Տիգրան Ավինյանի ոտքի տակ որևէ մեկը չի փորում, Աննա Հակոբյանն իմ մոտ ընկերոջ քույրն է, մեր երկրի ղեկավարի կինն է. Ալեն Սիմոնյան Հարավային Կորեայի արտահանումը հատել է 1 տրիլիոն դոլարը Տակաիչի–Պուտին զրույց․ Տոկիոն բարձրացրել է ձերբակալության ու բիզնեսի հարցերը Սահմանադրության նախնական նախագիծը կհրապարակվի հաջորդ շաբաթ. Փաշինյան ԱՄՆ-ի պարտքի նոր վերջնաժամկետը․ սահմանաչափը կարող է սպառվել փետրվարին Եվրոպան հավաքվում է Բեռլինում․ սեղանին Ուկրաինայի անվտանգությունն է Գրենլանդիայի շուրջ վճռորոշ քվեարկություն․ ինչ է ստանում ԱՄՆ-ը Երևանն ու Բաքուն պայմանավորվել են փոխանակվել «ճանապարհային քարտեզով»․ Ալեն Սիմոնյան Հայտնի են Հայաստանում ձմեռային զորակոչի ժամկետները Էր Ռիադում հրթիռային տագնապ․ բեկորները վնասներ են պատճառել Հայաստան-Ադրբեջան գործակցությունը անհայտ կորածների խնդրի լուծման ամենաարդյունավետ մեխանիզմն է. Փաշինյան ՈՒՂԻՂ․ Կառավարության նիստ 

Թուրքմենչայից մինչև այսօր. Ռուսաստանի ուղերձները և տարածաշրջանային հավասարակշռության ճգնաժամը. «Փաստ»

Հայկական Մամուլ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի վերջին հայտարարությունները Թուրքմենչայի և Նախիջևանին վերաբերող պայմանագրերի շուրջ բացահայտում են Հարավային Կովկասում ծավալվող խորագույն աշխարհաքաղաքական տեղաշարժերի նոր շերտ, որը միաժամանակ արտացոլում է Մոսկվայի մտահոգությունները տարածաշրջանում իր դիրքերի թուլացման, Թուրքիայի աճող ազդեցության և ամերիկյան ներկայության ընդլայնման վերաբերյալ։ Օվերչուկի խոսքերում երևում է ոչ միայն ռուսական դիվանագիտության ներկա դիրքորոշումը, այլև փորձ՝ արտահայտելու պատմական-իրավական հիմքերի վրա հիմնված մոտեցումներ, որոնք Մոսկվան արտահայտում է իր ազդեցության գոտու պահպանմանը համապատասխան։

Երբ Օվերչուկը հայտարարում է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կնքված համաձայնագրերը խախտել են տարածաշրջանային այն հավասարակշռությունը, որը գոյություն ուներ 1828 թվականից՝ Թուրքմենչայի պայմանագրի ստորագրման պահից, նա փաստացի վերակազմավորում է ամբողջ տարածաշրջանային անվտանգության ճարտարապետության պատմական թվագրումը։ Այս պայմանագիրը, որը կնքվել էր Ռուսական կայսրության և Կաջարական Իրանի միջև, ավարտեց 1826-1828 թվականների Ռուսպարսկական պատերազմը և հաստատեց նոր սահմաններ, համաձայն որի, Երևանի և Նախիջևանի խանությունների հողերը անցան Ռուսական կայսրությանը։

Օվերչուկի փաստարկը կենտրոնանում է նրա վրա, որ այդ պահից սկսած՝ Արաքս գետը դարձավ «աշխարհագրական սահման», որը երաշխավորվում էր երկու մեծ հարևանների՝ Ռուսաստանի և Իրանի միջև կնքված համաձայնագրերով, և որ այդ սահմանը ընդհանուր առմամբ մնացել է խաղաղ։ Այս պատմական հղումը, սակայն, ունի շատ ավելի խոր քաղաքական և իրավական նշանակություն, քան կարող է թվալ առաջին հայացքից։ Թուրքմենչայի պայմանագիրը ոչ միայն հիմք դրեց Երևանի նահանգի ստեղծմանը և Արևել յան Հայաստանի՝ ռուսական իշխանության ներքո անցմանը, այլև սահմանեց տարածաշրջանի իրավաքաղաքական համակարգը։

Երբ ռուս պաշտոնյայի կողմից խոսվում է «տարածաշրջանային հավասարակշռության» մասին, որը գոյություն է ունեցել 1828 թվականից, նա փաստացի պնդում է, որ Հարավային Կովկասի ներկայիս իրավիճակը պետք է դիտարկել այդ պատմական հենակետից, և որ ցանկացած փոփոխություն, որը չի հաշվի առնում այդ պայմանագրի հիմքերը, համարվում է «հավասարակշռության խախտում»։ Բայց այս հղումը դառնում է առավել անհանգստացնող, երբ դիտարկվում է Ադրբեջանի՝ վերջերս կատարած սահմանադրական փոփոխությունների համատեքստում։ Ադրբեջանի խորհրդարանը փոփոխություններ է ընդունել Նախիջևանի Սահմանադրության նախաբանում, որտեղից հանվել են Մոսկվայի և Կարսի 1921 թվականի պայմանագրերի հիշատակումները։ Նոր տարբերակում նշվում է, որ Նախիջևանը պարզապես Ադրբեջանի անբաժանելի մաս է՝ առանց միջազգային պայմանագրերի հղումների։ Սա խիստ նշանակալից քայլ է, քանի որ Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը հենց այն միջազգային իրավական հենքերն են, որոնց հիման վրա Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը ձևավորվել է որպես Ադրբեջանի մաս՝ Ռուսաստանի և Թուրքիայի երաշխիքներով։ Մոսկվայի պայմանագիրը, որը ստորագրվել էր 1921 թվականի մարտի 16-ին ՌՍՖՍՀ-ի և Թուրքիայի միջև, հաստատում էր, որ Նախիջևանը կազմում է Ադրբեջանի ինքնավար տարածք՝ այն պայմանով, որ Ադրբեջանը չի զիջում այն երրորդ պետության։ Կարսի պայմանագիրը, որը ստորագրվել էր նույն թվականի հոկտեմբերին ԽՍՀՄ-ի, Թուրքիայի, Հայաստանի ԽՍՀ, Ադրբեջանի ԽՍՀ և Վրաստանի ԽՍՀ միջև, հաստատեց Մոսկվայի պայմանագրի դրույթները։

Երբ Բաքուն հանում է այս պայմանագրերի հիշատակումները Նախիջևանի Սահմանադրությունից, նա փաստացի փորձում է վերաիմաստավորել Նախիջևանի կարգավիճակը՝ դուրս բերելով այն Ռուսաստանի և Թուրքիայի երաշխավորի դերակատարությունից և ներկայացնելով որպես սոսկ Ադրբեջանի ներքին վարչական միավոր։ Սա, սակայն, հակասում է իրավական հիմքերին, քանի որ Նախիջևանի կարգավիճակը միջազգային պայմանագրերով է ամրագրված, և դրանց միակողմանի փոփոխումը կամ անտեսումը կարող է վիճարկելի դարձնել ամբողջ իրավական կառուցվածքը։

Բաքվի ռազմավարությունը, սակայն, հիմնված է այն ենթադրության վրա, որ Ռուսաստանը թուլացած է Ուկրաինայի պատերազմի պատճառով և ունի սահմանափակ հնարավորություններ՝ ուժեղ արձագանքելու Հարավային Կովկասում։ Օվերչուկի արձագանքը հենց սրան է ուղղված՝ նպատակ ունենալով հիշեցնել, որ Մոսկվան չի պատրաստվում հրաժարվել իր երաշխավորի դերից և որ այդ պայմանագրերը շարունակում են ուժի մեջ լինել միջազգային իրավունքի համաձայն։

Օվերչուկի հայտարարությունները դառնում են առավել ուշագրավ, երբ նա անդրադառնում է Սյունիքով անցնող ճանապարհի և եռակողմ աշխատանքային խմբի թեմաներին։ Նա պնդում է, որ Ռուսաստանի մասնակցությունը փոխվարչապետների եռակողմ աշխատանքային խմբում թույլ էր տալիս հավասարակշռված քննարկել բոլոր ներկա երկրների շահերը՝ հաշվի առնելով Հայաստանի ինքնիշխանությունը, իրավասությունը, տարածքային ամբողջականությունը և տնտեսական շահերը։ Սա ակնարկ է՝ կապված Հայաստանի գործող իշխանությունների վերջին քայլերի հետ՝ հրաժարվել ռուսական միջնորդությունից և փորձել անկախ բանակցություններ վարել Բաքվի հետ։

Օվերչուկի խոսքերում երևում է Մոսկվայի դժգոհությունը, որ Հայաստանը որոշել է շարժվել առանց Ռուսաստանի, ինչը, ռուսական տեսակետից, «խախտել է հավասարակշռությունը»։

Երբ Օվերչուկը խոսում է «ամերիկյան հրավերի» մասին, նա ակնարկում է Հայաստանի արևմտամետ քաղաքականության, ամերիկյան ներկայության ուժեղացման մասին։ Այդպիսով Մոսկվան Թրամփի ուղու նախագծի հետ կապված փաստացի մտահոգություն է հայտնում Հարավային Կովկասում ամերիկյան ազդեցության ընդլայնման և հատկապես Արաքս գետի հյուսիսային ափի հատվածում նախատեսվող ճանապարհի մասով, որը Թուրքմենչայի պայմանագրից ի վեր համարվում է ռուսական ազդեցության գոտի։

Օվերչուկը նաև անդրադառնում է երկաթուղային ենթակառուցվածքների հարցին՝ նշելով, որ այժմ, երբ Հայաստանը հայտարարել է, թե այս նախագիծը կիրականացվի առանց Ռուսաստանի, Թուրքիան արդեն սկսել է միջոցներ ծախսել դեպի Նախիջևան երկաթուղու կառուցման վրա, իսկ Մեղրիի հատվածի վերականգնման հեռանկարները դարձել են պակաս ակնհայտ։ Սա ուղղակի ակնարկ է նաև Թուրքիայի և Ադրբեջանի ջանքերին՝ ստեղծել իրենց երազած ճանապարհը՝ Մեղրիի միջոցով Ադրբեջանը կապելով Նախիջևանի հետ։ Ռուսական կողմը պնդում է, որ այս ամենը ճնշում է Հայաստանի վրա, և որ Ռուսաստանին երկաթուղու ապաշրջափակման բանակցություններում չներառելը մեծ սխալ էր։

Այս հայտարարությունները պետք է դիտարկել նաև ավելի լայն համատեքստում։ Մոսկվան փորձում է պահպանել իր դերը որպես հիմնական միջնորդ և երաշխավոր Հարավային Կովկասում՝ հենվելով պատմականորեն ձևավորված իրողությունների և պայմանագրերի վրա։

Տարածաշրջանային իմաստով ռուս պաշտոնյայի կողմից արված հայտարարությունները ցույց են տալիս, որ Հարավային Կովկասում ծավալվում է խորագույն աշխարհաքաղաքական վերակազմավորում։ Ռուսաստանը, որը երկար տարիներ համարվում էր տարածաշրջանի անվիճարկելի հեգեմոն, այժմ բախվում է մի շարք մարտահրավերների՝ Թուրքիայի աճող ազդեցությանը, ամերիկյան ներկայության ուժեղացմանը, Ադրբեջանի ինքնավարության ձգտումներին և Հայաստանի արևմտամետ քաղաքականությանը։

Թուրքիայի դերը այս ամենում առանձնահատուկ է։ Անկարան ակտիվորեն աջակցում է Ադրբեջանին և ներդրումներ է կատարում դեպի Նախիջևան երկաթուղու կառուցման համար, ինչը ցույց է տալիս, որ թուրքական ռազմավարությունը ուղղված է, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքի» ստեղծմանը՝ անկախ Ռուսաստանի դիրքորոշումից։ Սա նշանակում է, որ Անկարան փորձում է օգտագործել Ադրբեջանի 2020 թվականի հաղթանակը՝ որպես հնարավորություն՝ վերաձևավորել տարածաշրջանի երկրաչափությունը և ստեղծել նոր երթուղիներ, որոնք կապահովեն թուրքական ազդեցության տարածումը դեպի Կասպից ծով և Կենտրոնական Ասիա։ Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերը, որոնք Թուրքիան ևս ստորագրել է, այժմ դիտարկվում են որպես խոչընդոտներ այդ նոր ռազմավարության իրականացման համար, և Անկարան փորձում է գտնել եղանակներ՝ շրջանցելու կամ վերաիմաստավորելու դրանք։

Իրանի դիրքը ևս կարևոր է այս իրավիճակում։ Օվերչուկը նշում է, որ Իրանը չէր զգում սպառնալիքներ, երբ Ռուսաստանը մասնակցում էր բանակցություններին, բայց այժմ իրավիճակը փոխվել է։ Իսկ Թուրքմենչայի պայմանագրին կատարված հիշատակումը նաև վկայում է այն մասին, որ, որպես ժամանակին այդ պայմանագրին մաս կազմած աշխարհաքաղաքական դերակատար, Իրանը ևս կարող է իր շահերն ունենալ տարածաշրջանում։

Արաքսի հյուսիսային ափին ամերիկյան ազդեցության ուժեղացումը և, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքի» ստեղծման հնարավորությունը մտահոգություն են առաջացնում Իրանում, քանի որ դա կնշանակի Ադրբեջանի և Թուրքիայի ուղղակի կապ՝ շրջանցելով իրանական տարածքը։ Թեհրանի համար սա ոչ միայն տնտեսական, այլև անվտանգային հարց է, քանի որ պանթուրքիզմի գաղափարախոսությունը սպառնալիք է ներկայացնում նաև Իրանի համար։

Հետևե՛ք Euromedia24-ին
Youtube-ում`
Տիգրան Ավինյանի ոտքի տակ որևէ մեկը չի փորում, Աննա Հակոբյանն իմ մոտ ընկերոջ քույրն է, մեր երկրի ղեկավարի կինն է. Ալեն ՍիմոնյանՀարավային Կորեայի արտահանումը հատել է 1 տրիլիոն դոլարըՏակաիչի–Պուտին զրույց․ Տոկիոն բարձրացրել է ձերբակալության ու բիզնեսի հարցերըՍահմանադրության նախնական նախագիծը կհրապարակվի հաջորդ շաբաթ. ՓաշինյանԱՄՆ-ի պարտքի նոր վերջնաժամկետը․ սահմանաչափը կարող է սպառվել փետրվարինԵվրոպան հավաքվում է Բեռլինում․ սեղանին Ուկրաինայի անվտանգությունն էԳրենլանդիայի շուրջ վճռորոշ քվեարկություն․ ինչ է ստանում ԱՄՆ-ըԱՄՆ-ն ու Վենեսուելան վերականգնում են պաշտպանական համագործակցությունը․ նոր համաձայնագիրԵրևանն ու Բաքուն պայմանավորվել են փոխանակվել «ճանապարհային քարտեզով»․ Ալեն ՍիմոնյանՄոսկվան, Պեկինն ու Թեհրանը պայման են առաջադրել․ ի՞նչ են պահանջում ՄԱԳԱՏԷ-իցՀայտնի են Հայաստանում ձմեռային զորակոչի ժամկետներըԷր Ռիադում հրթիռային տագնապ․ բեկորները վնասներ են պատճառելԻսրայելը նոր գործողություն է սկսել Գազայում․ թիրախում ստորգետնյա թունելն էՀութիները հայտարարել են Ռիադի օդանավակայանի և ֆինանսական կենտրոնի հրթիռակոծման մասին Հայաստան-Ադրբեջան գործակցությունը անհայտ կորածների խնդրի լուծման ամենաարդյունավետ մեխանիզմն է. ՓաշինյանՊուտին-Թրամփ հանդիպումն ավարտվել է մեկ ժամից էլ շուտՈՒՂԻՂ․ Կառավարության նիստՏարածաշրջանում թշնամի չունենք, ամենամեծ թշնամին ներսի գործակալներն են․ ՍիմոնյանԻ՞նչ եղանակ է սպասվումՎթարների պատճառով մի քանի հասցենրում ջուր չի լինիԿարևոր լուր՝ թոշակառուների համարՊուտինը հայտնել է Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջան հացահատիկի և պարարտանյութի խոշոր մատակարարումների մասինՊուտինը պատրաստ է գործընկերներին տրամադրել թվային և ԱԲ տեխնոլոգիաներՓաշինյան. Անհայտ կորածների հարցի ամենաարդյունավետ լուծումը Հայաստան-Ադրբեջան համագործակցությունն էՌուսական ուժերը հայտնել են Խարկովի և Սումիի մարզերում նոր հարվածների մասինԱլեն Սիմոնյանը դեկտեմբերին Ադրբեջան է մեկնելու, հանդիպելու է ՀաջիևինՌուսական ՀՕՊ-ը հայտնել է սահմանամերձ շրջաններ ուղղված շուրջ 20 ԱԹՍ-ի խոցման մասինԸնդդիմադիրների ամենօրյա «կենցաղը»՝ դատարաններից մինչև կալանավայրեր. ինչպե՞ս սահմանափակել կալանքի համատարած կիրառումըԲուլդոզերով ժողովրդավարություն․ «Ինձ չհեռացրիք՝ ես եմ ձեզ հեռացնելու». ՓաշինյանԻնչու Պապոյանը Մոսկվա չգնաց Ընդդիմադիր պատգամավորները ցանկանում են տեսակցել Շաքի ներխուժած ադրբեջանցի զինծառայողին, բայց թույլ չեն տալիսԻնչո՞ւ է Հայ առաքելական եկեղեցին գործող իշխանության գլխավոր թիրախըԵրազ է տեսել ու սպանել մարդուն Արտահերթի ուրվականը. ընդդիմությունը փակում է սահմանադրական գործարքի դուռըՄոսկվան արմատական է տրամադրված Պապոյանի խառը հայտարարությունները․ Ռուսաստան չի մեկնել՝ սահմանափակումները չեն վերացվիԾովագյուղի Վահրամն ու ՔՊ-ն՝ ընդդեմ Սևանի քաղաքապետի. ընտրությունների գլխավոր ինտրիգըԿայացել են Հայաստանի և Նիդերլանդների արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների միջև խորհրդակցություններըՊայթեցման աշխատանքներ՝ Ենոքավան տանող ճանապարհին«Ռոսատոմը» պահպանում է ուրանի մատակարարումը Միացյալ Նահանգներ՝ չնայած արգելքներինՊուտինի առաջարկը․ դաշինքի վերադարձ 1997 թվականի դիրքերին՝ Կալինինգրադում զորքերի կրճատման դիմացՆեթանյահուի դաշինքը պարտվել է․ Քնեսեթի նոր խոսնակը ընդդիմադիր Մատան Կահանան էԼեհական մամուլ․ Ռուսաստանը բազմաթիվ զոհերով սադրանք էր ծրագրում՝ մեղքը գցելով Ուկրաինայի վրաՊուտինի, Թրամփի և Սի Ծինփինի եռակողմ հանդիպման հիմնական թեմաները հայտնի ենԽաբարովսկում Ուկրաինայի հետախուզության հետ կապի կասկածանքով երկու անձ է ձերբակալվելՌուսաստանը վետո է դրել, ՄԱԿ-ի առաքելությունը հեռանում է․ ԱՄՆ-ն նոր քայլեր է քննարկում Մարոկկոյում«Համառ էր և ոչ այնքան շնորհակալ»․ Բայդենը բացահայտել է Զելենսկու հետ լարված հարաբերություններըՆիդերլանդական արտադրողը հայտնել է, որ իր հրթիռներով են հարվածել Ղրիմի կամրջինՄոլդովան բողոք է ներկայացրել Ռուսաստանին․ երկրի օդային տարածք է մտել 7 անօդաչու սարքԳլխավոր դատախազը բավարարել է Ղրղզստանի միջնորդությունը
Ամենադիտված