկու-երեք կազմակերպություն ու ՊԵԿ-ից անկախ, ինքնագլուխ կերպով փորձեն ծանրացնել առանց այն էլ հարկային պարտավորությունները մի կերպ վճարող տնտեսվարողների վիճակը:

Գրառումը` Լուսինե Կեսոյանի ֆեյսբուքյան էջից