Աղքատության կրճատումը` տնտեսագիտական հիմնահարցերի էպիկենտրոնում

Ալֆրեդ Նոբելի շնորհիվ 1895 թվականին հիմնադրված Նոբելյան մրցանակն, ինչ խոսք, անքննարկելի հեղինակություն ունի: Շվեդական ամենամյա բարձրակարգ մրցանակը շնորհվում է մշակույթի մեջ արված ներդրումների, գիտական հայտնագործությունների, հասարակության զարգացմանը նպաստելու համար: Ի սկզբանե' մրցանակը շնորհվել է ֆիզիկայի, գրականության, քիմիայի, ֆիզիոլոգիայի և բժշկության, խաղարարության ոլորտներում: 20-րդ դարի երկրորդ կեսից (1969թ.) Շվեդական բանկի միջնորդությամբ և աջակցությամբ Նոբելյան մրցանակ է տրվում նաև տնտեսագիտության ոլորտում կատարած ներդրումների համար:

Օրեր առաջ հայտնի դարձավ, որ 2015թ. տնտեսագիտության ոլորտում Նոբելյան մրցանակի է արժանացել Փրինսթոնի համալսարանի գիտնական Էնգուս Դիտոնը' «Սպառման, աղքատության եւ բարեկեցության ոլորտում կատարած վերլուծության համար»: Դիտոնի հետազոտությունները հիմնված են եղել երեք կարևորագույն հարցերի վրա.

1. Ինչպե՞ս են սպառողները բաշխում իրենց գումարը տարբեր ապրանքներ գնելիս:

2. Հանրությունն իր աշխատած գումարի որքա՞ն մասն է ծախսում, իսկ որքանը' խնայում:

3. Ինչպե՞ս լավագույնս գնահատել և վերլուծել բարեկեցությունն ու աղքատությունը:

Նոբելյան կոմիտեն հայտնել է, որ Էնգուս Դիտոնը հաղթել է մասնավորապես այն վերլուծությունների շնորհիվ, որոնք թույլ են տալիս հասկանալ, թե ինչպես են անհատական սպառողներն ընտրություն կատարում: Սա կարևոր է տնտեսական քաղաքականության ձևավորման եւ աղքատության կրճատման հարցում:

Դիտոնը դեռևս 2013 թվականին տպագրված գրքում (The Great Escape: Health, Wealth, and the Origins of Inequality) հիմնավորում էր, որ ամենաաղքատ երկրներում աղքատության դեմ պայքարի անհաջողությունները կապված են վատ կառավարման հետ, այլ ոչ թե ռեսուրսների սահմանափակության:

Ավելի վաղ կատարած իր մեկ այլ հետազոտության ընթացքում (ԱՄՆ 2008-2009) Դիտոնը հաշվարկել էր, թե որքան փող է պետք մարդուն երջանիկ լինելու համար: Հետազոտությունն իրականացվել էր իսրայելցի գիտնական Դանիել Քանեմանի հետ համատեղ: 450.000 ամերիկացիների շրջնում անցկացված հարցումների արդյունքներն ամփոփելով' նրանք եզրակացրին, որ ամսեկան 6250 դոլարից քիչ գումար վաստակող մարդիկ ամեն անգամ ուրախանում են աշխատավարձի հերթական բարձրացումից: Ավել գումար վաստակողները, բնականաբար, դեմ չեն լինում բարձացումներին, բայց նրանց համար այդ փաստը դադարում է լինել առաջնային երջանկության առիթ:

Ինչպես նշել էինք արդեն, Դիտոնը Նոբելյան մրցանակի է արժանացել «Սպառման, աղքատության եւ բարեկեցության ոլորտում կատարած վերլուծության համար»: Կարծում եմ, խորագիրն ադրեն ուսումասիրելու գայթակղություն է առաջացնում հայ տնտեսագետների համար:

Միջազգային գիտական շրջանակներում արված մեկնաբանությունենրը վկայում են, որ այս աշխատանքում կան այնպիսի դրույթներ, որոնք, մասնավորապես, կարող են հետաքրքիր լինել ներկայիս ՀՀ-ի զարգացման կենսացիկլում գտնվող երկրների համար: Սրան եթե գումարենք այն, որ Նոբելյան կոմիտեն մրցանակը շնորհելիս առավելապես կարևորել է տնտեսական քաղաքականության ձևավորման եւ աղքատության կրճատման հարցերի շուրջ աշխատանքները, կարելի է վստահորեն ասել, որ մեզ համար բավական արդիական գիտական աշխատանք է հրապարակվել:

Տարոն Պարսամյան «Մարքեթինգի հայկական ակումբի» նախագահ