Սերբիայում հայտնաբերել են 6,5 հազար տարի առաջ զարդի վերածված մարդկային ատամ

Սերբիայում հնագետները հայտնաբերել են հազվագյուտ նեոլիթյան զարդ՝ խնամքով փորված անցքով մարդկային ատամ, որը, ենթադրաբար, լարից կախված կրել են որպես կախազարդ։ Գտածոն ավելի քան 6,5 հազար տարվա պատմություն ունի, իսկ մինչև այդ այն գրեթե երկու տասնամյակ համարվել է կենդանու ատամից պատրաստված ուլունք։

Գտածոյի մասին հոդվածը հրապարակվել է International Journal of Osteoarchaeology գիտական ամսագրում։

Ատամը հայտնաբերվել է դաշտային աշխատանքների ընթացքում՝ Բելգրադից ոչ հեռու գտնվող Յաբլանիցա հնավայրում։ Բնակավայրը պատկանել է Վինչայի մշակույթին՝ Եվրոպայի խոշորագույն նախապատմական մշակույթներից մեկին։ Հայտնաբերված ատամը, որի երկարությունը մոտ 23 մմ է, վնասվել էր գյուղատնտեսական աշխատանքների պատճառով․ դրա պսակը ճեղքվել էր երկու մասի։ Բեկորները փոխանցվել էին Մլադենովացի թանգարան, որտեղ էլ մնացել էին դարակում շուրջ 20 տարի։

Բելգրադի հնագիտության ինստիտուտից հնագետներ Նեմանյա Մարկովիչը և Անա Մարիչիչը կրկնակի ուսումնասիրության ընթացքում պարզել են, որ դա մարդու ժանիք է։ Մանրադիտակային և ռենտգենյան վերլուծությունը ցույց է տվել չափազանց խնամքով մշակման և փորման հետքեր։

Մաշվածության բնույթից ելնելով՝ հետազոտողները ենթադրում են, որ ատամը պատկանել է միջին տարիքի մարդու։ Միևնույն ժամանակ, արմատը չունի վնասվածքների հետքեր, որոնք կարող էին առաջանալ կենդանի մարդու մոտ ատամը հեռացնելիս։ Սա թույլ է տալիս ենթադրել, որ զարդը պատրաստվել է այն մարդու ատամից, որն այդ պահին արդեն մահացած էր։

Կախազարդի պատրաստման ճշգրիտ ժամանակը հաստատելը դժվար է, քանի որ ատամը գտնվել է հնագիտական համատեքստից դուրս։ Սակայն փորման բնույթը համեմատվել է Յաբլանիցայից հայտնաբերված մեկ այլ զարդի՝ խեցուց պատրաստված ապարանջանի բեկորի հետ, որը թվագրվում է մոտավորապես մ.թ.ա. 4700 թվականով։ Հատկանիշների ամբողջությունը մատնանշում է նույն ժամանակաշրջանը։

Մարդկային ատամներից պատրաստված նման զարդեր Եվրոպայում չափազանց հազվադեպ են հանդիպում։ Ըստ գիտնականների, սա մարդու ատամից պատրաստված միակ հավաստիորեն փաստագրված զարդն է, որը հայտնաբերվել է Կենտրոնական Բալկանների նեոլիթում։

Յաբլանիցայի համար այս գտածոն հատկապես ուշագրավ է․ այստեղ զարդեր առհասարակ հազվադեպ են հանդիպում։ Մինչև այդ հնագետները հայտնաբերել էին միայն խեցուց պատրաստված ապարանջանի բեկոր և կախազարդ։

Հետազոտողները կարծում են, որ այս գտածոն ցույց է տալիս, որ նախապատմական հասարակություններում մահացած մարդկանց մնացորդները կարող էին ոչ միայն հուղարկավորվել, այլև վերածվել անձնական առարկաների՝ կապված հիշողության, ինքնության և կենդանի ու մահացած մարդկանց միջև հարաբերությունների հետ։