Հիմա բեմականացված կադրերի ականատեսն ենք․ Ադրբեջանը նպատակային «ապացույցներ» է ստեղծում

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հետ կապված կոչ է արել Հայաստանին և Ադրբեջանին հետևել գերիների նկատմամբ միջազգային չափանիշներին և պահպանել գերիների հետ վարվելակերպի միջազգային նորմերը: ԼՈՒՐԵՐ․com-ի զրույցում միջազգային իրավունքի մասնագետ, ՄԻԵԴ-ում հայ ռազմագերիների հարցերով զբաղվող փաստաբան Սիրանուշ Սահակյանը նշեց ՄԻԵԴ-ի հայտարարությունը մի քանի մեսիջ ունի․ «Առաջինը՝ միջպետական գանգատի շրջանակում անհապաղ միջոցների կիրառման շրջանակը հստակեցվել է և դատարանն այլևս փոփոխելու մտադրություն չունի, սկզբնական շրջանում կիրառվել է քաղաքացիական բնակչության և բնակավայրերի հրետակոծության արգելքը, հետագայում ՀՀ կառավարության դիմումի  համաձայն ընդլայնվել է՝ ներառելով նաև ռազմագերիների և գերիների պաշտպանությունը։ Դատարանը նշել է, թեև հայցվոր կողմը եղել է Հայաստանը, բայց արգելքը հավասարապես ուղղված է եղել թե՛ Ադրբեջանին, թե՛ Հայաստանին և Ադրբեջանի պահանջով հատուկ միջոց կիրառելու անհրաժեշտությունը չկա։ Ըստ էության ազդակ է հղել՝ այս հարցը փակված է ու անհապաղ միջոցը վերացնելու պահանջով նորից պետք չէ դիմել։ Երկրորդը, տարածքային վեճին վերաբերող հարցերի առնչությամբ դատարանը նշել է, որ իր իրավասությունից դուրս է։ Ադրբեջանի՝ անհապաղ միջոց կիրառելու խնդրանքն  ուսումնասիրելիս՝ տեսնում ենք՝ այնտեղ կա քաղաքական սպեկուլյացիա և դատարանին միակողմանի տեղեկություններ տրամադրելով՝ փորձում են ներքաշել միջպետական վեճի հանգուցալուծման մեջ, որի առաքելությունը դատարանը չունի, դրա համար կան միջազգային այլ կառույցներ։ Երրորդ կարևոր ասպեկտն այն է, որ ընդհանուր միջոցից զատ ռազմագերիների և գերիների առնչությամբ դատարանը հետևողականություն  է ցույց տալիս անհատական գանգատների շրջանակում նրանց նկատմամբ անհապաղ միջոց կիրառելու առնչությամբ։ Ադրբեջանական կառավարության դիրքորոշումն այն է, որ դրանք չպետք է կիրառվեին, եթե կիրառվել են, ապա պետք է հանվեն կամ պետք է տարածվեն ընդհանուր միջոցի շրջանակում և այլ հատուկ միջոցառում անհատական գործերով կարիք չկա ձեռնարկելու։ Դատարանն ուղղակիորեն նշել է, որ հայկական կողմը հայ ռազմագերիների առնչությամբ ներկայացրել է անհատական գանգատներ, որոնց հետ կապված դատարանը տեղեկատվություն է պահանջել։ Դատարանը կողմերին հասկացնում է, որ Կարմիր խաչի կոմիտեի հովանու ներքո արագացնեն ռազմագերիների փոխանակման հարցը»,- ասաց նա` նշելով, որ դատարանն ընդգծել է, որ այս գործերը պահում է իր հսկողության ներքո։ 

Անդրադառնալով այն  հանգամանքին, որ Ադրբեջանի համար սահմանված էր վերջնաժամկետ, որպեսզի մինչև նոյեմբերի 3-ը ռազմագերիների և գերիների վայրի, պահման պայմանների, բժշկական սպասարկման վերաբերյալ տեղեկություն տրամադրի, Սահակյանը նշեց՝ ստացված տեղեկատվության բովանդակությունը շատ մանրամասն չի կարող հրապարակայնացնել։ Սակայն նկատեց՝ ընդհանուր գիծն այն է, որ Ադրբեջանը գործում է իր միջազգային պարտավորություններին համապատասխան և գերիների վարվեցողության կանոնները պահպանում է և կա որոշակի նշում, որ փոխանակման շրջանակում կհամագործակցի։ «Իհարկե, չենք կարող վստահ լինել, որ Ադրբեջանը ճիշտ է ներկայացնում իրավիճակը, քանի որ կեղծարարության տարրեր մենք բազմիցս ենք տեսել․ մի բան է իրական գործելակերպը, այլ բան է՝ միջազգային հանրությանը ներկայացնելը։ Ադրբեջանը միջազգային հանրության աչքերում փորձում է երևալ ժողովրդավար և մարդու իրավունքները հարգող պետություն, բայց գործնականում կոպտագույն խախտումներ են լինում, որոնք հանգեցնում են պատերազմական հանցագործությունների։ Համապատասխան վտանգներ տեսնելով՝ դատարանը ներգրավվել է գործընթացներին»,- նշեց Սահակյանը։ 

Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանի կողմից պատերազմի սկզբի օրերին տարածված տեսանյութերին, որտեղ հայ ռազմագերիներն ու գերիները ստորացվում կամ սպանվում էին, իսկ այժմ տարածվող տեսանյութերում նրանք ավելի հանգիստ իրավիճակում են ներկայացվում, ապա Սահակյանը սա պայմանավորում է ՄԻԵԴ-ում ընթացող գործընթացներով․ «ՄԻԵԴ-ին ներկայացվում են ապացույցներ և դրանց տրվում են ողջամիտ մեկնաբանություններ, ի հայտ են գալիս մտադրությունները, նկարագրվում են իրավունքների խախտումները, հետևաբար Ադրբեջանը վիճակը ավելի չբարդացնելու համար փորձում է ներկայումս գեներացնել այնպիսի ապացույցներ, որոնք լինեն հօգուտ իրենց և հնարավորություն կտան ավելի ճիշտ կազմակերպել իրենց պաշտպանությունը միջազգային դատական ատյաններում։ Մենք  հիմա բեմականացված կադրերի ականատեսն ենք, որի միջոցով Ադրբեջանը նպատակային ստեղծում է ապացույցներ, որպեսզի դրանք օգտագործի միջազգային իրավական գործընթացներում»,- ասաց միջազգային իրավունքի մասնագետը։ 

Սոնա Հարությունյան